مقاله قابل قبول
بدون ناوبری

محمدتقی قمی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
محمدتقی قمی
محمدتقی قمی.jpg
اطلاعات فردی
تاریخ تولد: ۱۲۸۹ش
زادگاه: قم
تاریخ وفات: ۱۳۶۹ش
محل دفن: امامزاده عبدالله تهران
شهر وفات: پاریس
اطلاعات علمی
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
اجتماعی: تأسیس دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیة

محمدتقی قمی(۱۲۸۹-۱۳۶۹ش) عالم وحدت‌گرای شیعه. قمی معتقد بود که تنها راه برای ایجاد امت واحد اسلامی، اتحاد فرهنگی مسلمانان است که این امر نیز از طریق گفتگوی عالمان مذاهب اسلامی حاصل می‌شود. به همین منظور، وی «دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیة» را تأسیس نمود. از مهمترین آثار فعالیت قمی، به رسمیت شناخته‌شدن مذهب شیعه از سوی دانشگاه الأزهر مصر بود. وی در هشتاد سالگی در پاریس بر اثر تصادف از دنیا رفت.

زندگی‌نامه

محمدتقی قمی در ۱۲۸۹ش (مطابق با ۱۹۱۰ م) در قم متولد شد. وی دروس ابتدایی را در تهران فرا گرفت و پس از دوره دبیرستان، به مدرسه عالی ادبیات راه یافت و در همان سال‌ها، به تحصیل علوم دینی نیز مشغول شد. او در این مدت توانسته بود زبان‌های عربی و فرانسوی و انگلیسی را نیز فرا گیرد. محمدتقی قمی به منظور تقریب مذاهب و اتحاد فرهنگی مسلمانان، در ۲۷ سالگی عازم مصر شد.[۱]

وفات

وی در هشتاد سالگی در ۱۳۶۹ش (مطابق با ۱۹۹۰م) در پاریس وفات یافت.[۲] البته برخی بر این باورند که چون وی برای إحیای دارالتقریب و تقویت وحدت شیعه و سنی، مجددا راهی مصر بود، به‌واسطه مخالفان به قتل رسید.[۳] تشییع و تدفین قمی در روز ۱۸ شهریور ۱۳۶۹ش انجام گرفت و طبق وصیتش در امامزاده عبدالله تهران به خاک سپرده شد.[۴]

شیخ محمدتقی قمی در کنار آیت‌الله میلانی.

تأسیس دارالتقریب

محمدتقی قمی به همراه جمعی از عالمان شیعی و سنی و با جلب حمایت آیت‌الله بروجردی، به منظور اتحاد فرهنگی مسلمانان و آشنایی مذاهب اسلامی با یکدیگر، در مصر «دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیة» را تأسیس نمود.[۵]

اعضای کمیته مرکزی‌ دارالتقریب

محمدتقی قمی در سال ۱۳۶۰ق (تقریبا ۱۳۲۰ش) به همراه عبدالمجید سلیم، شیخ محمود شلتوت و برخی دیگر از عالمان دانشگاه الأزهر، «دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیة» را تأسیس نمود.[۶] قمی بعد از شنیدن خبر اعدام یک زائر ایرانی در مکه -که ناشی از بدبینی مذهبی وهابیون نسبت به شیعیان بود- به این فکر افتاد که برای تقریب مذاهب اسلامی، مجمعی را راه‌اندازی کند که عالمان مذاهب اسلامی در آن به گفتگو و تبادل اندیشه بپردازند.[۷] به همین منظور، وی در سال ۱۹۳۸م (تقریبا ۱۳۱۷ ش) به مصر سفر کرد و با رئیس دانشگاه الأزهر، شیخ محمدمصطفی مراغی، دیدار کرد و موافقت نسبی او با طرح تقریب مذاهب را کسب نمود و بواسطه او با دیگر اندیشمندان وحدت‌گرای مصر آشنا شد[۸] و در سال ۱۳۶۰ق (تقریبا ۱۳۲۰ ش) به همراه برخی از عالمان شیعی و سنی، «دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیة» را تأسیس نمود و در راستای اعلام عقاید وحدت‌گرایانه، در سال ۱۳۶۸ ق، مجله‌ای با نام «رسالة الإسلام» را چاپ کرد.[۹] قمی در سال ۱۹۴۵م (تقریبا ۱۳۲۴ش / ۱۳۶۵ق) به خاطر آغاز جنگ جهانی دوم ناچار شد به ایران بازگردد. وی در قم با آیت الله بروجردی -که در همان ایام به درخواست عالمان قم برای قبول مرجعیت به قم آمده بود- دیدار نمود و با شرح ماجرا، توجه و حمایت مادی و معنوی ایشان را نیز به خود جلب کرد.[۱۰]

