خلیل کمره‌ای

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از میرزا خلیل کمره‌ای)
پرش به: ناوبری، جستجو
'
میرزا خلیل کمره ای.jpg
شناسنامه
نام کامل میرزا خلیل کمره ای
لقب میرزا خلیل
زادروز ۱۲۷۶ش/ ۱۳۱۷ ق
زادگاه كمره از توابع خمین ایران
تاریخ درگذشت مهرماه ۱۳۶۳ش
آرامگاه حرم حضرت معصومه، قم
اطلاعات علمی و مذهبی
استادان محمدحسین نائینی،عبدالکریم حائری
محمد حجت كوه كمری
شاگردان سید مرتضی عسکری، مرتضی حائری یزدی
سیدمحمود طالقانی
کتاب‌ها فرهنگ عاشورا، آراء ائمة الشیعة فی‌الغلاة
قبله اسلام، آراء ائمة الشیعة فی‌الغلاة

خلیل کمره‌ای معروف به میرزا خلیل کمره‌ای (۱۳۱۷-۱۴۰۵ ق)، فقیه، مفسر و از فعالان عرصه وحدت اسلامی. وی در دوره تحصیل با امام خمینی هم درس و هم بحث بود. خلیل کمره‌ای پس از آنکه در ماجرای کشف حجاب به مخالفت برخاست، بازداشت شد و به تهران تبعید گردید. او از اولین روحانیانی است که در دهه ۲۰ و ۳۰ به فعالیت‌های مطبوعاتی روی آورد. وی در راستای وحدت اسلامی به کشورهای اسلامی سفر و با بزرگان مذاهب گفتگو می‌کرد. در جریان انقلاب اسلامی ایران در برخی از راهپیمایی‌ها شرکت کرد و در دوره جنگ عراق و ایران مقاله‌ای در حقانیت ایران نگاشت.

زندگی و تحصیلات

میرزا خلیل كمره‏‌ای در سال ۱۲۷۶ش (۱۳۱۷ ق) در كمره از توابع خمین به دنیا آمد و پس از طی مقدمات و سطوح در خوانسار، راهی اراك شد. او جزو اولین شاگردان عبدالکریم حائری یزدی در اراک بود و به همراه استاد، به قم آمد. كمره ‏ای همچنین دروس فلسفه و خارج فقه را با آیت الله سید روح الله خمینی مباحثه می‌‏كرد. وی در قم در درس میرزا جواد ملكی تبریزی، شیخ عباس محدث قمی و سید محمد حجت كوه كمره ای شركت كرد و به درجه اجتهاد دست یافت. كمره‏‌ای در زمان رضاخان، به سبب مخالفت با كشف حجاب، به دستور شاه، زندانی و به تهران تبعید شد. وی بعدها به عنوان نماینده آیت ‏اللَّه بروجردی به مصر رفت و از شیخ شلتوت، رییس دانشگاه الازهر به خاطر به رسمیت شناختن مذهب تشیع تشكر کرد. آیت ‏اللَّه كمره ‏ای در چندین نوبت به ریاست كنفرانس عالَم اسلام انتخاب شد و به سخنرانی پرداخت. وی همگام با مبارزات سیاسی به همراه آیت الله طالقانی در دوره دکترای دانشكده الهیات دانشگاه تهران نیز تدریس می‏‌كرد.[۱]

استادان

مجلس درس آیت الله میرزا خلیل کمره ای در مسجد فخرالدوله تهران.

برخی از شاگردان

آثار علمى

تالیفات میرزا خلیل بر حول چهار محور دعوت اسلام یعنی مؤسس دعوت (پیامبر(ص))، کتاب دعوت (قرآن)، خانه دعوت (کعبه) و رهبران دعوت (ائمه) نگاشته شده‌ است. وی به دلیل آشنایی‌اش با تاریخ اسلام، و توانایی در نگارش عمومی دینی‌ـ‌اجتماعی، مشارکتش در فعالیت‌های مطبوعاتی و همچنین داشتن دیدگاه‌های رایج در دهه ۲۰ و ۳۰ درباره وحدت اسلامی و تلاش برای تحقّق آنها، شهرتی خاص دارد. بیشتر آثار وی تاریخی است؛ اما به‌طور کلی، باید آثار او را در زمره آثار دینی‌ـ‌تاریخیِ این دوره به شمار آورد.

