آیه ۶۷ سوره اسراء
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | اسراء |
| شماره آیه | ۶۷ |
| جزء | ۱۵ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مکه |
| درباره | خداپرستی و توحید |
| آیات مرتبط | آیه ۶۵ سوره عنکبوت، آیه ۳۳ سوره روم، آیه ۱۲ و ۲۲ سوره یونس و آیه ۸ سوره زمر[۱] |
آیه ۶۷ سوره اسراء اشاره دارد که وقتی انسان در شرایط بحرانی، مانند طوفان در دریا، قرار میگیرد، تمام معبودهایی که قبلاً میپرستید فراموش میکند و فقط به خداوند تکیه میکند.[۲] این آیه به فطرت توحیدی انسان و نیاز به قدرتی برتر در مواقع خطر اشاره دارد.[۳] طبق این آیه، وقتی انسان از اسباب مادی ناامید میشود، به یاد خداوند میافتد که قادر به رفع سختترین مشکلات است.[۴] علامه طباطبایی این آیه را دلیلی بر توحید ربوبی میداند،[۵] که انسان در چنین شرایطی به قدرت خداوند بهعنوان خالق و تدبیرکننده اعتماد میکند.[۶]
﴿وَإِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فِي الْبَحْرِ ضَلَّ مَنْ تَدْعُونَ إِلَّا إِيَّاهُ فَلَمَّا نَجَّاكُمْ إِلَى الْبَرِّ أَعْرَضْتُمْ وَكَانَ الْإِنْسَانُ كَفُورًا ٦٧﴾ [اسراء:67] ﴿و چون در دریا به شما صدمهای برسد هر که را جز او میخوانید ناپدید [و فراموش] میگردد و چون [خدا] شما را به سوی خشکی رهانید رویگردان میشوید و انسان همواره ناسپاس است ٦٧﴾
به گفته مفسران، «مَسّ ضُرّ» به ترس از غرقشدن در دریا اشاره دارد.[۷] مفسران گفتهاند که «ضَلَّ مَنْ تَدْعُونَ» یعنی در شرایط سخت،[۸] انسان همه معبودها را فراموش کرده و فقط به خدا پناه میبرد.[۹] برخی نیز گفتهاند این عبارت نشان میدهد که خدایان موهوم نمیتوانند نجات دهند.[۱۰] «فَلَمَّا نَجَّاكُمْ إِلَى الْبَرِّ أَعْرَضْتُمْ» نیز به این معناست که انسانها پس از نجات از گرفتاریها، از خدا رویگردان میشوند.[۱۱] علامه طباطبایی این آیه را نشاندهنده این میداند که یاد خدا در فطرت انسان وجود دارد و انسان هیچگاه از خدا غافل نمیشود، بلکه در سختیها و راحتیها همیشه به یاد خدا میافتد. اِعراض انسان پس از نجات، نشان از هدایت فطری او به سوی خدا دارد.[۱۲]
مراد از ناسپاسی انسان، بیتوجهی به نعمتهای خداوند است.[۱۳] انسان در سختیها به خدا پناه میبرد، ولی در راحتیها از او رویگردان شده و به غیر خدا متوسل میشود.[۱۴] ناسپاسی بهعنوان یک عادت انسانی در نظر گرفته شده که به فراموشی مسببالاسباب[۱۵] و کفران نعمتها میانجامد.[۱۶]
... مردى به امام صادق(ع) عرض کرد: ای فرزند رسول خدا! مرا به خدا راهنمایی کن ... امام فرمود: تا به حال سوار کشتى شدهای؟ عرض کرد: آرى. امام فرمود: آيا اتفاق افتاده که کشتیات شکسته باشد در حالی که شنا بلد نیستی و كشتى ديگرى نیز نیست تا تو را نجات دهد؟ عرض کرد: آرى. فرمود: آيا در آن وقت به دلت افتاده که چيزى قادر است تو را از آن ورطه نجات دهد؛ عرض کرد: آرى. فرمود: او همان خداست كه قادر است به نجات تو هنگامی كه نجات دهندهای نیست و فريادرس توست زمانی که فریادرسی نیست...[۱۷]
پانویس
- ↑ نگاه کنید به: قرشی، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۷۸ش، ج۶، ص۱۱۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۲، ص۱۸۹.
- ↑ نگاه کنید به: ملاصدرا، شرح اصول الکافی، ۱۳۸۳ش، ج۳، ص۲۷۷؛ مازندرانی، شرح الکافی، ۱۳۸۲ق، ج۳، ص۱۰ و ۱۱؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۲، ص۱۸۹-۱۹۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۲، ص۱۹۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۳، ص۱۵۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۲، ص۱۹۱.
- ↑ قمی مشهدی، تفسیر کنز الدقائق، ۱۳۶۸ش، ج۷، ص۴۴۷؛ طباطبایی، المیزان، ج۱۳، ص۱۵۳.
- ↑ فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۲۰۴و۲۰۵؛ قمی مشهدی، تفسیر کنز الدقائق، ۱۳۶۸ش، ج۷، ص۴۴۷؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۳، ص۱۵۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۳، ص۱۵۳؛ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۲۱، ص۳۷۱.
- ↑ صادقی تهرانی، ترجمان الفرقان، ۱۳۸۸ش، ج۳، ص۱۴۹؛ قرشی، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۷۸ش، ج۶، ص۱۰۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۳، ص۱۵۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۳، ص۱۵۴.
- ↑ فخررازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۲۱، ص۳۷۱.
- ↑ فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۲۰۵؛ قمی مشهدی، تفسیر کنز الدقائق، ۱۳۶۸ش، ج۷، ص۴۴۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۳، ص۱۵۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۳، ص۱۵۴.
- ↑ شیخ صدوق، التوحید، ۱۳۹۸ق، ص۲۳۱.
منابع
- شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه، التوحید، تحقیق و تصحیح هاشم حسینی، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، ۱۳۹۸ق.
- صادقی تهرانی، محمد، ترجمان القرآن الکریم، قم، انتشارات شکرانه، ۱۳۸۸ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۳۹۰ق.
- فخررازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.
- فیض کاشانی، محمدمحسن، تفسیر الصافی، تحقیق و تصحیح حسین اعلمی، تهران، مکتبة الصدر، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
- قرشی، سید علیاکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، ۱۳۷۸ش.
- قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، تحقیق و تصحیح حسین درگاهی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، ۱۳۶۸ش.
- مازندرانی، ملاصالح، شرح الکافی؛ الصول و الروضة، تحقیق و تصحیح ابوالحسن شعرانی، تهران، المکتبة الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۸۲ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، شرح اصول الکافی، تحقیق و تصحیح محمد خواجوی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چاپ اول، ۱۳۸۳ش.