میر حامد حسین هندی

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از میرحامد حسین هندی)
پرش به: ناوبری، جستجو
سيد مير حامد حسين موسوی هندی

مقبره میر حامد حسین هندی
زادروز ۵ محرم ۱۲۴۶
زادگاه لکهنو هند
درگذشت ۱۸ صفر ۱۳۰۶ ق
محل زندگی هند
استادان سید محمدقلی پدرش
سيد محمد عباس تسترى
سيد محمد بن دلدارعلى
سيد حسين بن دلدارعلى
آثار عبقات الانوار فی أمامة ائمة الأطهار
افحام اهل المین فی رد ازالة الغین
الشریعة الغرّاء
شوارق النصوص
اسفار الانوار عن حقایق افضل الاسفار
خویشاوندان جد: سید الله کرم موسوی
پدر: سید محمد قلی
پسر: سید ناصر حسین

سید مهدی ابوظفر معروف به میرحامدحسین هندی (۱۲۴۶-۱۳۰۶ق) از سادات و علمای شیعه قرن سیزدهم در هند است. میرحامد حسین عالمی جستجوگر و دارای اطلاعات گسترده بود و کتاب‌های فراوانی در دفاع از تشیع نگاشت. از او چندین ردیه بر کتاب‌های ضدشیعی بر جای مانده است. مشهورترین کتاب او عبقات الانوار است که آن را با هدف اثبات امامت و دفاع از ولایت امیرالمومنین نگاشته است.

زندگی‌نامه

اسم میرحامد حسین، سید مهدی و کنیه او ابوظفر بوده است. گفته شده پدرش او را به نام جدش، سید حامدحسین شهرت داد.[۱] میرحامدحسین فرزند سید محمدقلی موسوی نیشابوری هندی از متکلّمان و عالمان شیعه در میروت از توابع دهلی[۲]هند در ۵ محرم ۱۲۴۶ق/۱۲۱۰ش به دنیا آمد.[۳] از جانب پدر با ۲۷ واسطه به امام موسی بن جعفر می‌رسد. خاندانش از اهل علم بودند. اصالتشان از نیشابور بود که یکی از اجدادش در قرن هفتم به سبب حمله مغول به هندوستان هجرت کرد و در شهر کنتور اقامت کرد.[۴]

در زمان پادشاهان نیشابوری، جماعت زیادی از نیشابور، مشهد و سایر شهرهای خراسان به هندوستان رفتند و در شهر لکهنو که مرکز حکومت آنان بود ساکن شدند، و تقریبا تمام رجال مذهبی و سیاسی این دسته از ملوک هند خراسانی بودند. سادات نقوی که نیشابوری هستند، در زمان پادشاهان اود به هند رفته‌اند. میر حامد حسین نیشابوری در تحت حمایت این پادشاهان فعالیت می‌کرد.[۵]

تحصیلات

میرحامدحسین، تعلیم را از ۶ سالگی با رفتن به مکتب‌خانه آغاز کرد. به گفته پدرش در ۱۷ ربیع‌الاول ۱۲۵۲ق به مکتب رفت و نزد شیخ کرمعلی خواندن را شروع کرد.[۶] امّا پس از مدت کوتاهی پدرش عهدهدار تعلیم وی گردید و تا ۱۴ سالگی مبادی علوم و علم کلام را از وی آموخت.[۷] میرحامد حسین در ۱۵ سالگی و پس از وفات پدر برای تکمیل تحصیلات به سراغ اساتید دیگر رفت.

مقامات حریری و دیوان متنبی را نزد مولوی سید برکت علی حنفی و نهج البلاغه را نزد مفتی سید محمد عباس تستری خواند. علوم شرعیه را نزد سلطان العلماء سید محمد بن دلدارعلی و برادر وی سید العلماء سید حسین بن دلدارعلی -که هر دو از علماء بزرگ شیعه در هند بودند- و علوم عقلیه را نزد فرزند سید مرتضی سید العلماء، ملقب به خلاصة العلماء فرا گرفت.

در این زمان کتاب مناهج التدقیق را که از تصنیفات استادش سید العلماء بود، نزد او آموخت و بر آن حاشیه نوشت. پس از چندین سال تحصیل به تحقیق و پژوهش پرداخت. ابتداء به تصحیح و نقد تصانیف پدرش سید محمد قلی از جمله فتوحات حیدریه، رساله تقیه و تشیید المطاعن پرداخت و زمان زیادی را صرف تصحیح و مقابله عبارات این کتب با اصول کتب و منابع کرد.

