آیه ۱۰۷ سوره صافات
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه ذبح عظیم |
| واقع در سوره | صافات |
| شماره آیه | ۱۰۷ |
| جزء | ۲۳ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مکه |
| موضوع | ذبح اسماعیل |
| درباره | جایگزینی ذبح قوچ بهشتی بهجای ذبح اسماعیل |
| آیات مرتبط | آیات ۱۰۰-۱۰۶ و ۱۰۸ سوره صافات |
آیه ۱۰۷ سوره صافّات بیان میکند که خداوند بهجای ذبح اسماعیل، قربانی عظیمی فرستاد. براساس گفته مفسران، پس از رضایت ابراهیم(ع) و اسماعیل به ذبح، خداوند قوچی بزرگ فرستاد تا جای اسماعیل قربانی شود و سنتی ابراهیمی برای آیندگان در حج و منا باقی بماند.[۱] بیشتر مفسران شیعه و سنی براساس روایات، ذبح عظیم را قوچی دانستهاند که جبرئیل از سوی خدا آورد.[۲] کلمه «فدینا» نیز بهمعنای قراردادن چیزی بهعنوان بَلاگردان و دفع ضرر است، مشابه فدیهای که برای آزاد کردن اسیر یا کفاره روزه پرداخت میشود.[۳]
بهگزارش ناصر مکارم شیرازی، مفسران نظرات مختلفی درباره عظمت ذبح دارند که همه قابل جمع و تصور هستند.[۴] وی توسعه سالیانه تعداد قربانیها و میلیونی شدن آن را نشانهای از عظمت ذبح میداند.[۵] علامه طباطبایی عظمت ذبح را در این میبیند که قوچ از سوی خدا فرستاده شده و اسماعیل در برابر آن حفظ شد.[۶] دیگر نظریات درباره عظمت ذبح شامل قبول شدن آن توسط خدا، بزرگتر بودن آن نسبت به قوچهای دیگر و چریدن در بهشت به مدت چهل سال است.[۷]
﴿وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ ١٠٧﴾ [صافات:107]
﴿و او را در ازای قربانی بزرگی باز رهانیدیم ١٠٧﴾
درباره مفهوم و مرجع ضمیر «او» در این آیه در قرآن تنها به فرزند ابراهیم(ع) اشاره شده است: «قالَ یا بُنَی؛ (ابراهیم) گفت: فرزندم».[۸] اما اینکه این فرزند اسماعیل یا اسحاق بود، اختلاف وجود دارد. شیعیان اسماعیل را ذبیحالله میدانند[۹] و برای اثبات آن به روایات معصومان استناد میکنند که در آنها اسماعیل بهعنوان ذبیح معرفی شده است.[۱۰] همچنین، در آیه ۱۱۲ سوره صافات، تولد اسحاق پس از اسماعیل بشارت داده شده است[۱۱] از طرفی، در مورد اسحاق، بشارت به نبوت او داده شده است، بنابراین باید زنده میماند و وظایف نبوت را انجام میداد که این با مسأله ذبح سازگار نیست.[۱۲]
از سوی دیگر، برخی اهل سنت براساس روایاتی،[۱۳] ذبیح را اسحاق میدانند،[۱۴] درحالیکه گروهی دیگر همچنان اسماعیل را ذبیح معرفی کردهاند.[۱۵]
براساس برخی منابع تفسیری شیعه و حدیثی از امام رضا(ع)،[۱۶] در تفسیر باطنی آیه، امام حسین(ع) بهعنوان ذبح عظیم و جایگزین اسماعیل معرفی شده است.[۱۷] طبق این حدیث، پس از فرمان قربانی قوچ بهجای اسماعیل، ابراهیم(ع) آرزو کرد که کاش خود اسماعیل را قربانی کرده بود تا درد پدری که فرزندش را ذبح کرده، را احساس کند. سپس خدا به ابراهیم گفت که گروهی از امت محمد(ص) حسین(ع) را با ظلم و دشمنی خواهند کشت، که این عمل موجب غضب خدا میشود. ابراهیم از این سخن بیتاب شد، اما خدا به او گفت که صبر او بر این مصیبت، معادل صبر بر قتل حسین(ع) است و برای او بالاترین درجات را قرار داد.[۱۸]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱۷، ص۱۵۲-۱۵۳؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۹، ص۱۱۶.
- ↑ خرمشاهی، «ذبح عظیم»، ص۴۸.
- ↑ نگاه کنید به: طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۸، ص۷۰۸؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۹، ص۱۱۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۹، ص۱۱۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۹، ص۱۱۶.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۷، ص۱۵۳.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۸، ص۷۰۸.
- ↑ سوره صافات، آیه ۱۰۲.
- ↑ مازندرانی، شرح فروع الکافی، ۱۴۲۹ق، ج۴، ص۴۰۲؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۸، ص۷۰۷.
- ↑ ر.ک. قمی، تفسیر قمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۲۲۶؛ شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا علیهالسلام، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۲۱۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۹، ص۱۲۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۹، ص۱۲۹.
- ↑ سیوطی، الدرالمنثور، ۱۴۰۴ق، ج۵، ص۲۸۱-۲۸۵.
- ↑ قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۱۶، ص۱۰۰.
- ↑ قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۱۶، ص۱۰۰.
- ↑ شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۱، ۵۸-۵۹؛ شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا(ع)، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۲۰۹.
- ↑ بحرانی، البرهان، ۱۴۱۶ق، ج۴، ص۶۱۸-۶۱۹؛ فیض کاشانی، تفسیر صافی، ۱۴۱۵ق، ج۴، ص۲۷۹؛ عروسی حویزی، تفسیر نورالثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۴، ص۴۲۹-۴۳۰.
- ↑ شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۱، ۵۸-۵۹؛ شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا(ع)، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۲۰۹.
منابع
- قرآن کریم.
- بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران، بنیاد بعثت، چاپ اول، ۱۴۱۶ق.
- خرمشاهی، «ذبح عظیم»، در دو ماهنامه بشارت، شماره ۲۸، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۱ش.
- سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، قم، کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، تحقیق علیاکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، تحقیق مهدی لاجوردی، عیون اخبار الرضا(ع)، تهران، نشر جهان، چاپ اول، ۱۳۷۸ق.
- طبرسی، فضل بن سهل، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
- عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی، قم، انتشارات اسماعیلیان، چاپ چهارم، ۱۴۱۵ق.
- علامه طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- فیض کاشانی، ملامحسن، تفسیر صافی، تحقیق حسین اعلمی، تهران، انتشارات صدر، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
- قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۶۴ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تحقیق و تصحیح سید طیب موسوی جزائری، دار الکتاب، قم، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
- مازندرانی، محمدهادی بن محمدصالح، شرح فروع کافی، تحقیق و تصحیح محمد جوادمحمودی و محمدحسین درایتی، قم، دار الحدیث للطباعة و النشر، چاپ اول، ۱۴۲۹ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.