حمایت آیت‌الله بروجردی از قمی و دارالتقریب

آیت‌الله بروجردی اهتمام ویژه‌ای به دارالتقریب داشت تا جایی که در بستر مرگ نیز به اهمیت این طرح و لزوم تقویت آن تاکید نمود.[۱۱] آیت‌الله بروجردی به درخواست محمدتقی قمی، برای از میان‌برداشتن موانع دارالتقریب در مصر، از چاپ جلد هشتم بحارالانوار که شامل کتاب امامت و کتاب فتن و محن است نیز جلوگیری نمود.[۱۲] همچنین آیت‌الله بروجردی حدیث غدیر را با اسناد معتبر اهل سنت جمع‌آوری نمود و جهت چاپ در مجلة رساله الاسلام به قمی داد. این جزوه تاثیر بسزائی در فتوای جواز عمل به فقه شیعه امامیه داشت.[۱۳]

به رسمیت شناخته‌شدن مذهب شیعه امامیه

تلاش‌های وحدت‌گرایانه محمدتقی قمی به این نتیجه انجامید که در سال ۱۳۷۸ق (تقریبا ۱۳۳۷ش)، شیخ محمود شلتوت -رئیس دانشگاه الأزهر مصر در آن دوره که خودش نیز از بنیان‌گذاران دارالتقریب بود- به جواز عمل کردن مطابق با فقه شیعه امامیه حکم دهد.[۱۴] البته این فتوا در سال‌های قبل، از سوی شیخ عبدالمجید سلیم -از شخصیت‌های بارز در دارالتقریب- مطرح شده بود اما به خاطر مخالفت برخی از عالمان الأزهر، صدور فتوا ده سال به تاخیر افتاد تا این که شیخ محمود شلتوت آن را ابلاغ نمود.[۱۵]

افکار و آرای محمدتقی قمی

محمدتقی قمی در مجله «رسالة الإسلام» به تبیین افکار خود می‌پردازد:

  • برای تشکیل امت واحد اسلامی چاره‌ای نیست جز ایجاد اتحاد فرهنگی مسلمانان که این امر نیز به دست نمی‌آید جز از طریق گفتگو و ارتباط و تقریب فرهنگی.[۱۶]
  • اتحاد فرهنگی مسلمانان به معنای آشنا شدن هر یک از مذاهب با سایر مذاهب و استفاده از همدیگر است؛ اما نهایتاً هر یک از مذاهب اسلامی می‌تواند به عقاید مقبول خودش عمل کند.[۱۷]
  • هدف از اتحاد فرهنگی مسلمانان، اتحاد در اصول ضروری دین و نظر کردن به سایر مباحث از روی حقیقت‌جویی است به گونه‌ای که به نظر مشترک برسیم؛ و اگر هم اختلاف باقی ماند، هر یک دیگری را معذور و ماجور بداند نه این که همدیگر را تکفیر کنیم[۱۸].
  • مسلمانان از اختلاف فکری ضرر نمی‌کنند؛ زمانی از اختلاف ضرر می‌کنند که اختلاف منجر به قطع رابطه و ترک برادری گردد.[۱۹]
  • اختلاف مسلمانان، اختلاف کبروی است نه صغروی؛ یعنی همگان در این اصل کلی اتفاق نظر دارند که باید به هر آنچه که از رسول خدا(ص) صادر شده است عمل کنیم، اما گاهی در صغرا اختلاف می‌شود که این مورد خاص از مواردی است که از رسول خدا(ص) صادر شده است یا نه.[۲۰]
سخنرانی محمدتقی قمی در مسجد گوهرشاد

موضع قمی درباره انقلاب اسلامی ایران

محمدتقی قمی پیروی انقلاب را به امام خمینی تبریک گفت. اما در همان ایام، یکی از انقلابیون به خاطر ارتباطات کاری قمی با حاکمان کشورهای اسلامی از جمله شاه ایران، به ایشان توهین می‌کند. بعد از این، قمی از ایران عازم پاریس می‌شود و بعد از مدتی در آن جا با مخالفان انقلاب دیدار می‌کند به گونه‌ای که برخی تصور کردند وی در برابر انقلاب اسلامی ایران قرار گرفته است. اما قمی در تماسی که با یکی از دوستانش در ایران داشت، این کار را یک دسیسه دانست و بر این امر تاکید کرد که هدف انقلاب اسلامی هدف من است.[۲۱].

