آیه ۲۵ سوره مائده
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره مائده |
| شماره آیه | ۲۵ |
| جزء | ۷ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| درباره | دعای حضرت موسی(ع) علیه بنی‌اسرائیل |
| آیات مرتبط | آیه ۲۱ سوره مائده، آیه ۲۲ سوره مائده، آیه ۲۳ سوره مائده، آیه ۲۴ سوره مائده |
آیه ۲۵ سوره مائده به واکنش حضرت موسی(ع) به نافرمانیِ بنی‌اسرائیل از پذیرش فرمان الهی اشاره دارد.[۱] بر اساس آیه پیشین که بنی‌اسرائیل دعوت حضرت موسی(ع) برای ورود به سرزمین مقدس و جنگ با دشمنان خدا را نپذیرفتند،[۲] موسی(ع) خود را از واداشتن بنی‌اسرائیل به پذیرش دعوت الهی ناتوان شمرد[۳] و از همراهی آنان ناامید شد و از خدا خواست که میان او و برادرش هارون و آن قوم نافرمان جدایی بیندازد.[۴]
﴿قَالَ رَبِّ إِنِّي لَا أَمْلِكُ إِلَّا نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ ٢٥﴾ [مائده:25] ﴿موسی] گفت پروردگارا من جز اختیار شخص خود و برادرم را ندارم پس میان ما و میان این قوم نافرمان جدایی بینداز ٢٥﴾
شیخ طبرسی (درگذشت: ۵۴۸ق) در کتاب مجمع البیان نقل کرده که برخی مفسران، دعای حضرت موسی(ع) را درخواست جدایی از بنی‌اسرائیل در دنیا دانسته‌اند و سرگردانی آنان در بیابان تیه را نتیجه آن شمرده‌اند؛ اما برخی دیگر، این دعا را ناظر به جدایی در آخرت دانسته‌اند.[۵] علامه طباطبایی مفسر شیعی، بر این باور است که این دعا نفرین علیه بنی‌اسرائیل نبود، بلکه با هدف هدایت آنان و فراهم‌شدن زمینه رشد و سعادتشان صورت گرفت.[۶]
مفسران درباره علت ذکر اختصاصی حضرت موسی(ع) و برادرش هارون(ع) در این آیه، دو دیدگاه مطرح کرده‌اند:[۷] برخی، این موضوع را ناشی از اطمینان‌نداشتن موسی(ع) به پایداری دیگر پیروانش دانسته‌اند[۸] و برخی دیگر، آن را به جایگاه ویژه هارون(ع) و جانشینی او در میان بنی‌اسرائیل مرتبط شمرده‌اند.[۹]
در این آیه، بنی‌اسرائیل به سبب سرپیچی از فرمان حضرت موسی(ع)، «قوم فاسق» خوانده شده‌اند.[۱۰] بر اساس تفسیر نمونه، نافرمانی آنان چنان شدید بود که تا مرز کُفر پیش رفت؛ زیرا فسق مفهومی گسترده دارد و هرگونه خروج از مسیر بندگی خدا را دربرمی‌گیرد.[۱۱] در مجمع‌البیان نیز فسق به خروج از ایمان بر اثر گناه تفسیر شده و کفر از بزرگ‌ترین گناهان دانسته شده است.[۱۲]
بر پایه آیه ۲۵ سوره مائده، دوری از اولیای الهی و محروم‌شدن از فیض وجود آنان، از زیان‌های اجتماعی است.[۱۳] همچنین زندگی در میان افراد فاسق و همراهی با آنان، از دشواری‌های زندگی مؤمنان دانسته شده است.[۱۴]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۳۴۲.
- ↑ فیض‌الاسلام، ترجمه و تفسیر قرآن، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۲۲۲.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث العربی، ج۳، ص۴۸۸؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۵، ص۲۹۴.
- ↑ شاه‌عبدالعظیمی، تفسیر إثنی عشری، ۱۳۶۳ق، ج۳، ص۵۸.
- ↑ طَبْرسی، مجمع‌البیان، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۲۸۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۵، ص۲۹۴.
- ↑ برای نمونه رجوع کنید به مراغی، تفسیر المراغی، دار الفکر، ج۶، ص۹۳؛ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۴، ص۳۴۰؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۵، ص۲۹۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۳۴۳.
- ↑ مراغی، تفسیر المراغی، دار الفکر، ج۶، ص۹۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۳۴۳.
- ↑ سید قطب، فی ظلال القرآن، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۸۷۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۳۴۳.
- ↑ طَبْرسی، مجمع‌البیان، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۲۸۰.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ج۲، ص۲۷۳.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ج۲، ص۲۷۳.
منابع
- سید قطب، ابراهیم حسین شاذلی، فی ظلال القرآن، بیروت، دارالشروق، چاپ پانزدهم، ۱۴۰۸ق.
- شاه‌عبدالعظیمی، حسین، تفسیر إثنی عشری، تهران، نشر میقات، چاپ اول، ۱۳۶۳ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، با مقدمه: شیخ آقابزرگ تهرانی، تحقیق: احمد قصیرعاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، بی تا.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طَبْرسی، فضل بن حسن، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه: محمدجواد بلاغی، مصحح: فضل‌الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی، بیروت، دارالمعرفة، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
- طیّب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
- فیض‌الاسلام اصفهانی، علی‌نقی، ترجمه و تفسیر قرآن عظیم، تهران، نشر فقیه، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن،چاپ یازدهم، ۱۳۸۳ش.
- مراغی، احمدمصطفی، تفسیر المراغی، بیروت، دار الفکر، چاپ اول بی تا.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.