جوزجان
 | مقالات ویکیشیعه با رویکرد «ارتباط با مکتب اهلبیت» نوشته میشوند. برای آگاهی از دیگر ابعاد موضوع، منابع دیگر را جویا شوید. |
| ولایت جوزجان | |
|---|---|
| اطلاعات کلی | |
| نام رسمی : | ولایت جوزجان |
| کشور : | افغانستان  |
| نامهای پیشین: | جوزجانان، گوزگانان، گوزگان، شبورقان، اشبورغان و ... |
| مردم | |
| جمعیت | ۴۸۵٫۳۰۰ (۲۰۰۹) |
| زبانهای گفتاری: | ازبکی، پارسی |
| جغرافیای طبیعی | |
| مساحت: | ۱۴۶۶۰ کیلومتر مربع |
جوزجان منطقهای تاریخی در شمال افغانستان و بخشی از خراسان قدیم، که امروزه ولایتی به مرکزیت شهر شبورقان است.[۱] این ولایت از شمال با ترکمنستان، از غرب با فاریاب، از جنوب با سرپل و از شرق با بلخ هممرز است.[۲] جوزجان امروزه، حدود ۱۴۶۶۰ کیلومتر مربع مساحت و بیش از ۴۷۰ هزار نفر جمعیت از اقوام گوناگون دارد.[۳]
به گفته پژوهشگران، اطلاعات دقیقی از تاریخ جوزجانِ پیش از اسلام، در دست نیست، اما اشارههایی به شهری به نام نیسایه بهعنوان مرکز این منطقه در اوستا وجود دارد.[۴] تاریخ این سرزمین در دوران پیش از اسلام را میتوان در بستر تاریخ نواحی شمال غربی پادشاهی کوشانیان و مرزهای شرقی ساسانیان جستجو کرد.
براساس نقل مورخان، در سال ۳۲ق، با آغاز فتوحات مسلمانان[۵] در خراسان، فرمانروای جوزجان بههمراه حاکمان مناطق همجوار علیه سپاه عرب متحد شد. بااینحال، این اتحاد در نبرد مرو شکست خورد و جوزجان به تصرف مسلمانان درآمد. اما بهدلیل فاصله زیاد با مراکز خلافت (کوفه و بصره)، سپاه عرب تنها به دریافت جزیه بسنده کرد و حاکمان محلی را در قدرت ابقا نمود. این وضعیت منجر به شورشهای مکرری شد که تا دوران خلافت عباسی ادامه یافت. سرانجام، در سال ۲۰۵ق، تمامی سرزمینهای خلافت در شرق عراق، از جمله جوزجان، به طاهر بن حسین واگذار شد[۶] و این منطقه به بخشی از قلمرو طاهریان تبدیل گردید.[۷]
به گفته تاریخنویسان، جوزجان محل شهادت یحیی بن زید، فرزند زید بن علی، در سال ۱۲۵ق است؛[۸] او پس از درگیری با سپاه بنیامیه در روستای ارغوی این منطقه کشته شد.[۹] پیکرش را بر دروازه جوزجان به دار آویختند[۱۰] و سرش را نزد خلیفه اموی ولید بن عبدالملک فرستادند.[۱۱] با تصرف جوزجان توسط ابومسلم خراسانی، پیکر او را پایین آورده و در همانجا به خاک سپردند و مردم جوزجان هفت روز برایش سوگواری کردند.[۱۲]
پانویس
- ↑ دولتآبادی، شناسنامۀ افغانستان، ۱۳۸۲ش، ۱۷۵-۱۷۶.
- ↑ دولتآبادی، شناسنامۀ افغانستان، ۱۳۸۲ش، ۱۷۵-۱۷۶.
- ↑ همدانی، «جوزجان»، ص۷۱۱.
- ↑ همدانی، «جوزجان»، ص۷۱۱.
- ↑ ابنجوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص ۱۹.
- ↑ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ۱۳۸۷ق، ج۸، ص۵۷۷.
- ↑ منهاج سراج، طبقات ناصری، ۱۳۶۶ش، ج۱، ص۱۹۸-۱۹۹.
- ↑ خراسانی، منتخب التواریخ، ۱۳۴۷ش، ص۳۵۵.
- ↑ منهاج سراج، طبقات ناصری، ۱۳۶۶ش، ج۲، ص۳۸۸.
- ↑ قندوزی، ینابیع الموده، ۱۴۲۲ق، ج۳، ص۱۶۲.
- ↑ حائری مازندرانی، شجره طوبی، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۲۶۰.
- ↑ حمیری، الروض المعطار فی خبر الاقطار، ۱۹۸۴م، ص۱۸۲.
منابع
- ابنجوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۱۲ق.
- حائری مازندرلنی، محمدمهدی، شجره طوبی، قم، طلیعه نور، ۱۳۸۴ش.
- خراسانی، محمدهاشم، منتخب التواریخ، تهران، خیابان بوذر جمهیری، ۱۳۴۷ش.
- دولت آبادی، بصیراحمد، شناسنامهٔ افغانستان، تهران، بینا، ۱۳۸۲ش.
- طبری، محمد بن جریر بن یزید، تاریخ الأمم و الملوک، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق.
- قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع المودة لذوی القربی، قم، منظمة الاوقاف و الشؤون الخیریة، دار الأسوة للطباعة و النشر، ۱۴۲۲ق.
- منهاج سراج، عثمان بن محمد، طبقات ناصری، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۶ش.
- همدانی، علیکرم، مدخل «جوزجان»، در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۱۸، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۹ش.