ویکی شیعه:Featured articles/2026/27
سوگواری محرم، عزاداری و آیینهای شیعیان در ماه محرم و ماه صفر در سوگ شهیدان کربلا است. امام سجاد(ع)، حضرت زینب(س)، ام البنین و رباب را اولین کسانی دانستهاند که به سوگواری برای امام حسین(ع) پرداختند. امامان شیعه(ع) نیز ضمن عزاداری برای امام حسین(ع)، شیعیان را به سوگواری برای امام حسین(ع) ترغیب میکردند. روایات فراوانی از پیامبر(ص) و امامان شیعه(ع) درباره ثواب عزاداری بر مصیبتهای امام حسین(ع) نقل شده است. گزارشهایی نیز از سوگواری اهل سنت به ویژه علمای آنان در ایام محرم نقل شده است. سوگواری در آغاز با گریه و شعرخوانی صورت میگرفت؛ ولی به تدریج مداحی، روضهخوانی، شمایلکشی، سینهزنی، زنجیرزنی، تعزیه، پیادهروی اربعین و ... به آن افزوده شد. بیشتر این آیینها در دوران آل بویه، صفویه و قاجاریه شکل گرفتند. گسترش عزاداری برای امام حسین(ع)، مربوط به دوره صفویه و رسمی شدن مذهب تشیع در ایران دانسته شده است؛ اگرچه برخی شاهان ایران از جمله نادرشاه افشار و رضاشاه پهلوی، به محدود کردن عزاداری پرداختند. با پیروزی انقلاب اسلامی، هیئتهای مذهبی و مجالس عزاداری، تغییرات صوری و محتوایی بسیاری به خود دیدند و در کنار مجالس سنتی عزاداری، رفتهرفته سبک متفاوتی از عزاداری بهویژه بین جوانان مرسوم شد که اشعار و سبکهای شورانگیزی داشت. خرافهزدایی، اصلاح آیینهای عزاداری و جلوگیری از ورود بدعت در سوگواری، تلاشی است که برخی از علمای شیعه برای حفظ حرمت دین انجام دادهاند. برای نمونه مراجعی مانند سید علی خامنهای، ناصر مکارم شیرازی، محمد فاضل لنکرانی و میرزا جواد تبریزی، قمهزنی را حرام اعلام کردند. محدث نوری و مرتضی مطهری نیز در این زمینه به تدوین کتاب پرداختند. درباره سوگواری محرم آثاری منتشر شده است از جمله: دانشنامه فرهنگ سوگ شیعی اثر جمعی از نویسندگان.
دیگر مقالات منتخب: کشف المحجة لثمرة المهجة (کتاب) – مأمون عباسی – حرم شاهچراغ