ام عماره
| مشخصات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | نسیبه بنت کعب |
| کنیه | امعماره، ام حبیب |
| محل زندگی | مدینه |
| مهاجر/انصار | انصار |
| نسب/قبیله | بنی مازن از قبیله خزرج |
| خویشاوندان | حبیب بن زید بن عاصم، عبدالله بن زید(فرزندان) عبدالله و عبدالرحمن بن کعب(برادران) |
| درگذشت | بعد از ۱۳ق. |
| مشخصات دینی | |
| زمان اسلام آوردن | بیعت دوم عقبه |
| حضور در جنگها | غزوه احد، غزوه حنین، غزوه خیبر |
| دلیل شهرت | دفاع از پیامبر در غزوه احد |
| دیگر فعالیتها | راوی |
نَسیبَه (نَسَیبَه) بنت کعب (درگذشت پس از ۱۳ق)، مشهور به امعُماره، از زنانِ صحابه و راویان حدیث[۱] از پیامبر(ص) بود. یکی از این احادیث، زمانی است که او نزد پیامبر(ص) آمد و از بیتوجهی به حقوق زنان اعتراض کرد، که آیه ۳۵ سوره احزاب در پاسخ به اعتراض او نازل شد[۲]
امعماره، از بنیمازن قبیله خزرج، دختر کعب بن عمرو و رباب بنت عبدالله بود.[۳] او به نسیبه مازنیه نیز شناخته میشد. دو برادرش، عبدالله و عبدالرحمان بن کعب، از صحابه پیامبر(ص) بودند.[۴]
امعماره ابتدا با زید بن عاصم ازدواج کرد و دو فرزند به نامهای حبیب و عبدالله داشت که هر دو صحابه بودند.[۵] پس از وفات همسر اولش و پس از اسلام، با غزیة بن عمرو از بنینجار ازدواج کرد[۶] و دو فرزند به نامهای تمیم و خوله داشت.[۷]
در جنگ یمامه، پیامبر(ص) حبیب بن زید، پسر امعماره، را همراه با فردی دیگر به مسیلمه کذاب فرستاد. مسیلمه دست و پای حبیب را قطع کرد و او را به شهادت رساند. در همان جنگ، عبدالله بن زید بن عاصم، دیگر پسر امعماره، مسیلمه را کشت.[۸] عبدالله بعدها در واقعه حره در زمان خلافت یزید بن معاویه کشته شد.[۹]
امعماره از نخستین زنانی بود که در بیعت دوم عقبه مسلمان شد و غزیة بن عمرو، همسر آیندهاش، نیز در آن حضور داشت.[۱۰] او در چندین غزوه، بهویژه در غزوه اُحُد، شرکت کرد و زخمی شد.[۱۱] پیامبر(ص) او را ستایش کرده و سپس از او عیادت نمود.[۱۲]
جعفر سبحانی در کتاب فروغ ابدیت از قول پیامبر(ص) نقل میکند که فرمود: «مقام نسیبه بنت کعب امروز از فلانی و فلانی بهتر است»، اشاره به کسانی که پس از پیامبر(ص) منصبهای بزرگی یافتند. ابنابیالحدید نیز میگوید که راوی حدیث از ذکر نام این افراد خودداری کرده است.[۱۳]
امعماره بهخاطر جراحات شدید در غزوه اُحُد نتوانست در غزوه حمراء الاسد شرکت کند،[۱۴] اما در غزوههای خیبر و حنین حضور داشت.[۱۵] در جنگ یمامه، در دوره خلافت ابوبکر، شرکت کرد و در همان جنگ یک دست خود را از دست داد.[۱۶]
در منابع تاریخی، تاریخ دقیق وفات او ذکر نشده است، ولی براساس روایتی، عمر بن خطاب در زمان خلافت خود هدیهای برای امعماره فرستاد که نشان میدهد او پس از ۱۳ق و در زمان خلافت عمر زنده بوده است.[۱۷]
پانویس
- ↑ احمد بن حنبل، مسند، دار المنهاج، ج۶، ص۴۳۹؛ ابنماجه، سنن ابن ماجه، ۱۳۹۵ق، ج۱، ص۵۵۶؛ حافظ مزی، تحفة الاشراف، ۱۴۰۳ق، ج۱۳، ص۹۳-۹۲.
- ↑ گروه فرهنگ و معارف قرآن دفتر تبلیغات اسلامی، اعلام القرآن، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۳۶۸.
- ↑ ابنهشام، سیرة النبی(ص)، ۱۳۹۱ق، ج۲، ص۳۱۹؛ بلاذری، فتوح البلدان، ۱۴۰۷ق، ص۱۲۶، به نقل از واقدی.
- ↑ کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، دارالیقظة العربیه، ۱۹۸۸م، ج۲، ص۴۹.
