آیه ۲۵ سوره مائده
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره مائده |
| شماره آیه | ۲۵ |
| جزء | ۷ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| درباره | دعای حضرت موسی(ع) علیه بنی‌اسرائیل |
| آیات مرتبط | آیه ۲۱ سوره مائده، آیه ۲۲ سوره مائده، آیه ۲۳ سوره مائده، آیه ۲۴ سوره مائده |
آیه ۲۵ سوره مائده به دعای حضرت موسی(ع) در پی نافرمانیِ بنی‌اسرائیل اشاره دارد.[۱] در ادامه آیات پیشین که در آنها حضرت موسی(ع) قوم خود را به ورود به سرزمین مقدس و پیکار با دشمنان خدا فراخوانده بود،[۲] موسی(ع) پس از مشاهده مخالفت صریح آنان و ناامیدی از همراهی‌شان، به درگاه الهی دعا کرد و جدایی میان خود و برادرش هارون را از آن قوم سرکش خواستار شد.[۳]
﴿قَالَ رَبِّ إِنِّي لَا أَمْلِكُ إِلَّا نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ ٢٥﴾ [مائده:25] ﴿موسی] گفت پروردگارا من جز اختیار شخص خود و برادرم را ندارم پس میان ما و میان این قوم نافرمان جدایی بینداز ٢٥﴾
بر اساس نقل امین الاسلام طَبْرسی (درگذشت: ۵۴۸ق) از مفسران شیعه، برخی مفسران، این دعای حضرت موسی(ع) را ناظر به دنیا دانسته و سرگردانی بنی‌اسرائیل در بیابان تیه را نتیجه آن شمرده‌اند.[۴] برخی دیگر، مقصود از این دعا را درخواست جدایی میان آن حضرت و قومش در آخرت دانسته‌اند.[۵] علامه طباطبایی مفسر شیعی، بر این باور است که این دعا، نفرین علیه بنی‌اسرائیل نبود، بلکه در راستای هدایت آنان و تحقق زمینه‌های رشد و سعادتشان صورت گرفت.[۶]
مفسران درباره ذکر اختصاصی حضرت موسی(ع) و برادرش هارون(ع) در این آیه، دو دیدگاه عمده مطرح کرده‌اند:[۷] برخی، آن را ناشی از عدم اطمینان به پایداری دیگر پیروان دانسته‌اند[۸] و برخی دیگر به جایگاه برجسته و جانشینی هارون در میان بنی‌اسرائیل مرتبط شمرده‌اند.[۹] همچنین، مقصود از عبارت «لا أَمْلِکُ إِلّا نَفْسی وَ أَخی» (من تنها اختیار خود و برادرم را دارم)، کنایه‌ای از ناتوانی آن حضرت در واداشتن بنی‌اسرائیل به پذیرش دعوت الهی دانسته شده است.[۱۰]
در این آیه، از بنی‌اسرائیل به سبب سرپیچی از فرمان حضرت موسی(ع)، با عنوان «قوم فاسق» یاد شده است.[۱۱] بر اساس تفسیر نمونه، نافرمانی صریح آنان از فرمان پیامبرشان تا مرز کُفر بود؛ زیرا فسق مفهومی گسترده دارد و هرگونه خروج از مسیر بندگی خدا را دربرمی‌گیرد.[۱۲] در مجمع‌البیان نیز فسق به خروج از ایمان از طریق گناه تفسیر شده و کفر از بزرگ‌ترین گناهان دانسته شده است.[۱۳]
بر پایه آیه ۲۵ سوره مائده، دوری از اولیای الهی و محروم‌شدن از فیض وجود آنان، از زیان‌های اجتماعی به شمار می‌رود.[۱۴] همچنین زندگی در میان افراد فاسق و همراهی با آنان، از دشواری‌های مؤمنان دانسته شده است.[۱۵]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۳۴۲.
- ↑ فیض‌الاسلام، ترجمه و تفسیر قرآن، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۲۲۲.
- ↑ شاه‌عبدالعظیمی، تفسیر إثنی عشری، ۱۳۶۳ق، ج۳، ص۵۸.
- ↑ طَبْرسی، مجمع‌البیان، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۲۸۱.
- ↑ طَبْرسی، مجمع‌البیان، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۲۸۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۵، ص۲۹۴.
- ↑ برای نمونه رجوع کنید به مراغی، تفسیر المراغی، دار الفکر، ج۶، ص۹۳؛ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۴، ص۳۴۰؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۵، ص۲۹۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۳۴۳.
- ↑ مراغی، تفسیر المراغی، دار الفکر، ج۶، ص۹۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۳۴۳.
- ↑ برای نمونه رجوع کنید به شیخ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث العربی، ج۳، ص۴۸۸؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۵، ص۲۹۴.
- ↑ سید قطب، فی ظلال القرآن، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۸۷۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۳۴۳.
- ↑ طَبْرسی، مجمع‌البیان، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۲۸۰.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ج۲، ص۲۷۳.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ج۲، ص۲۷۳.
منابع
- سید قطب، ابراهیم حسین شاذلی، فی ظلال القرآن، بیروت، دارالشروق، چاپ پانزدهم، ۱۴۰۸ق.
- شاه‌عبدالعظیمی، حسین، تفسیر إثنی عشری، تهران، نشر میقات، چاپ اول، ۱۳۶۳ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، با مقدمه: شیخ آقابزرگ تهرانی، تحقیق: احمد قصیرعاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، بی تا.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طَبْرسی، فضل بن حسن، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه: محمدجواد بلاغی، مصحح: فضل‌الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی، بیروت، دارالمعرفة، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
- طیّب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
- فیض‌الاسلام اصفهانی، علی‌نقی، ترجمه و تفسیر قرآن عظیم، تهران، نشر فقیه، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن،چاپ یازدهم، ۱۳۸۳ش.
- مراغی، احمدمصطفی، تفسیر المراغی، بیروت، دار الفکر، چاپ اول بی تا.
- مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن کریم، قم، انتشارات امام علی بن ابی طالب(ع)، چاپ سوم، ۱۳۸۹ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.