کتاب ملکه اسلام از آثار میرزا خلیل کمره‌ای

دیدگاه‌ها

مهم‌ترین کار کمره ای تا پایان عمر، تلاش در جهت اتحاد مسلمانان جهان و به تعبیر خودش "توحید کلمه برای کلمه توحید" بوده است. میرزا خلیل، معتقد بود وظیفه اصلی روحانیت، پرداختن به امور معنوی است؛ از این روی، وی را نمی‌توان یک سیاستمدار و یا فعال سیاسی نامید، اگرچه پاره ای از فعالیت‌هایش جنبه سیاسی و اجتماعی به خود می‌گرفت.[۶]


اندیشه همگرایی اسلامی

  • از نظر کمره ای حمایت از قرآن و سنت (دو عامل اصلی وحدت در میان مسلمانان) راه حل وحدت است. این دو منبع بر آموزه‌ها و عناصر اصلی دین، توحید، نبوت و معاد تاکید دارند. او در کنار دو عامل یاد شده، بر شریعت و مناسک دینی در جهان اسلام تاکید دارد و معتقد است این مناسک، در تأمین وحدت جامعه بسیار اهمیت دارند. او عنصر قبله را نیز در تأمین وحدت بسیار مهم می‌داند و این امر به پشتیبانی فرمانروایان مسلمان نیاز دارد. از نظر او تعدد پرچم‌های ملل اسلامی، نه تنها به امر وحدت زیان نمی‌زند؛ بلکه نافع تر است، به شرط این که مؤید یکدیگر باشند و به هم کمک کنند. پرچم‌های زیاد از کثرت آرا حکایت دارد.[۷]
  • راه حل فوری او برای دستیابی به وحدت، استفاده از قدرت سیاسی (فرمانروایان مسلمان) و قدرت معنوی (علما و فقها) جهت رفع اختلافات و توهمات است. وی راه تفاهم فقها را گردش در بلاد اسلامی و دیدار از یکدیگر می‌داند و تبادل دانشجویان و طلاب در دروس فقه را برای حل اختلافات مذهبی پیشنهاد می‌کند. این امر از نظر او موجب خواهد شد تا تنفر و وحشت از یکدیگر کم گردد و بدانند که فقه اسلامی در همه مذاهب، مقتبس از کتاب و سنت است.[۸]
  • از نظر وی، ریشه‌های عزت اسلامی را در حج و قبله باید جست. این دو از نعمت‌های بزرگ الهی در گردهمایی بزرگ امت اسلامی هستند. مسلمانان هر روزه خود را برای ورود به سپاه حج و قبله مهیا می‌کنند و در سپاه محمد (ص) در می‌آیند و تحت امر او، و آموزه‌های او در راه امن دنیا آرایش خود را هر روزه نشان می‌دهند به همین دلیل نیابت در استقبال از قبله مادامی که انسان مکلف زنده است، پذیرفته نیست و خود فرد باید این وظیفه را به عهده گیرد.[۹]
  • الگوهای میرزا خلیل الگوی تاریخی است به نظر وی، وحدت بر اساس الگوگیری از گزارش های تاریخی اسلام امکان پذیر است. این الگو با توجه به اتقان در اسناد و استناد با اقبال عمومی رو به رو خواهد بود. چون یک الگوی خیالی نیست، بلکه محسوس و واقعی است. او هرچند در راه ارائه الگوی مورد نظر خود با نقادی از محافظه کاری‌های تاریخی می‌گذرد با این حال، نظریه‌های دیگر را طرح و نقد نکرده است.[۱۰]

فعالیت های مذهبی-سیاسی

انتقال اجباری و تبعید به تهران

در سال ۱۳۱۴ شمسی در رابطه با مخالفت شیخ عبدالکریم حائری یزدی با کشف حجاب اجباری رضا شاه، میرزا خلیل که رونوشت نسخه‌برداری شده تلگرام استادش به رضا شاه را نزد خود داشت، در اراک توقیف و شبانه به تهران منتقل و مستقیما تحویل بازداشت‌گاه شهربانی تهران گردید[۱۱] و پس از ۳۱ روز بازداشت انفرادی، با سپردن تعهد و التزام کتبی مبنی بر «عدم خروج از حوزه قضائی تهران (حتی حرم حضرت عبدالعظیم و شمیران)» آزاد شد. در سال ۱۳۲۴ شمسی، اشرف الملوک فخرالدوله (دختر مظفرالدین شاه قاجار) از وی دعوت کرد که امام جماعت مسجد فخرالدوله واقع در دروازه شمیران تهران را بپذیرد که مورد قبول او قرار گرفت.[۱۲]

تلاش برای اتحاد مذاهب اسلامی

آیت الله کمره ای بهمراه آیت الله طالقانی در سفر به مصر

فعالیت شاخص کمره‌ای تا پایان عمر تلاش در جهت اتحاد مسلمانان جهان و به تعبیر خودش «توحید کلمه برای کلمه توحید» بوده ‌است:

