عالم ناسوت
عالَم ناسوت یا عالم مُلک،[۱] در مقابل عالم لاهوت،[۲] به معنای جهان مادی،[۳] جسمانی و اجسام، ماده و مادیات، و بهطور کلی حوادث و زمانیات است.[۴] برخی از این عالم بهعنوان عالم گیتی یاد میکنند.[۵] ناسوت که گاهی از آن به بدن انسان نیز یاد میشود،[۶] یکی از جهانهای سهگانه در کنار جبروت و ملکوت[۷] است. اگر عالم لاهوت نیز در نظر گرفته شود، میتوان آن را یکی از جهانهای چهارگانه دانست.[۸] گفته شده است که عالم ناسوت یکی از مراتب وجود است[۹] و شاید مرتبه پنجم آن باشد.[۱۰]
در ادبیات عرفانی، از جعبه و تابوتی که قنداقه موسی بر آن نهاده شده بود، بهعنوان عالم ناسوت یاد شده است.[۱۱] همچنین، یکی از نامهای اولین قاتل معرفیشده در قرآن، یعنی قابیل، ناسوت معرفی شده است.[۱۲] همچنین گفته شده است که عالم ناسوت، عالم بدنها و مخلوقات است که نسبت به دیگر جهانها، جهانی پایین و سُفلی به حساب میآید؛[۱۳] لذا در سیر کمالی انسان پایینترین مرحله[۱۴]و کثیفترین عالمها[۱۵] خوانده شده است و ویژگیهایی چون تغییر[۱۶] و نیستی[۱۷] را در خود داشته و حجابهایی دهگانه یعنی کفر، شرک، ظلم، جهل، حِقْد، حسد، بخل، غضب، شهوت و تکبر، آن را فرا گرفته است.[۱۸]
ناسوت یکی از جهانهای سهگانه یا چهارگانه است که به نوعی در عالم خلق قرار دارد[۱۹] و بهعنوان سایهای از عالم عقول[۲۰] یا یک عالم کوچکتر ملکوتی شناخته میشود.[۲۱] به گفته پژوهشگران، این تعبیر از آنجا ناشی میشود که ناسوت زاییده ملکوت است[۲۲] و به آینه آن تشبیه شده است.[۲۳] در بسیاری از آثار عرفانی، برای رسیدن به ملکوت باید از ناسوت عبور کرد و از دلبستگی به آن گذشت،[۲۴] هرچند بدون در نظر گرفتن آن، سفر به سوی حق ممکن نیست.[۲۵] برخی معتقدند که همانطور که بُعد ملکوتی انسان یاورانی برای پیروزی در جنگ دارد، بُعد ناسوتی انسان نیز برای غلبه در این جنگ، به یارانی نیاز دارد که این یاران به دو دسته درونی و بیرونی تقسیم میشوند. صفات رذیله درون انسان، یاران درونی بعد ناسوتی او هستند که در جنگ با بعد انسانیاش نقش دارند.[۲۶]
پژوهشگران گفتهاند این واژه در متون روایی اسلامی وجود ندارد، اما در ادبیات عرفانی، فلسفی و کلامی به جای مفاهیم جهان مادی و طبیعت به کار میرود. برخی معتقدند که این اصطلاح ریشه در باور مسیحیان دارد که در آن ناسوت و لاهوت در عیسی(ع) متحد شدهاند.[۲۷] اختلافاتی وجود دارد که آیا ناسوت به لاهوت صعود کرده یا لاهوت به ناسوت نزول کرده است.[۲۸] این مفهوم ریشههایی پیش از مسیحیت دارد [۲۹] و در برخی ادیان، مرگ امپراتور به معنای انقطاع حلول الوهیت تلقی شده است.[۳۰] همچنین، برخی عرفای مسلمان نیز به نوعی از حلول لاهوت در ناسوت سخن گفته و ادعای «اَنا الحق» داشتهاند.[۳۱]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ سجادی، فرهنگ معارف اسلامی، ۱۳۷۳ش، ج۲، ص۱۲۲۸ و ج۳، ص۱۹۸۲؛ سجادی، فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا، ۱۳۷۹ش، ص۳۲۱.
- ↑ آمدی، أبکار الأفکار فی أصول الدین، ۱۴۲۳ق، ج۵، ص۱۵؛ صلیبا، فرهنگ فلسفی، ۱۳۶۶ش، ص۵۵۰.
- ↑ خاتمی، فرهنگ علم کلام، ۱۳۷۰ش، ص۱۵۶.