موضع قمی درباره مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی

بعد از به رهبری‌رسیدن آیت‌الله خامنه‌ای و طرح ایجاد مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، با محمدتقی قمی تماس‌هایی برقرار شد که مورد استقبال وی نیز قرار گرفت و قرار شد وی به همین منظور، در سال ۱۹۹۰م مجددا عازم مصر شود، اما با تصادف در خیابان‌های پاریس از دنیا رفت.[۲۲]


پانویس

  1. امیردهی، «علامه شیخ محمدتقی قمی؛ همزیست دارالتقریب»، ۱۳۸۷ش، ص۱۱۱.
  2. آذرشب، پیشینه تقریب، ۱۳۸۴ش، ص۱۴.
  3. آذرشب، پیشینه تقریب، ۱۳۸۴ش، ص۱۴ و ص۱۸۶.
  4. رستمی نجف‌آبادی، آشنایی با پیشگامان بیداری اسلامی؛ علامه شیخ محمدتقی قمی، ۱۳۹۳ش.
  5. امیردهی، «علامه شیخ محمدتقی قمی؛ همزیست دارالتقریب»، ۱۳۸۷ش، ص۱۱۵.
  6. امیردهی، «علامه شیخ محمدتقی قمی؛ همزیست دارالتقریب»، ۱۳۸۷ش، ص۱۱۵.
  7. امیردهی، «علامه شیخ محمدتقی قمی؛ همزیست دارالتقریب»، ۱۳۸۷ش، ص۱۱۲؛ آذرشب، پیشینه تقریب، ۱۳۸۴ش، صص۱۶۸-۱۷۰.
  8. امیردهی، «علامه شیخ محمدتقی قمی؛ همزیست دارالتقریب»، ۱۳۸۷ش، ص۱۱۳.
  9. امیردهی، «علامه شیخ محمدتقی قمی؛ همزیست دارالتقریب»، ۱۳۸۷ ش، ص۱۱۵.
  10. امیردهی، «علامه شیخ محمدتقی قمی؛ همزیست دارالتقریب»، ۱۳۸۷ش، ص۱۱۴.
  11. آذرشب، پیشینه تقریب، ۱۳۸۴ ش، ص۱۸۲.
  12. یوسفی غروی، «نقش مطاعن بحارالانوار در خرافه نهم ربیع‌الاول».
  13. واعظ‌زاده خراسانی، «مصاحبه با آیت‌الله واعظ‌زاده خراسانی به مناسبت سالروز تأسیس دارالتقریب».
  14. آذرشب، پیشینه تقریب، ۱۳۸۴ ش، صص۲۰۳-۲۰۴.
  15. آذرشب، پیشینه تقریب، ۱۳۸۴ش، صص۱۷۴-۱۷۷.
  16. قمی، «امۀ واحدۀ و ثقافة واحدۀ»، ۱۳۶۸ق، ص۲۵۸.
  17. قمی، «امۀ واحدۀ و ثقافۀ واحدۀ»، ۱۳۶۸ق، صص۲۶۰-۲۶۱.
  18. قمی، «نقط علی الحروف»، ۱۳۷۲ ق، ص۱۴۷.
  19. قمی، «نقط علی الحروف»، ۱۳۷۲ق، ص۱۵۱.
  20. قمی، «للعقول لا للعواطف»، ۱۳۸۲ق، ص۲۴۸.
  21. آذرشب، پیشینه تقریب، ۱۳۸۴ش، ص۱۸۹.
  22. آذرشب، پیشینه تقریب، ۱۳۸۴ش، ص۱۹۰.

منابع

  • آذرشب، محمدعلی، پیشینه تقریب، ترجمه رضا حمیدی، تهران، انتشارات مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، ۱۳۸۴ ش.
  • امیردهی، ع. ر، «علامه شیخ محمدتقی قمی؛ همزیست دارالتقریب»، اندیشه تقریب، سال چهارم، ش۱۶، ۱۳۸۷ ش.
  • قمی، محمدتقی، «امۀ واحدۀ و ثقافۀ واحدۀ»، مجله رسالة الإسلام، قاهره، ج۱ از مجموعه مجلات رسالة الإسلام، شماره سوم، ۱۳۶۸ ق.
  • قمی، محمدتقی، «للعقول لا للعواطف»، مجله رسالة الإسلام، قاهره، ج۱۳ از مجموعه مجلات رسالة الإسلام، شماره پنجاه و یکم و پنجاه و دوم، ۱۳۸۲ ق.
  • قمی، محمدتقی، «نقط علی الحروف»، مجله رسالة الإسلام، قاهره، ج۵ از مجموعه مجلات رسالة الإسلام، شماره دوم، ۱۳۷۲ ق.
  • واعظ‌زاده خراسانی، محمد، «مصاحبه با آیت الله واعظ زاده خراسانی به مناسبت سالروز تأسیس دارالتقریب»، سایت پژوهشگاه مطالعات تقریبی، تاریخ بازدید: ۱۸ دی ۹۶.
  • یوسفی غروی، محمدهادی، «نقش «مطاعن» بحارالانوار در خرافه نهم ربیع الاول»، تاریخ درج مطلب: سه شنبه ۲۴ دی ۱۳۹۲، تاریخ بازدید: ۱۸ دی ۹۶.
  • رستمی نجف‌آبادی، حامد، آشنایی با پیشگامان بیداری اسلامی؛ علامه شیخ محمدتقی قمی، مجله حبل المتین، دوره سوم، شماره هفتم، تابستان ۱۳۹۳ش.