مقاله نامزد خوبیدگی
شناسه ارزیابی نشده

مدرسه علمیه خیرات‌خان (مشهد)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
مدرسه علمیه خیرات‌خان
نمایی از مدرسه خیرات خان.jpg
اطلاعات اوليه
بنيانگذار: خیرات‌خان
تأسیس: ۱۰۵۷ق
مکان: مشهد - در محدوده شمال شرقی حرم رضوی
مشخصات
مساحت: ۲۰۰۰ متر مربع
امکانات: کتابخانه
معماری
بازسازی: آستان قدس رضوی پس از انقلاب اسلامی

مدرسه علمیه خیرات‌خان از مدارس علمیه مشهد که به نام بانی آن مشهور و در زمان حکومت شاه عباس دوم بنا شده است. مدرسه خیرات‌خان که دارای ویژگی‌های معماری خاصی است طی گذر زمان در حکومت‌های مختلف در معرض تخریب قرار گرفت و پس از آن بازسازی شد. پس از توسعه حرم رضوی، این مدرسه در محدوده حرم واقع شد و بخشی از دانشگاه علوم اسلامی رضوی در آن قرار دارد.

پیشینه تاریخی

این مدرسه در سال ۱۰۵۷ق همزمان با حکومت شاه عباس دوم صفوی توسط یکی از اشراف به نام خیرات‌خان ساخته شد. این مدرسه در زمان صفویان مورد توجه طلاب و دانشمندان علوم دینی بود، اما در دوره قاجار و پهلوی اول در معرض ویرانی قرار گرفت.[۱] [۲] مدرسه خیرات‌خان یکی از مراکز مهم درسی مشهد از گذشته بوده که سرپرستی آن را میرزا احمد کفایی بر عهده داشت و درس ادبیات محمدتقی ادیب نیشابوری در این مدرسه برگزار می‌گردید.[۳]

معماری

ساختمان مدرسه در مساحت حدود ۱۵۰۰ متر مربع ساخته شد که دارای دو طبقه بنا بوده و حیاطی مستطیل شکل در وسط آن قرار دارد. این مدرسه حدود ۸۰ حجره داشته و دو ضلع شمالی و جنوبی آن دارای دو ایوان بوده که دو ورودی مدرسه در آنها واقع شده است. بر سر در ورودی آن هم بر کاشی معرق عبارتی نوشته شده که اشاره به آن دارد مدرسه مزبور در عهد شاه عباس دوم به اتمام رسیده، در حالی‌که بانی مدرسه در قید حیات نبوده است.[۴] [۵]

کتابخانه مدرسه

مدرسه خیرات‌خان دارای کتابخانه‌ای با کتب خطی نفیس بوده است. تاریخ تأسیس این کتابخانه مشخص نبوده اما گفته شده این کتابخانه در سال ۱۳۰۳ق به وسیله علیمردان‌خان تیموری تأسیس گردید. با این حال، وقف برخی از کتاب‌ها در تاریخ ۱۲۷۷ق صورت گرفته است.[۶]

بازسازی

این مدرسه در حالی‌که وضعیت نامطلوبی داشت در دوران پهلوی مورد تعمیر و مرمت قرار نگرفت تا اینکه پس از پیروزی انقلاب اسلامی به همت آستان قدس رضوی با همان طرح و نقشه اولیه در ۲۰۰۰ متر مربع و با تلفیقی از معماری اسلامی و ایرانی مورد بازسازی قرار گرفت.[۷] این مدرسه در گذشته دارای موقوفاتی نظیر ۱۶ مغازه و ۶ اتاق در ضلع ورودی مدرسه بود که به‌مرور زمان و پس از بازسازی، اثری از آنها نمانده است.[۸]

وضعیت فعلی

این مدرسه اکنون جزو حرم امام رضا و در زاویه شمال شرقی حرم در مجاورت مهمان‌سرای حضرت قرار دارد و پس از بازسازی، به عنوان بخشی از دانشگاه علوم اسلامی رضوی قرار گرفت.[۹]

پانویس

  1. پسندیده، گزارشی فشرده از مدرسه علمیه خیراتخان، ۱۳۷۸ش.
  2. پسندیده، مدارس علوم دینی مشهد در دوره تیموری و صفوی، ۱۳۸۰ش.
  3. امجدی، حوزه علمیه مشهد در گذر زمان، ۱۳۹۵ش.
  4. پسندیده، گزارشی فشرده از مدرسه علمیه خیراتخان، ۱۳۷۸ش.
  5. پسندیده، مدارس علوم دینی مشهد در دوره تیموری و صفوی.
  6. پسندیده، گزارشی فشرده از مدرسه علمیه خیراتخان، ۱۳۷۸ش.
  7. پسندیده، گزارشی فشرده از مدرسه علمیه خیراتخان، ۱۳۷۸ش.
  8. پسندیده، مدارس علوم دینی مشهد در دوره تیموری و صفوی، ۱۳۸۰ش.
  9. آستان‌نیوز.

منابع

  • امجدی، جلیل، حوزه علمیه مشهد در گذر زمان، مطالعات تاریخی، بهار ۱۳۹۵ش، شماره ۵۲.
  • پسندیده، محمود، گزارشی فشرده از مدرسه علمیه خیراتخان، مشکو‌ة، بهار ۱۳۷۸ش، شماره ۶۲-۶۵.
  • پسندیده، محمود، مدارس علوم دینی مشهد در دوره تیموری و صفوی، میراث جاویدان، پاییز و زمستان ۱۳۸۰ش، شماره ۳۵ و ۳۶.
  • فاضل، محمود، مدارس قدیم مشهد، وحید، خرداد ۱۳۵۱ - شماره ۱۰۲.

پیوند به بیرون