پس از انتشار کتاب منتهی الکلام تألیف مولوی حیدر علی فیض آبادی در ردّ بر امامیه، کتاب استقصاء الافحام را در نقض این کتاب نگاشت. مخالفین مدعی بودند که شیعه قادر بر جواب مطالب این کتاب نیست تا آنجا که مؤلف کتاب می‎گفت اگر اولین و آخرین شیعه جمع شوند نمیتوانند جواب کتاب مرا بنویسند و از طرف دیگر علماء بزرگ شیعه هند از جمله سلطان العلماء، سید العلماء، مفتی سید محمد عباس تستری و دیگر بزرگان، به سبب اوضاع خاص سلطنت و ملاحظات دیگر امکان جواب دادن را نداشتند. پاسخ میرحامد حسین، ستوده شد.

پس از آن به تألیف کتاب شوارق النصوص پرداخت و سپس مشغول تألیف بزرگترین و جامع‌ترین لایحه دفاعیه شیعه عبقات الأنوار شد و تا آخر عمر در امر تحقیق و تصنیف آن همّت گماشت.

در سال ۱۲۸۲ق عازم سفر حج و سپس عتبات عالیات شد. در حرمین شریفین یادداشت‌هایی از کتب نادر برداشت و در عراق در محافل علمی علماء عراق شرکت جست. در آنجا او را احترام کردند. پس از بازگشت حاصل کار علمی خود را در قالب کتاب أسفار الانوار عن وقایع أفضل الاسفار گردآورد.

میر حامد حسین، عالمی پر تتبع و پر اطلاع و محیط بر آثار و اخبار و میراث علمی اسلامی بود. همه عمر خویش را به بحث و پژوهش در اعتقادات دینی و دفاع از عقیده‌اش گذراند. بر اثر نوشتن بسیار، دست راستش از کار افتاد و در اواخر با دست چپ می‌نگاشت.[۸] و حتی گاهی املا می‌کرد و دیگران می‌نوشتند.[۹]

می‌گویند تا آن لحظه آخر کار می‌کرد و در اواخر عمر مریض شده بود و دیگر نمی‌توانست بنشیند و باید می‌خوابید. همین طور که به پشت می‌خوابید، کتاب را روی سینه‌اش می‌گذاشت و مطالعه می‌کرد یا می‌نوشت. می‌گویند کتاب روی سینه‌اش اثر گذاشته بود و پینه بسته بود.[۱۰]

کتابخانه او (کتابخانه ناصریه) در لکهنو کتب شیعه و غیرشیعه بسیاری را جمع کرده است. صاحب اعیان الشیعه تعداد کتاب‌ها را بیش از سی هزار کتاب خطی و چاپی می‌شمارد.[۱۱] میرزا احمد کاظمینی تعداد کتب را بیش از چهل و یک هزار ذکر کرده است۔[۱۲] این کتابخانه همچنان پابرجاست.

خانواده

در میان خاندان صاحب عبقات، عالمان دیگری نیز دیده می‌شود.

  • برادرش سید سراج حسین، بزرگترین برادر صاحب عبقات است. علوم عقلیه را نزد سیدحسین بن سیددلدار و در غرب ریاضیات خوانده است. در علوم ریاضی تألیفاتی دارد. در ۱۲۸۲ق در گذشته است.[۱۷]
دستخط میرحامد حسین
  • پسرش، سید ناصر حسین، متولد ۱۲۸۴ق است. به گفته سید محسن امین از بزرگان و مراجع هند بود. گفتارش فصاحت و ظرافت داشت و شعر نیکو می‌سرود.»[۲۰] اثبات رد الشمس، اسباغ النائل بتحقیق المسائل در فقه، افحام الاعداء و الخصوم در دو جلد در نفی افتراءات بر ام کلثوم، نفحات الازهار فی فضائل الائمة الاطهار، در ۱۶ جلد ضخیم که مصادر و اسنادها از طریق عامه ذکر شده است، از جمله تصنیفات اوست.[۲۱] در ۲۵ ذی الحجه ۱۳۶۱ درگشت.[۲۲]
  • سید محمد سعید فرزند سید ناصر حسین نوه میرحامد حسین از مجتهدین و علما، در ۱۳۵۲ به نجف رفت و پس از آن تحصیل در نجف، به بلادش بازگشت و متولی زعامت طایفه شد. در ۱۳۷۸ درگذشت. در علوم مختلف کتابهای زیادی تصنیف کرده است. اما بیشتر به تکمیل و نشر آثار پدر می‌کوشید. در سال ۱۳۶۱ق درگذشت و در مقبره قاضی نورالله تستری دفن شد.[نیازمند منبع]