- ↑ کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، دارالیقظة العربیه،، ج۲، ص۴۹؛ ابنهشام، سیرة النبی(ص)، ۱۳۹۱ق، ج۲، ص۳۱۹؛ ابنسعد، الطبقات الکبیر، ۱۳۲۱ق، ج۸، ص۳۰۱.
- ↑ کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، دارالیقظة العربیه، ج۲، ص۴۹؛ ابنهشام، سیرة النبی(ص)،۱۳۹۱ق، ج۲، ص۳۱۹؛ ابنسعد، الطبقات الکبیر، ۱۳۲۱ق، ج۸، ص۳۰۱.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبیر، ۱۳۲۱ق، ج۸، ص۳۰۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۵۹م، ج۱، ص۲۵۰؛ ابنهشام، سیرة النبی(ص)، ۱۳۹۱ق، ۱۹۶۳م، ج۲، ص۳۱۹.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۵۹م، ج۱، ص۳۲۴
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبری،۱۳۲۱ق، ج۸، ص۴۱۶.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبیر، ۱۳۲۱ق، ج۸، ص۳۰۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۵۹م، ج۱، ص۲۵۰؛ ابنهشام، سیرة النبی(ص)، ۱۳۹۱ق، ج۲، ص۳۱۹.
- ↑ واقدی، المغازی، ۱۹۶۶م، ج۱، ص۲۶۸؛ ابنسعد، الطبقات الکبیر، ۱۳۲۱ق، ج۸، ص۳۰۱.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبیر، ۱۳۲۱ق، ج۸، صص۳۰۳-۳۰۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۵۹م، ج۱، صص۳۲۶-۳۲۵.
- ↑ سبحانی، فروغ ابدیت، ۱۳۸۵ش، ص۵۶۱.
- ↑ واقدی، المغازی، ۱۹۶۶م، ج۱، صص۲۷۳-۲۶۸؛ ابنسعد، الطبقات الکبیر، ۱۳۲۱ق، ج۸، ص۳۰۳.
- ↑ واقدی، المغازی، ۱۹۶۶م، ج۲، صص۴۱۵؛ خلیفه، الطبقات، ۱۹۶۶م، ۱۹۶۷م، ج۲، ص ۱۰۲؛ ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۳۸۰ق، ج۴، ص۱۹۴۷؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۰۵ق، ۱۹۸۵م، ج۲، ص۲۷۸.
- ↑ واقدی، المغازی، ۱۹۶۶م، ج۱، ص۲۶۹؛ ابنسعد الطبقات الکبیر، ۱۳۲۱ق، ج۸، ص۳۰۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۵۹م، ج۱، ص۳۲۵؛ بلاذری، فتوح البلدان، ۱۴۰۷ق، ص۱۲۶، به نقل از واقدی ؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۲۸۱.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبیر، ۱۳۲۱ق، ج۸، ص۳۰۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۹۵۹م، ج۱، ص۳۲۶-۳۲۵.
منابع
- ابنسعد، محمد، الطبقات الکبیر، لیدن، بهکوشش بروکلمان و دیگران، ۱۳۲۱ق.
- ابنعبدالبر، یوسف، الاستیعاب، قاهره، بهکوششعلیمحمد بجاوی، ۱۳۸۰ق/ ۱۹۶۰م.
- ابنماجه، محمد بن یزید، سنن ابن ماجه، بیروت، بهکوشش محمدفؤاد عبدالباقی، ۱۳۹۵ق/ ۱۹۷۵م.
- ابنهشام، عبدالملک، سیرة النبی(ص)، قاهره، بهکوشش محمد محییالدین عبدالحمید، ۱۳۹۱ق/۱۹۷۱م.
- ابنحنبل، احمد بن محمد، مسند الإمام أحمد بن حنبل، تخقیق: أحمد معبد عبدالکریم، جده، دار المنهاج، بیتا.
- بلاذری، احمد، انساب الاشراف، قاهره، بهکوشش محمد حمیدالله، ۱۹۵۹م.
- بلاذری، احمد، فتوح البلدان، بیروت، بهکوشش عبدالله و عمر انیس الطباع، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۷م.
- خلیفة بن خیاط، الطبقات، دمشق، بهکوشش سهیل زکار، ۱۹۶۶م.
- ذهبی، محمد، سیر اعلام النبلاء، بیروت، بهکوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، ۱۴۰۵ق.
- سبحانی، جعفر، فروغ ابدیت، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۵ش.
- کلبی، هشام، نسب معد و الیمن الکبیر، بهکوشش محمود فردوس العظم، دمشق، دارالیقظة العربیه، بیتا.
- حافظ مزی، یوسف بن عبدالرحمن، تحفة الاشراف بمعرفة الاطراف، بمبئی، بینا، ۱۴۰۳ق/ ۱۹۸۲م.
- واقدی، محمد، المغازی، لندن، بهکوشش مارسدن جونز، ۱۹۶۶م.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دائرة المعارف بزرگ اسلامی