- ↑ سجادی، فرهنگ معارف اسلامی، ۱۳۷۳ش، ج۲، ص۱۲۲۸ و ج۳، ص۱۹۸۲؛ سجادی، فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا، ۱۳۷۹ش، ص۳۲۱.
- ↑ ملاصدرا، سه رسائل فلسفی، ۱۳۸۷ش، ص۷۸.
- ↑ حسن زاده آملی، ممد الهمم، ۱۳۷۸ش، ص۳۵۱.
- ↑ حسن زاده آملی، ممد الهمم، ۱۳۷۸ش، ص۴۷؛ مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، بیتا، ج۳، ص۳۷۲؛ اسفراینی، أنوار العرفان، ۱۳۸۳ش، ص۳۴۳.
- ↑ محقق سبزواری، اسرار الحکم، ۱۳۸۳ش، ص۶۴۸.
- ↑ سجادی، فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا، ۱۳۷۹ش، ص۲۰.
- ↑ محقق سبزواری، اسرار الحکم، ۱۳۸۳ش، ص۲۳۱.
- ↑ استرآبادی، شرح فصوص الحکم، ۱۳۵۸ش، ص۹۹۶–۹۹۸ و حسن زاده، ممد الهمم،۱۳۷۸ش، ص۵۳۶-۵۳۷.
- ↑ محقق سبزواری، هادی المضلین، ۱۳۸۳ش، ص۲۹۶.
- ↑ صلیبا، فرهنگ فلسفی،۱۳۶۶ش، ص۵۵۰.
- ↑ کاشانی، مجموعه رسائل و مصنفات کاشانی، ۱۳۸۰ش، ص۲۲۴.
- ↑ حسن زاده آملی، ممد الهمم، ۱۳۷۸ش، ص۷۹.
- ↑ سجادی، فرهنگ معارف اسلامی، ۱۳۷۳ش، ج۲، ص۶۸۰.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، بیتا، ج۳، ص۴۱۱.
- ↑ سجادی، فرهنگ معارف اسلامی، ۱۳۷۳ش، ج۲، ص۱۲۲۴.
- ↑ سجادی، فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا، ۱۳۷۹ش، ص۳۱۷.
- ↑ سجادی، فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا، ۱۳۷۹ش، ص۲۹۵.
- ↑ سهروردی، هیاکل النور، ۱۳۷۹ش، ص۱۷۵.
- ↑ حسن زاده آملی، ممد الهمم، ۱۳۷۸ش، ص۱۳۴.
- ↑ ابن هروی، انواریه، ۱۳۸۳ش، ص۱۶۹.
- ↑ حسینی تهرانی، معاد شناسی، ۱۴۲۳ق، ج۳ ص۲۴۸ و ج۷ ص۱۱۱ ؛ حسن زاده، مجموعه مقالات، ولایت تکوینی(۱)، ۱۳۷۶ش، ص۳۸؛ سهروردی، هیاکل النور، ۱۳۷۹ش، ص۲۷؛ محقق سبزواری، شرح المنظومة، ۱۳۷۹ش، ج۱، ص۲۱؛ سهروردی، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ۱۳۷۵ش، ج۳، ص۳۲۶.
- ↑ قمشهای، مجموعة آثار آقا محمد رضا القمشهای حکیم صهبا، ۱۳۷۸ش، ص۵۲ ؛ حسینی تهرانی، معاد شناسی، ۱۴۲۳، ج۸، ص
- ↑ نزاع ماده و معنا در درون انسان/ قوای بعد ملکوتی و ناسوتی انسان کدامند؟ سایت خبرگزاری تسنیم https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/01/15/37738/نزاع-ماده-و-معنا-در-درون-انسان-قوای-بعد-ملکوتی-و-ناسوتی-انسان-کدامند
- ↑ طوسی، تلخیص المحصل،۱۴۰۵ق، ص۲۶۰؛ حسنی رازی، تبصرة العوام فی معرفة مقالات الأنام، ۱۳۶۴ش، ص۲۴، حسینی تهرانی، امام شناسی، ۱۴۲۶ق، ج۱۸، ص۲۴۵؛ مجلسی، احتجاجات، ۱۳۷۹ش، ج۱، ص۳۷؛ عامری، رسائل ابو الحسن عامری، ۱۳۷۵ ش، ص۲۹۷.
- ↑ عارف، راه روشن،۱۳۷۲ش، جلد۸، ص۳۹.
- ↑ موسوی همدانی، ترجمه تفسیر المیزان، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۴۹۵.
- ↑ حسینی تهرانی،امام شناسی، ۱۴۲۶ق، ج۱۸، ص۲۴۵.