آثار

میرحامدحسین تألیفات زیادی در موضوعات گوناگونی دارد. برخی کتاب‎های وی، پاسخ به ردیه‎هایی علیه مذهب تشیع است. او در کلام، فقه، سفرنامه، شعر و... کتاب نگاشته است. مشهورترین کتاب او «عبقات الانوار» است. دیگر آثار او عبارتند از:

  • استقصاء الافحام: پاسخی به کتاب منتهی الکلام از حیدرعلی فیض آبادی حنفی. این کتاب فارسی است و ده جلد است. در این کتاب درباره مسأله تحریف قرآن بحث می‌شود. شرح احوال بعض علماء اهل سنت و نیز بعض مباحث اصول دین و فروع عملیه که میان شیعه و سنی اختلاف است، در این کتاب آمده است.[۲۳]
  • افحام اهل المین فی رد ازالة الغین؛ پاسخی به کتاب ازالة الغین حیدرعلی فیض آبادی
  • الشریعة الغرّاء، فقه کامل
  • الطارف، مجموعه‌ای از معماها
  • صفحة الالماس فی حکم الارتماس
  • العشرة الکاملة، در حل ده مسأله مشکل.
  • اسفار الانوار عن حقایق افضل الاسفار، شرح وقایع سفرش به مکه و زیارت ائمه اطهار.
  • کشف المعضلات فی حل المشکلات
  • النجم الثاقب فی مسألة الارث
  • الدرر السنیة فی المکاتیب و المنشأت العربیة
  • الذرایع فی شرح الشرایع، از محقق حلی در فقه
  • شوارق النصوص
  • زین المسائل الی تحقیق المسائل، درباره مسائل فقهی و گوناگون
  • درة التحقیق
  • الظل الممدود و الطلح المنضود
  • الغصب البتار فی مبحث آیة الغار[۲۴]

سید محسن امین کتاب «الشریعة الغرّاء»، «الشعلة الجوالة؛ در سوزاندن مصاحف در زمان عثمان»، «شمع المجالس» معروف به شمع و دمع (قصائدی در رثاء سیدالشهداء به زبان فارسی)، «الطارف» (مجموعه‌ای از معماها) و «الظل الممدود و الطلح المنضود» را جزو آثار میرحامد حسین ذکر است؛[۲۵] اما به گفته سید نعمت‌الله جزائری این تألیفات، آثار سید محمد عباس شوشتری، استاد میر حامد حسین، هستند که به اشتباه برای میرحامد حسین ذکر شده‌اند.[۲۶]

نوشته روی مزار سید میر حامد حسین هندی

وفات

در ۱۸ صفر ۱۳۰۶ق درگذشت و در حسینیه جناب غفران مآب دفن شد. پس از انتشار خبر وفاتش در عراق مجالس متعدّدی در سوگ وی برپا شد.

دیدگاه دیگران

رجالیان شیعه از جمله آقا بزرگ تهرانی[۲۷] سید محسن امین[۲۸] و صاحب ریحانه الادب[۲۹] از میرحامدحسین تمجید کرده‌اند. عمده تمجیدها از وی ناظر به نگارش عبقات الانوار است. علامه امینی در موارد متعددی از الغدیر از میرحامد حسین و کتابش عبقات الانوار سخن گفته است.[۳۰] او در جلد نخست الغدیر، در فصل «المولفون فی حدیث الغدیر» عبقات الانوار را مطرح کرده و نویسنده آن را ستوده است.[۳۱] آقابزرگ تهرانی درباره او گفته است:

«من در سده‌های اخیر کسی را نمی‌شناسم که در این راه چونان او جهاد کرده و کوشیده باشد و همه چیز خویش را در راه استواری حقایق مسلم دینی از دست داده باشد. چشم روزگار، در سرتاسر آبادی‌ها و اعصار، در پژوهش و تتبع، در فراوانی اطلاع، در دقت نظر و هوش، در حفظ و ضبط مطالب، کسی چون او را ندیده است.»[۳۲]
نرم افزار مجموعه آثار میرحامد حسین

