سید مرتضی آوینی

سید مرتضی آوینی

شناسنامه
لقب	سید شهیدان اهل قلم
زادروز	۱۳۲۶ش
شهر تولد	ری
کشور تولد	ایران
تاریخ شهادت	۲۰ فروردین سال ۱۳۷۲ش
شهر شهادت	فکه، استان خوزستان
کشور شهادت	ایران
آرامگاه	گلزار شهدای بهشت زهرا
دین	اسلام
مذهب	شیعه
پیشه	مستندساز • عکاس • روزنامه‌نگار • نویسنده • نظریه‌پرداز سینمای اسلامی
تألیفات	توسعه و مبانی تمدن غرب • فردایی دیگر • آینه جادو (۳ جلد) • رستاخیز جان • فتح خون • حلزون‌های خانه‌به‌دوش

سید مرتضی آوینی (۱۳۲۶–۱۳۷۲ش) مستندساز، نویسنده و نظریه‌پرداز که بیشتر با اثر مستند روایت فتح درباره جنگ ایران و عراق شناخته می‌شود.

او پس از انقلاب اسلامی ایران به‌صورت حرفه‌ای به فیلم‌سازی پرداخت و آثار خود را با محوریت موضوعات دفاع مقدس خلق کرد. آوینی همچنین در حوزه‌های نقد تمدن غرب و هنر دینی نیز تألیفاتی از خود به جای گذاشت. وی در سال ۱۳۷۲ش در اثر انفجار مین در منطقه فکه به شهادت رسید.

زندگی‌نامه

سید مرتضی آوینی مستندساز، عکاس، روزنامه‌نگار، نویسنده و نظریه‌پرداز سینمای اسلامی بود. به‌عنوان «سید شهیدان اهل قلم» شناخته می‌شود و سالروز شهادتش (۲۰ فروردین) به‌عنوان «روز هنر انقلاب اسلامی» نام‌گذاری شده است. همچنین جایزه‌ای تحت عنوان «جایزه سینمایی شهید آوینی» در جشنواره بین‌المللی سینما حقیقت اهدا می‌شود.

آوینی در سال ۱۳۲۶ش در ری متولد شد و در رشته معماری از دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل گردید. پس از انقلاب اسلامی، حرفه معماری را رها کرد و تمام‌وقت به فعالیت‌های فرهنگی و هنری پرداخت.

شهادت

وی در ۲۰ فروردین سال ۱۳۷۲ش هنگام تهیه گزارش از مناطق جنگی در فکه بر اثر انفجار مین به شهادت رسید. پیکر او در ۲۲ فروردین با حضور آیت‌الله خامنه‌ای تشییع و در بهشت زهرا به خاک سپرده شد. رهبر انقلاب در یادداشتی بر قرآن اهدایی به خانواده شهید، از او به‌عنوان «شهید عزیز و سید شهیدان اهل قلم» یاد کردند.

فعالیت‌های سینمایی

دیدار گروه روایت فتح با آیت‌الله خامنه‌ای؛ سید مرتضی آوینی نفر اول از راست

با تأسیس مؤسسه فرهنگی روایت فتح در ۱۳۷۰ش، آوینی به ساخت مستندهای جنگی پرداخت. او تهیه مجموعه روایت فتح را که پس از قطعنامه ۵۹۸ متوقف شده بود، مجدداً آغاز کرد. آیت‌الله خامنه‌ای متون این مستندها را «شاهکار ادبی» توصیف کرده‌اند.

آوینی در طول جنگ ایران و عراق بیش از ۸۰ مستند تولید کرد که از جمله می‌توان به «شش روز در ترکمن صحرا»، «سیل خوزستان» و «شهری در آسمان» اشاره نمود. رویکرد او در مستندسازی، تمرکز بر نقش مردم و بسیجیان در جنگ بود.

آثار مکتوب

سید مرتضی آوینی در حال فیلمبرداری مستند «شهری در آسمان»

از مهم‌ترین تألیفات او می‌توان به این آثار اشاره کرد:

• فتح خون
• توسعه و مبانی تمدن غرب
• فردایی دیگر
• آینه جادو (در سه جلد)
• رستاخیز جان
• حلزون‌های خانه به‌دوش.

مقالات تحلیلی او در نقد تمدن غرب در مجله سوره منتشر شده‌است.

اندیشه‌ها

آوینی معتقد بود انقلاب اسلامی بر اساس تفکر وحیانی شکل گرفته که در تقابل با مبانی مدرنیته است. از دیدگاه او، هنر دینی باید هم در محتوا و هم در فرم، متعهد به ارزش‌های دینی باشد و شعار «هنر برای هنر» را انحرافی از مسیر تعهد می‌دانست. به باور آوینی، هنرمند متعهد با اتصال به منبع وحی، می‌تواند آثار الهام‌گرفته از حقیقت را خلق کند.

از نگاه دیگران

سید علی خامنه‌ای رهبر شهید جمهوری اسلامی ضمن تعریف از قالب نوشتاری وهنرمندانه روایت فتح و صدای معصومانه ونجیب و آمیخته به استحکام شهید آوینی خودش را از مشتریان همیشگی برنامه روایت فتح معرفی می‌کند بی آنکه آوینی را بشناسد. خامنه ای دراین باره می گوید: گاهی حرفی را کسی می‌زند و حرف بزرگی است؛ اما پیداست که خودش اعتقادی به این حرف ندارد. امّا این صدا(راوی روایت فتح)، آن صدایی است که بزرگترین حرفها را می‌زد و خودش اعتقاد داشت. مثلاً می‌گفت: «این جوانان ما، به راههای آسمان آشناترند تا به راههای زمین.» این را چنان می‌گفت که گویا راههای آسمان را خودش رفته، دیده و می‌داند که اینها آشناتر هستند! ما خیال می‌کنیم صدای جنگی باید صدای کلفت و نخراشیده‌ای باشد. امّا ایشان آن‌طور صدایی نداشت. صدایی بود معصوم و نجیب و درعین‌حال استحکامی ویژه داشت؛ در قالب نوشتاری قوی و هنرمندانه.