- ↑ مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، ۱۳۷۲، ص۱۶۳ ؛ طوسی، تلخیص المحصل، ۱۴۰۵ق، ص۲۶۰.
منابع
- استرآبادی، محمد تقی، شرح فصوص الحکم، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۸ش.
- اسفراینی، ملا اسماعیل، أنوار العرفان، تحقیق سعید نظری، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۳ش.
- آمدی، سیف الدین، أبکار الأفکار فی أصول الدین، تحقیق احمد محمد مهدی، قاهره،دار الکتب، ۱۴۲۳ق.
- بستانی، فواد افرام، فرهنگ ابجدی، تهران، اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۷۵ش.
- حسن زاده آملی، حسن، مجموعه مقالات (ولایت تکوینی«۱»، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی تهران)، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۶ش.
- حسن زاده آملی، حسن، ممد الهمم، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.
- حسنی رازی، سید مرتضی بن داعی، تبصرة العوام فی معرفة مقالات الأنام، تصحیح عباس اقبال آشتیانی، چاپ دوم، تهران، اساطیر، ۱۳۶۴ش.
- حسینی تهرانی، سید محمد حسین، امام شناسی، مشهد، علامه طباطبایی، چاپ سوم، ۱۴۲۶ش.
- حسینی تهرانی، سید محمد حسین، معاد شناسی، مشهد، نور ملکوت قرآن، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.
- خاتمی، احمد، فرهنگ علم کلام، تهران، صبا، چاپ اول، ۱۳۷۰ش.
- خفاجی، احمدبن محمد، شفاء الغلیل، تحقیق کشاش محمد، بیروت،دار الکتب العلمیة، چاپ اول، بیتا
- دهخدا، علی اکبر، لغتنامه دهخدا، تهران، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ دوم، ۱۳۸۷ ش
- زبیدی، محمد بن محمد، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دارالفکر، بیتا.
- سجادی، سید جعفر، فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۹ش.
- سجادی، سید جعفر، فرهنگ معارف اسلامی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۳ش.
- سهروردی، شهابالدین، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۵ش.
- سهروردی، شهابالدین، هیاکل النور، تهران، نشر نقطه، ۱۳۷۹ش.
- صلیبا، جمیل و منوچهر صانعی دره بیدی فرهنگ فلسفی، تهران، انتشارات حکمت، چاپ اول، ۱۳۶۶ ش.
- طوسی، خواجة نصیر الدین، تلخیص المحصل، بیروت،دار الاضواء، ۱۴۰۵ق.
- عارف، سید محمد صادق، راه روشن، مشهد، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول، ۱۳۷۲ش.
- عامری، ابوالحسن، رسائل ابو الحسن عامری، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، چاپ اول، ۱۳۷۵ش
- عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۹ش
- قمشهای، محمد رضا، مجموعة آثار آقا محمد رضا قمشهای حکیم صهبا، اصفهان، کانون پژوهش، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.
- کاشانی، کمال الدین عبد الرزاق، مجموعه رسائل و مصنفات کاشانی، تهران، میراث مکتوب، ۱۳۸۰ش.
- مجلسی، محمد باقر، احتجاجات، ترجمه موسی خسروی، تهران، انتشارات اسلامیه، ۱۳۷۹ش.
- محقق سبزواری، محمد باقر، اسرار الحکم، قم، مطبوعات دینی، چاپ اول، ۱۳۸۳ش.
- محقق سبزواری، محمد باقر، شرح المنظومه، تصحیح و تعلیق از آیت الله حسن زاده آملی، تهران، نشر ناب، چاپ اول، ۱۳۷۹ش.
- محقق سبزواری، محمد باقر، هادی المضلین، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چاپ اول، ۱۳۸۳ش.
- مشکور، محمد جواد، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، آستان قدس رضوی، چاپ دوم، ۱۳۷۲ش.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، تهران، انتشارات صدرا، بیتا.
- معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، نشر سیگل، ۱۳۸۲ش.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، سه رسائل فلسفی، قم، دفتر تبلیغات اسلام، چاپ سوم، ۱۳۸۷ش.
- موسوی همدانی، سید محمد باقر، ترجمه تفسیر المیزان، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش.
- نظام الدین احمد بن الهروی، محمد شریف، انواریه(ترجمه و شرح حکمة الاشراق سهروردی)، تهران، امیرکبیر، چاپ دوم، ۱۳۶۳ش.
- «نزاع ماده و معنا در درون انسان/ قوای بعد ملکوتی و ناسوتی انسان کدامند؟» https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/01/15/37738/نزاع-ماده-و-معنا-در-درون-انسان-قوای-بعد-ملکوتی-و-ناسوتی-انسان-کدامند