آیه ۹ سوره فاطر
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | فاطر |
| شماره آیه | ۹ |
| جزء | ۲۲ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مکه |
| موضوع | اثبات توحید و معاد |
| آیات مرتبط | آیه ۴۸ سوره روم |
آیه ۹ سوره فاطر، با بیان پدیدههای طبیعی همچون وزش باد، شکلگیری ابر، نزول باران و حیاتبخشی به زمین مرده، به قدرت حکیمانهای اشاره دارد که جهان هستی را تدیبر میکند.[۱] در این آیه با استفاده از برهان نظم، برهان حرکت و زندهشدن زمین پس از مرگ، بر یگانگی خداوند استدلال شده است.[۲]
﴿وَاللَّهُ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيَاحَ فَتُثِيرُ سَحَابًا فَسُقْنَاهُ إِلَى بَلَدٍ مَيِّتٍ فَأَحْيَيْنَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا كَذَلِكَ النُّشُورُ ٩﴾ [فاطر:9]|﴿و خدا همان کسی است که بادها را روانه میکند پس [بادها] ابری را برمیانگیزند و [ما] آن را به سوی سرزمینی مرده راندیم و آن زمین را بدان [وسیله] پس از مرگش زندگی بخشیدیم رستاخیز [نیز] چنین است ٩﴾
در این آیه، زندهشدن انسان در قیامت، به زندهشدن زمین پس از فصل زمستان تشبیه شده[۳] و نشاندهنده قدرت خداوند است. این تشبیه برای نزدیککردن ذهن انسان به امکان معاد و زندهشدن مردگان بهکار رفته است.[۴] در روایتی از پیامبر(ص) از این تشبیه برای توضیح زندهشدن انسانها در روز قیامت استفاده شده است.[۵] علامه مجلسی در روایتی از امیرالمؤمنین(ع) با اشاره به اعتراف افرادی که مرگ را میپذیرند اما به وجود خالق ایمان ندارند، با استناد به این آیه، وقوع رستاخیز و زندگی پس از مرگ را اثبات میکند.[۶]
آیه ۴۸ سوره روم از نظر واژگان و مضمون با آیه ۹ فاطر مشابه است و به نزول باران و رویش گیاهان اشاره دارد.[۷] به گفته سید محمدحسین طباطبائی در المیزان، آیه ۴۸ روم برای بیان نعمتهای خداوند بوده، اما آیه ۹ فاطر برای توضیح امکان معاد بیان شده است.[۸]
آیه ۹ سوره فاطر در علم بلاغت بهعنوان نمونهای از فصاحت و بلاغت قرآن شمرده شده است.[۹] برخی آن را بهعنوان نشانهای از ارتباط میان پدیدههای طبیعی و معاد دانسته[۱۰] و به نقش این پدیدهها در روزیرسانی الهی اشاره کردهاند.[۱۱]
طبق نقل کلینی از امیرالمؤمنین(ع)، ایشان پس از پاسخ به جایگاه ابرها، با استناد به این آیه، حرکت و بالا رفتن ابرها را به بادهایی که به فرمان خداوند در جریان هستند و فرشتهای که مأموریت بالبردن آنها را دارد، نسبت داد.[۱۲]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۸، ص۱۹۱.
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر مهر، ۱۳۸۷ش، ج۱۷، ص۹۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۷، ص۲۱.
- ↑ جعفری، تفسیر کوثر، ۱۳۹۸ش، ج۹، ص۱۱.
- ↑ قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۱۴، ص۳۲۷.
- ↑ علامه مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۴۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۷، ص۲۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۷، ص۲۱.
- ↑ تفتازانی، المطول، ۱۴۳۴ق، ص۱۳۳ و ۱۷۲.
- ↑ گلشنی، قرآن و علوم طبیعت، ۱۳۷۵ش، ص۱۱۶.
- ↑ رضوانی، توسل، ۱۳۸۹ش، ص۵۵ -۵۸.
- ↑ کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۲۱۸.
منابع
- تفتازانی، مسعود بن عمر، المطول، محقق: عبدالحمید هنداوی و خطیب قزوینی و محمد بن عبد الرحمن سکاکی و یوسف بن ابیبکر، بیروت، دار الکتب العلمية، ۱۴۳۴ق.
- جعفری، یعقوب، تفسیر کوثر، قم، هجرت، ۱۳۹۸ش.
- رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، چاپ اول، ۱۳۸۷ش.
- رضوانی، علی اصغر، توسل، قم، مسجد مقدس جمکران، ۱۳۸۹ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۳۹۰ق.
- قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحكام القرآن، تهران، ناصر خسرو، چاپ اول، ۱۳۶۴ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح، علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- گلشنی، مهدی، قرآن و علوم طبیعت، تهران، مطهر، ۱۳۷۵ش.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، محقق، جمعى از محققان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش.