بدن برزخی
| مرگ | |
|---|---|
| احتضار • عزرائیل • غسل میت • کفن • نماز میت • تدفین • شهادت | |
| برزخ | |
| شب اول قبر • سؤال قبر • نکیر و منکر • حیات برزخی • بدن برزخی | |
| قیامت | |
| اسرافیل • معاد جسمانی • نفخ صور • نامه اعمال • صراط • صحرای محشر • اصحاب یمین • اصحاب شمال | |
| بهشت | |
| درهای بهشت • حور العین • غلمان • رضوان • نعمتهای بهشت | |
| جهنم | |
| درهای جهنم • درکات جهنم • زقوم • اسفل سافلین • هاویه • جحیم • غساق | |
| مفاهیم وابسته | |
| شفاعت • تجسم اعمال • رقیب و عتید • تناسخ • رجعت • روح • باقیات صالحات | |
بدن برزَخی یا جسم برزخی بدنی است که روح انسان پس از مرگ (در عالم برزخ) به آن منتقل میشود و در آن عذاب میشود یا پاداش میگیرد. متکلمان مسلمان و شیعه در چیستی این بدن اختلاف دارند و گاهی آن را عین بدن دنیایی و گاهی آن را مثالی میدانند که خواص ماده از قبیل جِرم، وزن، رنگ و ابعاد را ندارد. برخی معتقدند روح پس از مرگ دوباره به بدن ملحق شده و انسان با جسم دنیایی خود وارد برزخ میشود.
چیستی بدن برزخی
انسان موجودی مرکب از روح و بدن خاکی است که پس از مرگ، روح انسان در بدن برزخی قرار میگیرد.[۱] نظریههای متفاوتی درباره چگونگی بدن برزخی وجود دارد که مهمترین عبارتند از:[۲]
بدن مثالی
به باور مشهور، روح انسان بعد از مرگ و قبض روح، در قالب بدن مثالی قرار میگیرد.[۳] بدن مثالی از لحاظ شکل و شمایل مانند بدن دنیایی انسان است؛ ولی ماده و خواص ماده از قبیل جِرم و وزن را ندارد.[۴] جسم برزخی از اجسامی که در جهان وجود دارد، لطیفتر است. اندیشمندان اسلامی بدن برزخی را به اَشباح و صوری که انسان در ذهن خود یا در خواب میبیند، تشبیه کردهاند.[۵] برخی معتقدند فرشتگان نیز دارای بدن مثالی هستند.[۶] طبق این نظریه فشار قبر بر بدن مثالی وارد میشود.[۷]
ملاصدرا، ابن سینا، غزالی، ابنعربی، شیخ بهائی علامه مجلسی،[۸] امام خمینی، جعفر سبحانی[۹] و محمد علی شاهآبادی[۱۰] از جمله طرفداران نظریه بدن مثالی هستند.[۱۱] به اعتقاد امام خمینی، بدن مثالی به معنای کالبد خالی نیست، بلکه یک بدن برزخی است که هماکنون در باطن انسان وجود دارد و پس از مرگ انسان، به آن بدن برزخی منتقل میشود.[۱۲] مطهری نیز نظر ملاصدرا را توضیح میدهد که انسان علاوه بر بدن مادی، یک بدن مثالی مشابه با آن دارد که منشأ آن نفس است و جداناشدنی از نفس میباشد. این بدن با مرگ همراه روح است و به صورت برزخی باقی میماند.[۱۳]
بدن دنیایی
برخی معتقدند روح، پس از مرگ در برزخ، دوباره به بدن او ملحق میشود. خواه این بدن برزخی، عین بدن دنیایی انسان یا بخشی از اجزاء آن باشد.[۱۴] بنابر این نظریه، فشار قبر و سؤال نکیر و منکر، با این بدن دنیایی درک میشود.علامه طهرانی براین باور است که چون انسان از دنیا میرود و روحش در قالب مثالى شکل و صورت به خود میگیرد علاقه خود را بكلّى از بدن قطع نمیکند، مانند خواب كه روح علاقه خود را کم میکند و بدن در حال خواب سرد میشود ولى بكلّى قطع علاقه نمىكند و روح بر میگردد و بدن نیز گرم میشود، ولى در حال مرگ روح بیشتر قطع علاقه میکند. [۱۵] برخی اشکال کردهاند این نظریه نسبت به بدنهای از بین رفته در قبر یا خاکسترشده توضیحی ندارد.[۱۶]
برخی نیز معتقدند که هویت و شخصیت انسان هم به نفس و هم به بدن خاکی اوست. اینان بر این باورند که انسان در برزخ، هم بدن مثالی و هم بدن دنیایی دارد. مسائلی چون عذاب قبر، فشارقبر و سؤال نکیرومنکر با بدن دنیایی انسان و ادامه زندگی او با بدن مثالیاش خواهد بود.[۱۷] طبق بعضی ازاحادیث اهل سنت روح انسان بعد از مرگ در بدن پرندگان میرود.[۱۸] این نظریه راامام صادق(ع) مردود شمرده شده و گفته است مؤمن در نزد خدا عزيزتر از آن است كه او را در پيكر پرندهاى قرار بدهد.[۱۹]
پانویس
- ↑ محسنی دایکندی، برزخ و معاد از دیدگاه قرآن و روایات، ۱۳۹۱ش، ص۲۹-۳۰.
