آیه ۱۱۳ سوره توبه
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | توبه |
| شماره آیه | ۱۱۳ |
| جزء | ۱۱ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | دارد |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | نهی از استغفار برای مشرکان |
| آیات مرتبط | آیه ۱۱۴ سوره توبه |
آیه ۱۱۳ سوره توبه به سزاوار نبودن طلب آمرزش برای مشرکان توسط پیامبر(ص) و مؤمنان اشاره دارد.[۱] مفسران این نهی را به دو دلیل توضیح دادهاند: اول، چون مشرکان با خدا دشمنی کردهاند،[۲] درخواست استغفار برای آنان بیفایده است؛[۳] دوم، آمرزشخواهی برای مشرکان نوعی اظهار محبت به آنان است، درحالیکه قرآن از این کار نهی کرده است.[۴]
به گفته علامه طباطبایی اگر بندگان هم مانند مشرکان با خدا دشمنی کنند، نمیتوان به آمرزش آنها امید داشت.[۵]
﴿مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوا أُولِي قُرْبَى مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ ١١٣﴾ [توبه:113]﴿بر پیامبر و کسانی که ایمان آوردهاند سزاوار نیست که برای مشرکان پس از آنکه برایشان آشکار گردید که آنان اهل دوزخند طلب آمرزش کنند هر چند خویشاوند [آنان] باشند ١١٣﴾
برخی فقیهان شیعه براساس آیه ۱۱۳ سوره توبه گفتهاند که استغفار برای مشرکان حرام است.[۶] علاوهبر این بعضی از این فقیهان قائلند که این حکم فقط مخصوص مشرکان نیست و شامل همه انواع کافران میشود.[۷] همچنین بر اساس این آیه استدلال شده است که نمیتوان به نیابت از غیرمسلمان اعمال حج را به جا آورد.[۸]
مفسران شیعه در بیان شأن نزول آیه ۱۱۳ سوره توبه گفتهاند که مسلمانان از پیامبر(ص) خواستند که برای پدرانشان که در زمان جاهلیت مرده بودند طلب آمرزش کند و خداوند با نزول این آیه بیان کرد که سزاوار نیست که پیامبر(ص) و هیچ مؤمنی برای کافران دعا و طلب مغفرت نمایند.[۹]
مفسران اهل سنت برای آیه ۱۱۳ سوره توبه دو شأن نزول ذکر کردهاند.[۱۰] یکی از آنها به زمانی بازمیگردد که ابوطالب عموی پیامبر(ص) در حال مرگ بود و پیامبر از او خواست که شهادتین بگوید تا شفاعت کند، اما ابوجهل و عبدالله بن ابیامیه مانع شدند. سپس پیامبر(ص) گفت که برای او استغفار خواهد کرد و این آیه نازل شد.[۱۱] دیگری به زمانی است که پیامبر(ص) به زیارت قبر مادرش آمنه رفت و از خداوند خواست تا برای او آمرزش بخواهد، که این آیه در این زمینه نازل شد.[۱۲]
شأن نزولهای ذکر شده در تفاسیر اهل سنت، مورد قبول مفسران شیعه نیست. ناصر مکارم شیرازی میگوید که سوره توبه در سال ۹ق نازل شده، درحالیکه درگذشت ابوطالب پیش از هجرت بوده است.[۱۳] همچنین او معتقد است که خداوند پیش از مرگ ابوطالب، مسلمانان را از دوستی و محبت مشرکان نهی کرده بود، بنابراین پیامبر(ص) نمیتوانسته پس از مرگ ابوطالب، با استغفار محبت خود را نسبت به او ابراز کند.[۱۴] علاوهبر این، مکارم شیرازی و بسیاری از علمای شیعه، آمنه و ابوطالب را موحد میدانند.[۱۵] شیخ عباس قمی نیز با استناد به آیه ۸۴ سوره توبه که پیامبر(ص) را از نماز خواندن بر مردگان مشرک نهی کرده، مشرک بودن والدین پیامبر(ص) را رد کرده و میگوید که پیامبر(ص) قبر والدین خود را زیارت میکرده است.[۱۶]
پانویس
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۷۸ش، ج۸، ص۳۲۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۹، ص۳۹۷.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۳۵، ص۳۸۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۸، ص۱۵۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۹، ص۳۹۷.
- ↑ فاضل مقداد، كنز العرفان في فقه القرآن، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۱۷۸.
- ↑ أنصاري، الموسوعة الفقهية الميسرة، ۱۴۲۰ق، ج۳، ص۳۶.
- ↑ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱۳۷۴ش، ج۱۱، ص۱۱.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ج۵، ص۱۱۵؛ طبرسی، تفسیر جوامع الجامع، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۸۸.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، ۱۴۲۰ق، ج۱۶، ص۱۵۷-۱۵۸؛ طبری، جامع البیان عن تاویل آی القرآن (تفسیر الطبری)، ۱۴۲۲ق، ج۱۲، ص۲۰-۲۴.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، ۱۴۲۰ق، ج۱۶، ص۱۵۷.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، ۱۴۲۰ق، ج۱۶، ص۱۵۷-۱۵۸؛ طبری، جامع البیان عن تاویل آی القرآن (تفسیر الطبری)، ۱۴۲۲ق، ج۱۲، ص۲۰-۲۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۸، ص۱۵۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۸، ص؟؟؟
- ↑ آیتی، تاریخ پیامبر اسلام، ۱۳۶۹ش، ص۵۳.
- ↑ محدث قمی، سفینة البحار و مدینة الحکم، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۱۷۱.
منابع
- آیتی، محمدابراهیم، تاریخ پیامبر اسلام، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۹ش.
- انصاری، محمدعلی، الموسوعة الفقهیة المیسرة، قم، مجمع الفکر الإسلامی، ۱۴۲۰ق.
- حکیم، محسن، مستمسک العروة الوثقی، قم، دار التفسیر، ۱۳۷۴ش/۱۴۱۶ق.
- جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم(ج۳۵)، به تحقیق حسین شفیعی و عطاء الله میرزاده، قم، نشر اسراء، چاپ اول، ۱۳۹۴ش.
- رضایی اصفهانی، محمدعلی؛ جمعی از پژوهشگران قرآنی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۵۲ش/۱۳۹۳ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، قم، حوزه علمیه قم، ۱۴۱۲ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۰۸ق.
- طبری، محمد بن جریر، جامع البیان عن تاویل آی القرآن (تفسیر الطبری)، مصر، هجر، ۱۴۲۲ق/۲۰۰۱م.
- فاضل مقداد، جمالالدین بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۳ش.
- فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق/۱۹۹۹م.
- قمی، عباس، سفینة البحار و مدینة الحکم و الآثار مع تطبیق النصوص الواردة فیها علی بحار الأنوار، قم، سازمان اوقاف و امور خیریه، انتشارات اسوه، ۱۴۱۴ق.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، ایران، دار الکتاب الإسلامی، ۱۴۲۴ق/۲۰۰۳م.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ سی و دوم، ۱۳۷۴ش.