خاندان بوتو

خاندان بوتو

مقبره خاندان بوتو در ایالت سند پاکستان
شناسنامه خاندان
نام خاندان	بوتو
صدر خاندان	شهنواز بوتو
موقعیت
خاستگاه	ایالت سند
مکان استقرار	پاکستان
افراد سرشناس
مشاهیر	ذوالفقار علی بوتو، بی‌نظیر بوتو
سایر اطلاعات
ویژگی	شخصیت‌های سیاسی پاکستان

خاندان بوتو از خانواده‌های مشهور سیاسی پاکستان است که برخی پژوهشگران آنان را از شیعیان پاکستان می‌شمارند. گفته شده، نفوذ جریان‌های وهابی در پاکستان و احتیاطی که شیعیان در ابراز هویت مذهبی خود داشته‌اند، موجب شده است مذهب این خاندان به‌طور صریح و روشن آشکار نباشد. این خانواده نقش مهمی در تاریخ سیاسی پاکستان و نیز شبه‌قاره هند ایفا کرده است.

از افراد این خاندان می‌توان به ذوالفقار علی بوتو، بنیان‌گذار حزب مردم پاکستان، همسرش نصرت بوتو و دخترش بی‌نظیر بوتو نخست‌وزیر ترورشده پاکستان، آصف علی زرداری، رئیس‌جمهور پیشین پاکستان، و بلاول بوتو زرداری، رهبر حزب مردم پاکستان در سال ۲۰۰۷م، اشاره کرد.

اهمیت خاندان در تاریخ سیاسی پاکستان

خاندان بوتو از خانواده‌های مشهور و قدرت‌مند سیاسی در پاکستان است که اغلب با خاندان نهرو-گاندی در هند مقایسه می‌شود. این خاندان نقش مهمی در تاریخ سیاسی پاکستان و شبه‌قاره هند ایفا کرده و همچنان از خانواده‌های برجسته این کشور به شمار می‌رود.

ریشه این خاندان به ایالت سِنْد بازمی‌گردد. «شهنواز بوتو»، از شخصیت‌های برجسته حزب مسلم لیگ، بزرگ‌ترین حزب پاکستان بود که نقشی اساسی در استقلال این کشور ایفا کرد. فرزند او، ذوالفقار علی بوتو (متولد ۱۹۲۸م)، در سال ۱۹۷۱م حزب مردم پاکستان را تأسیس کرد و بعدها به نخست‌وزیری رسید. وی در سال ۱۹۷۹م به دست دولت نظامی ضیاء‌الحق اعدام شد.

پس از اعدام ذوالفقار، «نصرت بوتو» (۱۹۲۹- ۲۰۱۱م)، همسر ایرانی‌تبار او، اداره حزب مردم را بر عهده گرفت، اما پس از مدتی قدرت را به دخترش، بی‌نظیر بوتو، واگذار کرد. بی‌نظیر بوتو (متولد ۱۹۵۳م)، دختر بزرگ ذوالفقار، در سال ۱۹۸۸م به‌عنوان اولین نخست‌وزیر زن در جهان اسلام آغاز به کار کرد. او در دو دوره این سمت را بر عهده داشت تا اینکه در سال ۲۰۰۷م ترور شد. پس از او، همسرش آصف علی زرداری (رئیس‌جمهور ۲۰۰۸-۲۰۱۳م) و سپس فرزندش بلاول بوتو زرداری (رهبر حزب مردم از ۲۰۰۷م) جانشین وی شدند.

به گفته برخی منابع، حزب مردم که ذوالفقار علی بوتو تأسیس کرد، همواره شمار قابل توجهی از شیعیان را در میان اعضا و هواداران خود جای داده است. این حزب در میان جامعه شیعیان پاکستان از محبوبیت بیشتری برخوردار است و طیف گسترده‌ای از شیعیان –از مردم عادی تا روحانیون و سیاستمداران– در آن فعالیت می‌کنند. با وجود این، به گفته برخی ناظران، افراد این حزب پس از به دست گرفتن قدرت، توجه چندانی به شیعیان معطوف نکرده‌اند.

سفر بی‌نظیر بوتو به مشهد، حرم امام رضا(ع) در سال ۱۳۷۴ش

ماهیت مذهب خاندان

از نظر برخی پژوهشگران، شواهدی بر شیعه‌بودن خاندان بوتو وجود دارد. این در حالیست که نفوذ وهابیون در پاکستان و زندگی محتاطانه و همراه با تقیه در میان بخشی از جامعه شیعه، موجب شده است مذهب این خاندان همچنان تا حدی مبهم و پنهان باقی بماند. با این حال، تقریباً بسیاری از منابع اتفاق نظر دارند که نصرت بوتو (همسر ذوالفقار) اصالت ایرانی دارد و شیعه بوده است. همچنین آصف علی زرداری (داماد خاندان) و خانواده‌اش نیز شیعه مذهب معرفی شده‌اند.

ولی‌رضا نصر، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه‌های آمریکا، بی‌نظیر و خاندان بوتو را شیعه می‌شمارد. به ادعای او، ترور بوتو اقدامی در جهت تسویه‌حساب گروه‌های سنی افراطی با شیعیان پاکستان بود که به تضعیف حزب مردم و انزوای شیعیان انجامید. برخی پژوهشگران دیگر نیز اعدام ذوالفقار علی بوتو را تلاش دولت پاکستان به قصد شیعه‌زدایی عنوان کرده‌اند. برخی منابع با استناد به شواهدی ذوالفقار علی و دخترش بی‌نظیر بوتو را شیعه دانسته‌اند؛ شواهدی مثل نام شیعی ذوالفقار علی، نام‌های شیعی مشابه در میان برادران و خواهران و فرزندانش، ازدواج او با زن ایرانی شیعه و همچنین زیارت دخترش بی‌نظیر از حرم امام رضا(ع) در مشهد در سال ۱۳۷۴ش.

در مقابل، سید ساجدعلی نقوی، از رهبران شیعیان پاکستان با استناد به کتاب «دختر شرق» نوشته بی‌نظیر بوتو، مدعی است که ذوالفقار شیعه نبود و دخترش بی‌نظیر نیز خود را شیعه نمی‌دانسته و فقط مادرش و همسرش شیعه بوده‌اند. برخی منابع نیز ذوالفقار را مسلمان سوسیالیست و دخترش بی‌نظیر را مسلمان سکولار یا شیعه سکولار خوانده‌اند. شماری از منابع نیز روایت شیعه‌بودن خاندان بوتو را به شدت رد کرده و آن‌ها را سکولارهای طرفدار آمریکا و حتی ضدشیعه معرفی می‌کنند که در دوره دوم بی‌نظیر، باعث قدرت‌گرفتن طالبان و آزار شیعیان شدند.