- ↑ برای مطالعه بیشتر، رک: ملایری، «نظریههای بدن برزخی»، ۱۳۸۹ش.
- ↑ ملایری، «نظریههای بدن برزخی»، ۱۳۸۹ش، ص۱۱۴.
- ↑ صفرعلیپور، معاد استدلالی، ۱۳۷۶ش، ص۴۵.
- ↑ سبحانی، منشور جاوید، ۱۳۸۳ش، ج۱۰، ص۲۲۳.
- ↑ سبحانی، منشور جاوید، ۱۳۸۳ش، ج۱۰، ص۲۲۴.
- ↑ ابراهیمی دینانی، «برزخ»، ص۷۰۱.
- ↑ علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص۲۷۱، ج۴۲، ص۳۰۱.
- ↑ سبحانی، منشور جاوید، ۱۳۸۳ش، ج۵، ص۱۹۱.
- ↑ محمدی، «فلسفه رجعت از منظر آیةالله شاه آبادی»، ص۸۵.
- ↑ ملایری، «نظریههای بدن برزخی»، ص۱۱۴.
- ↑ خمینی، تقریرات فلسفه امام خمینی، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش،ج۳، ص۵۴.
- ↑ مطهری، درس های اسفار، ج۳، ص۶۱؛ مطهری، مجموعه آثار،۱۳۸۹ش، ج۱۱، ص۴۹۰.
- ↑ سید مرتضی، الذخیرة فی علم الکلام، ۱۴۱۱ق، ص۵۲۹؛ حمصی رازی، المنقذ من التقلید، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۹۸.
- ↑ طهرانی، معاد شناسی، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۱۸۳.
- ↑ ملایری، «نظریههای بدن برزخی»، ص۱۱۰.
- ↑ ملایری، «نظریههای بدن برزخی»، ص۱۱۶.
- ↑ علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص۶۴.
- ↑ کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۲۴۴|؛علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص۲۶۹.
منابع
- ابراهیمی دینانی، غلامحسین، «برزخ»، در دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۱ش.
- حمصی رازی، سدید الدین، المنقذ من التقلید، قم، چاپ اول، موسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۲ق.
- خمینی، روح الله، تقریرات فلسفه امام خمینی، (ج۳، ص۵۴) تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش.
- سبحانی تبریزی، جعفر، منشور جاوید، قم، چاپ چهارم، موسسه امام صادق(ع)، ۱۳۸۱ش.
- سید مرتضی، علی بن حسین، الذخیرة فی علم الکلام، قم، چاپ سوم، موسسة النشر الإسلامی، ۱۴۳۱ق.
- صفرعلیپور، حشمت الله، و عبدالله ابراهیمزاده، معاد استدلالی، تهران، بی جا، ۱۳۷۶ش.
- طهرانی، محمدحسین، معاد شناسی، ۱۳۸۵ش، ۱۴۲۷ق، مشهد نشر نور ملکوت قرآن.
- علامه مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، موسسه الوفا، ۱۴۰۳ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ۱۴۰۷ق، الناشر: دار الكتب الإسلامية، تهران، چاپ چهارم.
- محسنی دایکندی، محمدعظیم، برزخ و معاد از دیدگاه قرآن و روایات، قم، چاپ اول، آشیانه مهر، ۱۳۹۱ش.
- محمدی، بهزاد، «فلسفه رجعت از منظر آیةالله شاه آبادی»، در مجله اندیشه نوین دینی، قم، نهاد رهبری در دانشگاهها، تابستان ۱۳۹۴ش.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ناشر صدرا، ۱۳۹۰ش، بی جا.
- ملایری، موسی، «نظریههای بدن برزخی»، در مجله پژوهش دینی، تهران، انجمن علوم قرآن و حدیث، پاییز و زمستان ۱۳۸۹ش.
پیوند به بیرون
- نظریه های بدن برزخی: بررسی و نقد، موسی ملایری، درمجله پژوهش دینی، زمستان ۱۳۸۹ش.