دیدار با شلتوت

  • در سال ۱۳۳۸ شمسی، باتفاق سید محمود طالقانی به قاهره سفر کرد و از طرف آیت الله بروجردی از فتوای تاریخی شیخ محمود شلتوت مفتی اعظم و رئیس دانشگاه الازهر مصر دائر بر جواز پیروی از مذهب شیعه جعفری به عنوان یکی از مذاهب رسمی اسلام تشکر نمود.[۱۸][۱۹]
  • در سال ۱۳۴۳ شمسی، پیامی برای ملک فیصل پادشاه عربستان سعودی ارسال داشت که ضمن اظهار نگرانی از تفرقه‌انگیزی‌های قومی و نژادی، از وی خواست که وسیله تفاهم و تقریب بین فقهای مذاهب اسلامی گردد. وی کتابی را که به عربی با عنوان ارض النبوه جسر عظیم (سرزمین نبوت پل بزرگی است) تالیف نموده بود به ملک فیصل تقدیم کرد و کوشید وظیفه اتحاد عمومی مسلمانان را به عهده او گذارده، وی را متقاعد کند که در ساختن این پل بزرگ نباید از معارف رسیده از امام علی(ع) غفلت کند.[۲۰]
  • در سال ۱۳۴۳ شمسی و در پاسخ به علمای کردستان ایران، ضمن بررسی دوران حیات و رهبری خلفای سه‌گانه، نتیجه گرفت که ایشان از صحابه و یاران پیامبر اسلام بودند و پیامبر اسلام هیچگاه به آنان توهین نمی‌کرده ‌است و از این‌رو اهانت به خلفای سه‌گانه را جایز نمی‌داند.[۲۱]
  • در پایان اسفند ماه ۱۳۴۸ و آغاز فروردین ماه ۱۳۴۹ شمسی، ضمن شرکت در کنگره جهانی هزاره شیخ طوسی در مشهد، علاقه و اصرارش را برای اتحاد مذاهب اسلامی در این جمله خلاصه نمود: «امروز هر شیعه‌ای سنی و هر سنی، شیعه ‌است».[۲۲]
  • در نوروز سال ۱۳۵۶ شمسی، بنا به دعوت شیخ احمد کُفتارو، مفتی اعظم کشور سوریه به دمشق عزیمت کرد و در جامع (دانشگاه) ابی النور درباره اتحاد مسلمین جهان سخنرانی نمود.
میرزا خلیل کمره‌ای در دانشگاه ابی النور سوریه
  • در تابستان سال ۱۳۳۰ شمسی، پس از تصویب قانون ملی شدن صنعت نفت، میرزا خلیل در نامه‌ای به محمد مصدق نخست وزیر وقت، حق التالیف کتاب قبله اسلام را به ضمیمه «دعای تائید و بدرقه همت خدمتگزاران این کشور و این آب و خاک» به «دولت معظم شیعه» واگذار نمود.[۲۳]
  • در سال ۱۳۳۲ شمسی، در سفری به شهرهای رشت و بندر انزلی با مشاهده فلس (پولک) ماهیان خاویاری (اوزون برون) در زیر میکروسکوپ، فتوای حلال بودن مصرف این نوع ماهیان را صادر نمود.[۲۴]

ارسال نامه به نیکسون

  • در تابستان ۱۳۴۸ شمسی، نامه سرگشاده‌ای تحت عنوان «فتح بی‌غرور» به ریچارد نیکسون رئیس جمهور وقت ایالات متحده آمریکا نگاشت و ضمن تبریک، فتح کُره ماه و تحقق وعده قرآن، از وی خواست که به شکرانه اینکه این فتح آسمانی در زمان خدمت او انجام پذیرفته‌است، اولا به گرسنگان و آوارگان جهان عموماً و ثانیاً به خصوص به دو میلیون مسلمان آواره عرب در خاورمیانه که بیست سال است آواره و دربدرند، اجازه دهد بر سر خانه و لانه و آشیانه خود برگردند تا فتح دژ آسمان، فتحی همه جانبه باشد.[۲۵]
  • در سال ۱۳۵۳ شمسی، نامه‌ای به امضای اسقف اعظم فرانسوا ابومخ دبیر امور غیرمسیحیان واتیکان توسط سفیر واتیکان در تهران و سرپرست کلیساهای کاتولیک ایران، در مسجد فخرالدوله تهران به میرزا خلیل تسلیم شد. در این نامه، دوازده سئوال فلسفی از وی استعلام و استفسار گردیده بود. متن کامل فارسی پرسش‌ها و پاسخ‌ها به صورت نظم در کتابی تحت عنوان «افق قاب قوسین، سروش قدسی»منتشر گردیده‌است.[۲۶]
  • در شروع انقلاب اسلامی، به همراه سید محمود طالقانی در راهپیمایی روز تاسوعا برای دستیابی به اهداف و شعارهای انقلاب اسلامی، یعنی «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» شرکت کرد.[۲۷]
  • در شهریور ۱۳۵۹ پس از حمله نظامی عراق به ایران، میرزا خلیل با نوشتن مقاله مبسوطی در روزنامه اطلاعات تحت عنوان «این ننگ را عرب بکجا می‌برد؟» از موضع ایران مشروحا دفاع کرد.[۲۸]

