سقر
سَقَر از اصطلاحات قرآنی است که درباره معنای آن دیدگاه‌های مختلفی مطرح شده است؛ ازجمله نامی برای دوزخ،[۱] یکی از طبقات[۲] یا درهای جهنم[۳] و نام جایگاهی در دوزخ که با نفس‌کشیدن آن، جهنم شعله‌ور می‌شود.[۴] گفته شده سقر در اصل به‌معنای سوزاندن، تغییر دادن پوست و ذوب‌کردن بر اثر حرارت آفتاب است.[۵] بر همین اساس، دوزخ از آن جهت سقر نامیده شده که بدن انسان را می‌سوزاند و پوست را دگرگون می‌کند.[۶]
واژه سقر چهار بار در قرآن آمده است؛ سه بار در سوره مدثر و یک بار در سوره قمر.[۷] در آیات ۲۷ تا ۳۰ سوره مدثر، سقر عذابی سخت معرفی شده که انسان توان درک کامل حقیقت آن را ندارد،[۸] انسان را نابود می‌کند،[۹] گوشت و پوست او را از بین می‌برد[۱۰] و نوزده صنف از فرشتگان متولّی عذاب و نگهبان آن هستند.[۱۱] همچنین با استناد به آیه ۴۸ سوره مدثر گفته شده که شفاعت برای اهل سقر سودی ندارد.[۱۲]
بر پایه آیات ۴۲ تا ۴۶ سوره مدثر، سقر جایگاه افرادی معرفی شده است که نماز نمی‌خوانند، به نیازمندان رسیدگی نمی‌کنند (زکات نمی‌دهند)، همراه اهل باطل در کارهای باطل مشارکت دارند و روز جزا را تکذیب می‌کنند.[۱۳] برخی مفسران با توجه به مکی بودن سوره مدثر و تشریع نشدن نماز و زکات به‌معنای اصطلاحی آنها در آن دوره، این تعابیر را ناظر به اصل عبادت و کمک به نیازمندان دانسته‌اند.[۱۴] همچنین در برخی روایات، سقر جایگاه متکبران[۱۵] و دشمنان اهل‌بیت(ع) معرفی شده است.[۱۶]
پانویس
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ۱۴۱۲ق، ص۴۱۴.
- ↑ حسینی شاه‌عبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۱۳، ص۳۷۹.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۱۷، ص۲۷۷.
- ↑ طریحی، مجمع البحرین، ۱۴۱۶ق، ج۳، ص۳۳۴.
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ۱۴۱۲ق، ص۴۱۴.
- ↑ محمدی ری‌شهری، بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حدیث، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۵۳.
- ↑ محمدی ری‌شهری، بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حدیث، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۵۳.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۱۷، ص۲۷۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲۰، ص۸۸.
- ↑ حسینی شاه‌عبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۱۳، ص۳۷۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲۰، ص۸۸؛ حسینی شاه‌عبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۱۳، ص۳۷۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲۰، ص۹۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۵، ص۲۵۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۱۶۹ و ج۲۰، ص۹۷.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۲۵۱.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۳۹۵؛ برقی، المحاسن، ۱۳۷۱ق، ج۱، ص۹۰.
منابع
- برقی، احمد بن محمد، المحاسن، قم، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۱ق.
- حسینی شاه‌عبدالعظیمی، حسین، تفسیر اثنی عشری، تهران، انتشارات میقات، ۱۳۶۳ش.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، لبنان - سوریه، دار العلم - دار الشامیه، ۱۴۱۲ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
- طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، تهران، کتابفروشی مرتضوی، ۱۴۱۶ق.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، ۱۳۷۸ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دار الکتاب، ۱۴۰۴ق.
- محمدی ری‌شهری، محمد، بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حدیث، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۹ش
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.