تونس

تونس

پرونده:Coat of arms of Tunisia.svg
اطلاعات عمومی
مساحت	۱۶۳٬۶۱۰
واحد پول	دینار تونس
پایتخت	تونس
زبان رسمی	عربی
اطلاعات شیعی
جمعیت	۱۰٬۴۸۶٬۳۳۹

تونس شمالی‌ترین کشور قارهٔ آفریقاست. دین رسمی آن اسلام است و ۹۹٪ مردم آن مسلمان هستند. اكثریت مسلمانان تونس بسیار علاقمند به اهل‌بیت(ع) هستند. دکتر سید محمد تیجانی سماوی از شخصیت‌های برجسته تونسی است که پس از انجام تحقیقات، به مذهب تشیع گرویده است.

جغرافیا

تونس شمالی‌ترین کشور قارهٔ آفریقاست. پهناوری آن ۱۶۳،۶۱۰ کیلومتر مربع بوده و دارای ۹۶۵ کیلومتر مرز مشترک با الجزایر و ۴۵۹ کیلومتر مرز مشترک با لیبی است. هم‌چنین درازای کرانه‌های آن ۱۱۴۸ کیلومتر است. بلندترین نقطهٔ آن کوه شعانبی با بلندی ۱۵۴۴ متر می‌باشد. این کشوردر 30 درجه طول و37درجه عرض شمالی واقع شده است

نژاد و زبان

مردم تونس ، اصالتاً بربر هستند. تونس گروههای قومی متنوعی از مهاجران را پذیرفته است ، از جمله فنیقیها، سیاهپوستان افریقایی ، آسیاییها، یهودیان ، رومیها، واندالها (نژاد ژرمن )، اعراب ، پناهندگان مسلمان اهل سیسیل (صقلیّه ) و اسپانیا (اندلس ) و همچنین ترکهای عثمانی ، و فرانسویها.

زبان اکثر مردم این کشور، عربی و فرانسوی است، اما تونسی‌ها با گویش ویژه‌ای از عربی سخن می‌گویند که به گویش کاربردی در مالت نزدیک است. زبان فرانسوی دومین زبان اصلی و زبان مطبوعات و آموزش و مکاتبات اداری است. طبق آخرین برآوردی که توسط دولت تونس در سال ۲۰۰۷ میلادی صورت گرفت و به سازمان فرانسه‌زبانی ارائه شد، ۶۳.۶٪ از مردم این کشور معادل ۶.۳۶ میلیون نفر میتوانند به فرانسوی صحبت کنند.. کمتر از 1% جمعیت تونس در جنوب جزیرة جربه مطماطه ، الدویرات و شننی هنوز به زبان بربری صحبت می کنند.

فرهنگ

اوضاع فرهنگی ـ اجتماعی . اوضاع فرهنگی تونس ، فراز و نشیبهای زیادی داشته است . اقوام بربر، ساکنان اولیة تونس ، دارای فرهنگی بدوی بودند و علاوه بر بهره مند شدن از تمدن مصر، به دنبال نفوذ فنیقیها و لشکرکشی روم و حضور تمدن بیزانس در منطقه ، از نظر فرهنگی شکوفا شدند که آثار آن در بناهای تاریخی تونس ، بخصوص در کارتاژ (قَرطاجِنه )، مشهود است . بعد از فروپاشی امپراتوری روم شرقی (بیزانس ) و تسلط مسلمانان بر متصرفات این امپراتوری در شمال افریقا، فرهنگ اسلامی و زبان عربی به همراه اعراب مهاجر، به تونس وارد شد و در آنجا حضور و قوام یافت . فرهنگ استعماری فرانسه نیز بر فرهنگ اسلامی ـ عربی مردم تونس تأثیر نهاده است ، ولی فرهنگ اسلامی همچنان در توده های مردم نفوذ دارد.

تاریخ معاصر

در سدهٔ نوزدهم فرانسه و بریتانیا، شروع به دخالت در امور این کشور کردند. در ۲۴ آوریل ۱۸۸۱، ارتش فرانسه ، تونس را اشغال کرد و طبق پیمان باردو که در سال ۱۸۸۱ میلادی بسته شد، تونس را مستعمرهٔ خود نمود. با آغاز جنگ جهانی دوم، ارتش آلمان برای تقویت پایگاه متحدین در شمال آفریقا، در تونس نیرو پیاده کرد. در سال ۱۹۴۳ نیروهای ارتش آلمان از تونس عقب‌نشینی کردند و تونس به کنترل متفقین درآمد. کشور تونس طی پیمان پاریس که در سال ۱۹۵۶ میلادی امضاء شد، استقلال خود را به دست آورد.

