محمد بن مسعود عیاشی

محمد بن مسعود عیاشی سمرقندی از علما شیعه در قرن چهارم هجری است. وی سنی مذهب بود اما با تحقیق در آثار شیعی تغییر مذهب داد. عیاشی صاحب آثار فراوانی در زمینه تفسیر، فقه، ادب و حدیث بود. تفسیر عیاشی مشهورترین اثر اوست.

معرفی

محمد بن مسعود بن محمد عیاشی سلمی سمرقندی با کنیه ابوالنضر از دانشمندان شیعی بود. براساس نظر مشهور وی متولد سمرقند بوده است گرچه نقلی درباره تمیمی بودن نیز مطرح است.

عیاشی به سبب تولد در منطقه‌ای که غالب آن از اهل سنت بودند در ابتدا سنی بوده است اما پس از تحقیق در آثار شیعی تغییر مذهب داد و شیعه شد. وی سپس برای تحصیل به کوفه و بغداد و قم سفر کرد.

عیاشی از شدت علاقه به تعلیم و ترویج دانش دین پس از بازگشت به سمرقند تمام سیصدهزار دینار میراث پدری خود صرف نشر دانش و حدیث کرد.

عیاشی معاصر با شیخ کلینی بود.

گرچه تاریخ دقیقی از سال مرگ عیاشی ذکر نشده است ولی زرکلی مدعی است که وی در سال ۳۲۰ ق از دنیا رفت.

برپایی مجالس علمی

عیاشی پس از تحصیل در حوزه‌های علمی کوفه و بغداد و قم و بازگشت به سمرقند در منزل خود کار آموزش و ترویج و نشر معارف دینی و شیعی را آغاز کرد. خانه وی همچون مسجدی هر روزه شاهد مراجعه عده زیادی از قاریان و کاتبان و دانشجویان بود.

وی برای ترویج دانش و بهره مندی همگان دو جلسه برگزار می‌کرد. یک جلسه علمی او برای عموم مردم بود و مجلس دیگری برای خواص شاگردان برپا می‌نمود.

تالیفات

برای عیاشی دویست و هشت اثر در حوزه‌های مختلف علمی از جمله تاریخ و فقه و ادبیات و تفسیر و نجوم ذکر شده است. از جمله تالیفات وی کتاب‌های مختلف فقهی در موضوعات نماز و حج و روزه و ... است. بیشتر تالیفات وی نابود شده است و از بین این آثار تنها یک اثر تفسیری با نام تفسیر عیاشی باقی مانده است.

اساتید

محمد بن مسعود عیاشی سمرقندی در حوزه‌های علمی كوفه، بغداد، قم از اساتید مختلفی كسب دانش نمود. از جمله آنان می توان به علی بن حسن بن علی بن فضال و عبدالله بن محمد بن خالد طیالسی اشاره کرد.

شاگردان

ابی النضر محمد بن مسعود شاگردان فراوانی تربیت کرد که در آثار رجالی ذکر شده است. از جمله مشهورترین شاگردان وی محمد بن عمر بن عبدالعزیز کشی است. شاگرد دیگر صاحب نام وی فرزند خود او جعفر بن محمد بن مسعود عیاشی است که در طبقات روایات عیاشی و اکثر آثار عیاشی نام جعفر ذکر شده است.

پانویس

الگوی پانویس غیرفعال شده است. لطفا از الگوی پانوشت استفاده شود

منابع

• آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی التصانیف الشیعه، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۸ق.
• ابن ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست لابن الندیم، بیروت، دارالمعرفه، بی تا.
• اردبیلی، محمد بن علی، جامع الروات، بیروت، دارالاضواء، بی تا.
• تفرشی، مصطفی بن حسین، نقد الرجال، قم، موسسه آل البیت، ۱۳۷۷ش.
• زركلی، خیرالدین، الاعلام، بیروت، دارالعلم، ۱۹۸۹م.
• طوسی، محمد بن حسن، رجال الطوسی، به تحقیق جواد قیومی اصفهانی، قم، موسسه نشر اسلامی، بی تا.
• طوسی، محمد بن حسن، رجال الکشی، به تحقیق سیدمهدی رجائی، مشهد، مرکز تحقیقات و مطالعات دانشکده الهیات و معارف اسلامی، بی تا.
• نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، به تحقیق سیدموسی شبیری زنجانی، موسسه نشر اسلامی، بی تا.