درگذشت

میرزا خلیل کمره‌ای پس از مدت پنج‌سال بیماری که بارها در این مدت از سوی امام خمینی مورد تفقد قرار گرفت، در ۱۹ مهرماه سال ۱۳۶۳ش درگذشت. پیکر او پس از انتقال به قم، در حجره کنار مرقد شیخ فضل‌الله نوری واقع در صحن بزرگ حرم حضرت فاطمه معصومه (س) به خاک سپرده شد. به مناسبت درگذشت او از سوی آیت الله گلپایگانی و آیت الله نجفی مرعشی مجالس بزرگداشتی برگزار شد.[۲۹]

مؤسسه دارالمعارف در سال ۱۳۹۰ش کنگره علمی حماسه حسینی را با موضوع بررسی اهداف، انگیزه‌ها و وقایع نهضت عاشورا برگزار کرد، و به مناسبت آن کتاب های «عنصر شجاعت» و «یک و شب روز عاشورا» از آثار میرزا خلیل کمره‌ای، پس از پژوهش‌، تحقيق و ويراستاری در هشت جلد به چاپ رسيد.[۳۰]

پانویس

  1. مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی.
  2. افق حوزه، شماره۳۵۲، بنقل از پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
  3. افق حوزه، شماره ۳۵۲، بنقل از پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
  4. ناصر کمره ای، خبرگزاری فارس.
  5. خبرگزاری کتاب ایران.
  6. جلالی غلامرضا، الگوهای چهارگانه وحدت اسلامی و نظریه میرزا خلیل کمره‌ای، فصلنامه حوزه،شماره های ۱۵۵و۱۵۶،۱۳۸۹.
  7. جلالی غلامرضا، الگوهای چهارگانه وحدت اسلامی و نظریه میرزا خلیل کمره‌ای، فصلنامه حوزه،شماره های ۱۵۵و۱۵۶،۱۳۸۹.
  8. جلالی غلامرضا، الگوهای چهارگانه وحدت اسلامی و نظریه میرزا خلیل کمره‌ای، فصلنامه حوزه،شماره های ۱۵۵و۱۵۶،۱۳۸۹.
  9. جلالی غلامرضا، الگوهای چهارگانه وحدت اسلامی و نظریه میرزا خلیل کمره‌ای، فصلنامه حوزه،شماره های ۱۵۵و۱۵۶،۱۳۸۹.
  10. جلالی غلامرضا، الگوهای چهارگانه وحدت اسلامی و نظریه میرزا خلیل کمره‌ای، فصلنامه حوزه،شماره های ۱۵۵و۱۵۶،۱۳۸۹.
  11. جعفریان رسول، جریان‌ها و سازمان‌های سیاسی مذهبی(۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص ۷۶۵.
  12. پورتال اهلبیت (ع).
  13. جعفریان رسول، سازمان‌ها و جریان‌های مذهبی-سیاسی ایران(۱۳۲۰-۱۳۵۷) ص۷۶۸.
  14. پورتال اهلبیت (ع).
  15. پرتال پژوهشی و اطلاع رسانی مرکز تنظم و نشر آثار امام خمینی ره.
  16. جعفریان رسول، جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی-سیاسی ایران(۱۳۲۰-۱۳۵۷) ص۷۶۸.
  17. پرتال اهلبیت (ع).
  18. جعفریان رسول، جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی-سیاسی ایران(۱۳۲۰-۱۳۵۷) ص۷۶۸.
  19. پرتال اهلبیت (ع).
  20. سایت وارثون.
  21. سایت وارثون.
  22. سایت وارثون.
  23. پورتال اهلبیت (ع).
  24. پورتال اهلبیت (ع).
  25. سایت وارثون.
  26. سایت وارثون.
  27. پورتال اهلبیت (ع).
  28. افق حوزه، شماره ۳۵۲، بنقل از پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
  29. افق حوزه، شماره ۳۵۲، بنقل از پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
  30. کتاب «عنصر شجاعت» حاج ميرزا خليل كمره‌ای رونمايی شد

منابع