تونس در ۱۹۵۶ از فرانسه استقلال پیدا کرد. حبیب بورقیبه اولین رئیس جمهور و حاکم مطلقه این کشور بود که بدنبال یک دوره اعتراضات محدود و خیابانی مردم پس از ۳۱ سال، در سال ۱۹۸۷ به دست زین‌العابدین بن علی، افسر عالیرتبه پلیس، سرنگون شد. بن علی نیز پس از ۲۳ سال دیکتاتوری در شرایطی مشابه، در نیمه ژانویه ۲۰۱۱ (۲۴ دی ۱۳۸۹) سرنگون شد و به عربستان سعودی گریخت. نام این اعتراضات خیابانی مردم به انقلاب گل یاسمن شهرت یافت. در تاریخ ۲۲ اذر ۱۳۹۰ مجلس موسسان المنصف المرزوقی را به عنوان اولین رئیس جمهور منتخب مردم انتخاب کرد.

ساختار سیاسی

بر اساس اصل اول قانون اساسی تونس ، مصوب خرداد 1338/ ژوئن 1959، نظام حکومتی تونس ، جمهوری پارلمانی است . طبق اصل هجدهم قانون اساسی ، امور قوة مقننه به مجلس شورای ملی واگذار شده است . این نمایندگان برای دوره های پنج ساله و با آرای عمومی انتخاب می شوند. قوة مجریه در دست رئیس جمهور است که باید مسلمان باشد و هم زمان با انتخابات مجلس نمایندگان ، از طریق آرای عمومی انتخاب شود. رئیس جمهور اعضای حکومت را انتخاب می کند و آنان فقط در برابر وی مسئول اند. با وجود این ، مجلس می تواند از دولت انتقاد کند. رئیس جمهور دارای قدرت فراوانی ، از جمله حق نقض قوانین مجلس ملی ، است و فرماندهی کل قوا و عزل و نصب تمام مقامات کشوری و لشکری را به عهده دارد. قوة قضائیه نیز طبق قانون اساسی مستقل است . قضات با پیشنهاد شورای عالی قضایی و با فرمان ریاست جمهوری تعیین می گردند.

ادیان

و بیش از ۹۹% جمعیت تونس مسلمانند. سیاست حاكمان تونس در طول تاریخ این بوده كه جز مذهب مالکی، مذهب دیگری رواج پیدا نکند، از این رو مذهب بیشتر مردم تونس "مالکی" است. مذاهب "تشیع"، "حنفی" و "اباضی" نیز در این کشور زندگی می‌كنند. در تونس اقلیت‌های یهودی و مسیحی نیز وجود دارد که شمار آنها، بر اساس آمار ۱۳۷۳ش/۱۹۹۴م به ۱۱،۲۵۱ نفر می‌رسد.

پیشینه اسلام

پیشینه اسلام در تونس به قرن اول هجری بازمی‌گردد. حدود ۵۲ سال (از ۲۷ تا ۷۹هـ) طول کشید تا مغرب، تماماً جزو قلمرو اسلامی شد. در زمان خلافت عثمان، عبداللّه بن سعدبن ابی سَرْح از جانب وی والی مصر گردید. او در سال ۲۷، در نبردی با پاتریارک گریگوریوس ، حاکم رومی افریقیه، آنجا را تصرف نمود. در سال ۴۵ معاویة بن حُدیج فتوحات مسلمانان را در این نواحی گسترش داد و با حضور عُقْبة بن نافع در مغرب در سال 50 /670 حملات منظم مسلمانان آغاز شد. در این زمان شهر قَیْروان در 160 کیلومتری جنوب کارتاژ بنا گردید و مسجدی نیز به نام عُقْبة احداث شد. قیروان تا مدتها مرکز افریقیه و حکومتهای این نواحی شناخته می شد. در سال 79/ 699، حَسّان بن نعمان این منطقه را به طور کامل فتح کرد. وی بعد از غلبه بر کارتاژ، نفوذ رومی‌ها را در سواحل شمال افریقا برای همیشه از بین برد، شورش بربرها را آرام کرد، و با اعزام فقیهان به نقاط مختلف افریقیه، به نشر اسلام و گسترش زبان عربی پرداخت. بعدها ابراهیم بن اغلب، موافقت هارون الرشید را در تأسیس امارتی مستقل در این منطقه جلب کرد و در ۱۸۴ به امارت افریقیه رسید. وی دولت اغالبه را تأسیس نمود که ۱۱۰ سال به صورت موروثی حکومت کردند.

