رزق معنوی

عالمان و پژوهشگران رزق و روزی را به مادی(ظاهری) و معنوی(باطنی) تقسیم کرده‌اند. رزق معنوی را نعمت، فضيلت، خير و بهره‌ه‏ای اعتباری(در مقابل مادی) که نصیب انسان شود، معنا کرده‌اند. به گفته جوادی آملی، انسان از دو جنبه طبیعی و فرا طبیعی تشکیل شده است که جنبه طبیعی او با رزق ظاهری و مادی تأمین می‌شود و جنبه فرا طبیعی‌اش با رزق معنوی و باطنی تأمین خواهد شد و سبب رشد و تعالی شخصیت انسانها خواهد شد.

سید محمدحسین طباطبایی رزق را منحصر در امور مادی مثل غذا ندانسته بلکه معتقد است رزق شامل همه مزایای زندگی اعمّ از مال، مقام، یاران، علم، زیبایی و ....نیز می‌شود. همچنین وی، رزق حسن در برخی از آیات قرآن، را به رزق معنوی(نبوت و علم) تفسیر کرده است.

برخی از پژوهشگران، مصادیق مختلفی از جمله علوم و معارف، هدایت الهی، شفاعت، بصیرت و آگاهی و مغفرت و همچنین غذای بهشتی و بهره بردن از قرآن را، جزو مصادیق رزق معنوی در قرآن دانسته‌اند.

همچنین برخی از پژوهشگران با توجه به متن صحیفه سجادیه، معتقدند همنشینی نیکو با روز، بازگشت نیکو، رستگاری در قیامت، سلامتی در عبادت، فراغت در زهد، پارسایی، میل به انجام عمل برای آخرت، ترس از عذاب خدا و شوق به وعده ثواب، حق شناسی، دوری از حسد، خودداری از خطاها و دوری از لغزش‌ها و کفایت در تمام امور، از مصادیق رزق معنوی در صحیفه سجادیه است.

گفته شده است هر آنچه که از آن بهره‌برداری می‌شود، رزق نامیده می‌شود؛ از این‌رو برخی هر چه که موجودات از آن بهره‌برداری کنند چه حلال و چه حرام را رزق تعریف کرده‌اند. اما برخی از متکلمان مانند شیخ طوسی و علامه حلی معتقدند رزق به چیزهایی گفته می‌شود که از آن استفاده حلال شود.

گفته شده است که در مثنوی مولوی نیز به رزق معنوی اشاره شده است:

مائده عقل است نی نان و شوی

نور عقل است ای پسر جان را غذی

نیست غیر از نور آدم را خورش

از جز آن جان نیابد پرورش

زین خورشها اندک اندک باز بر

کاین غذای خَر بود نه آن حُر

تا غذای اصل را قابل شوی

لقمه‌‏های نور را آکل شوی

چون خوری یک بار از مأکول نور

خاک‏ریزی بر سر نان و تنور