نرم‌افزار مجموعه آثار

موسسه نور، نرم‌افزارمجموعه آثارمیر حامد را تهیه نموده که محتوای آن متن کامل ۸ عنوان کتاب در ۵۰ جلد از آثار میر حامد حسین و دیگر منابع مرتبط، به زبان فارسی و عربی در موضوع کلام اسلامی، به ویژه بحث امامت و ولایت است. ارائه کتاب‌هایی مانند: عبقات الانوار فی امامه الائمه الاطهار (۲۳ جلد)، شوارق النصوص (۲ جلد)و ارائه شرح حال علامه میر حامد حسین به همراه اطلاعاتی درباه مؤلفان وکتب برنامه

پایگاه مجازی

پایگاه مجازی کنگره بین‌المللی علامه میرحامد حسین لکهنوی، پنجره‌ای برای آشنایی بیشتر با شخصیت او است.این پایگاه دارای بخش‌هایی به شرح ذیل است:

  • شناخت‌نامه (زندگی‌نامه، خاندان، آثار، آثار مرتبط)
  • احیاء آثار
  • اخبار و اطلاعیه‌های مرتبط با کنگره
  • نگارخانه

پانویس

  1. مجله عشاق اهل بیت، ج۱، محرم و صفر، ربیع الاول، قم، اداره تبلیغات قم، ۱۴۱۵ق، شماره۲، ص۲۵.
  2. میرشریفی، هندوستانی که من دیدم، ۱۳۷۸ش، ص۲۱۶.
  3. آقابزرگ تهرانی، نقباء البشر، ج۱، ص۳۴۷.
  4. سلیمی زارع، عبقات الانوار و علامه میر حامد حسین، «مجله حدیث اندیشه»، ص۶۴.
  5. مطهری، خدمات متقابل ایران و اسلام، از مجموعه آثار شهید مطهری، ج۱۴، ص۳۴۸.
  6. میرشریفی، هندوستانی که من دیدم، ص۲۱۶.
  7. آقابزرگ تهرانی، نقباء البشر، ج۱، ص۳۴۷.
  8. مدرسی تبریزی، ریحانة الادب
  9. نجوم السماء،
  10. مطهری، آشنایی با قرآن، ج۱۴، از مجموعه آثار شهید مطهری. ج۲۸، ص۷۶۲.
  11. امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۴، ص۳۸۱.
  12. میرزا احمد حسن کاظمینی، ناصر الملة ص۴۲.
  13. عبقات الانوار، ج۱، مقدمه، ص۱۹.
  14. میلانی، السید حامد حسین و کتابه العبقات، «مجله تراثنا»، ص۱۵۵.
  15. عبقات الانوار، ج۱، مقدمه، ص۲۰.
  16. عبقات الانوار، ج۱، مقدمه، ص۲۰.
  17. عبقات الانوار، ج۱، مقدمه، ص۲۰.
  18. آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعة، قسم الکرام البررة، ج۲، ص۱۴۹
  19. میرحامد حسین، عبقات الانوار، ج۱، مقدمه، ص۱۸.
  20. امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۸، ص۱۰۷.
  21. میرحامد حسین، عبقات الانوار، ج۱، مقدمه، ص۳۹.
  22. میرحامد حسین، عبقات الانوار، ج۱، مقدمه، ص۳۹.
  23. محسن امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۴، ص۳۸۱.
  24. میلانی، السید حامد حسین و کتابه العبقات، «مجله تراثنا»، ص۱۵۲؛ سلیمی زارع، عبقات الانوار و علامه میر حامد حسین، «مجله حدیث اندیشه»، ص۶۴.
  25. امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۴، ص۳۸۱.
  26. جزائری، کشف الاسرار، مؤسسه‌دار الکتاب، ج۱، ص۳۹۶.
  27. آقابزرگ تهرانی، نقباء البشر، ج۱، ص۳۴۸-۳۵۰
  28. محسن امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۴، ص۳۸۱.
  29. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۲، ص۴۳۳.
  30. موسوی، بازخوانی حیات علمی علامه میرحامد حسین هندی کتاب الدرر السنیه، مجله سفینه، سال هشتم، شماره ۲۶، بهار ۱۳۸۹.
  31. امینی، الغدیر، ج۱، ص۱۵۶-۱۵۷.
  32. آقابزرگ تهرانی، نقباء البشر، ج۱، ص۳۴۸-۳۵۰.

منابع

پیوند به بیرون

[en:Mir Hamid Husayn Hindi]]