پیشینه تشیع

حضور تشیع در این کشور به قرن اول ظهور اسلام برمی‌گردد؛ حتی قبل از زمانی که دولت ادارسه (ادریسیان) در قرن دوم هجرى در مراکش و حکومت فاطمیان در ابتدای قرن سوم در مصر و تونس ایجاد شد. ساکنان اصلی تونس "بربرها" بودند که از دوستداران اهل‌بیت(ع) به شمار می‌رفتند. شدت این دوستی به حدی بود که پس از واقعه کربلا، یکی از قیام‌های خونخواهی،‌ به وسیله آنان و در تونس فعلی رخ داد که بنی امیه آن را همانند قیام حرّه در شهر مدینه سرکوب و مردم را قتل عام کردند.

در سال ۲۸۰ ابوعبداللّه شیعی، داعی فاطمیان در مغرب، با نفود در سرزمین کتامه، بربرهای مجاور را به حمایت از عُبیداللّه مهدی وا داشت و با حمایت آنان، زیادة اللّه سوم آخرین امیراغلبی را سرنگون کرد و رَقّاده ، پایتخت وی را گرفت و در 297/910 عبیداللّه مهدی را خلیفه کرد. عبیداللّه، در سال ۳۰۸ شهر مهدیه را در کنار ساحل بنا کرد و پایتخت کشور را از شهر قیروان به مهدیه منتقل نمود.

جمعیت شیعیان

متن عنوان	متن عنوان	متن عنوان	متن عنوان
مثال	مثال	مثال	مثال
مثال	مثال	مثال	مثال
مثال	مثال	مثال	مثال

روابط دیرینه فرهنگی با ایران

به جز اعراب و بربرها، ایرانیان یکی از اقوامی بوده‌اند که نقش عمده‌ای در شکل‌گیری فرهنگ اسلامی تونس داشته‌اند و آثار فرهنگ ایرانی در بخش‌های گوناگون فرهنگ تونس نمود داشته‌است. در بسیاری از عنصرهای فرهنگی کشور تونس هم‌چون معماری، آداب مردمی، خوردنی‌ها و نوشیدنی‌ها و زینت‌آلات می‌توان نمودی از فرهنگ ایرانی را یافت. در گویش عربی کاربردی در تونس، بیش از ۲۰۰ واژه با ریشهٔ فارسی دیده می‌شود که برخی از آن‌ها عبارتند از: گلیم، نارنج، مرزبان، میخانه، دهقان و بسیاری واژه‌های دیگر.

در آغاز دورهٔ اسلامی نفوذ فرهنگ ایرانی در تونس با حضور گروهی از سپاهیان ایرانی اهل خراسان در میان لشکر عقبة بن نافع آغاز می‌شود و در زمان ضعف حکومت صنهاجه به اوج خود می‌رسد. در این دوره، امیران ایرانی از دودمان بنو خراسان مدتی بر شهر تونس فرمان می‌رانند.

در سال پنجاه هجری قمری اولین کاروان خراسانیان ایرانی وارد افریقیه شدند و بعدها شهر تاریخی قیروان که همان کاروان است را بنا نهادند. از آن زمان، برطبق قاموس بن منظور قفصی تونسی، بیش از هشتصد کلمهٔ فارسی معرب در زبان عربی و لهجهٔ تونسی وارد شد که از جملهٔ آن‌ها دینار و شیرین و شیراز و دیوان و برید و مانند آن‌هاست.

برخی از فقیهان و اندیشمندان اسلامی تونس مانند امام سحنون نیشابوری، اسد بن فرات نیشابوری، عبدالله بن فروخ فارسی و خالد بن یزید فارسی ایرانی‌تبار بوده‌اند.

امروزه برخی از خیابان‌های شهر تونس با نام شاعران و فیلسوفان ایرانی چون حافظ، مولوی، خیام، ابن سینا و فارابی نامگذاری شده‌اند.

از زمان راه‌اندازی بخش فرهنگی سفارت ایران در تونس که از حدود ۱۳۸۱ش. بوده‌است سالانه به طور متوسط دویست نفر در محل نمایندگی با زبان فارسی آشنا شده‌اند و افرادی همچون حسنی شقیر و دکتر فرید قطاط در کنار نمایندگان فرهنگی اعزامی و بعضاً همسرانشان به امر تدریس زبان فارسی مشغول بوده‌اند.

هم‌اینک در تونس فارسی در سه مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکتری، به‌عنوان زبان اختیاری تدریس می‌شود. در حال حاضر در دانشگاه‌های تونس و سوسه و دارالمعلمین در سه مقطع زبان فارسی توسط دکتر فرید قطاط و در دو مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد در دانشگاه زیتونه توسط دکتر منصف الحامدی، در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکتری در دانشگاه‌های نهم آوریل و منوبه، توسط دکتر سام خانیانی، استاد اعزامی از سوی وزارت آموزش عالی ایران، تدریس می‌شود.

پیوند به بیرون

دانشگاه تونس یاد سعدی را گرامی داشت.