کتابخانه آصفیه

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
کتابخانه آصفیه
کتابخانه آصفیه.jpg
اطلاعات اوليه
بنيانگذار: میر عثمان‌علی‌خان بهادر
نواب عمادالمُلک
تأسیس: ۱۸۹۱م – ۱۳۰۸ق
کاربری: کتابخانه
مکان: حیدرآباد دکن
نام‌های دیگر: کتابخانه مرکزی حیدرآباد
مشخصات
وضعیت: فعال
امکانات: نسخه‌های خطی
کتاب‎های چاپی
معماری

کتابخانه آصفیه (تأسیس: ۱۸۹۱م) از کتابخانه‌های مشهور هند که در حیدرآباد دکن واقع است و به‌دلیل تأسیس در زمان حکومت آصف‌شاهیان به «آصفیه» شهرت پیدا کرد. این کتابخانه با نسخه‌های منحصربه‌فرد خطی شهرت یافته و دارای کتاب‌های چاپی در موضوعات متنوع به زبان‌های مختلف نیز است. کتابخانه آصفیه همواره مورد توجه و محل مراجعه عالمان و دانشمندان شیعه بوده و علامه امینی هم آن را از نزدیک دیده است. نام کتابخانه آصفیه، پس از انقراض حکومت آصف‌شاهیان به «کتابخانه مرکزی حیدرآباد» تغییر کرد.

تاریخچه تأسیس

کتابخانه آصفیه در سال ۱۸۹۱م (۱۳۰۸ق) در زمان حکومت میرمحبوب علی‌خان نظام با تلاش سیدحسین بلگرامی و ملاعبدالقیوم در حیدرآباد دکن تأسیس شد و آنها اقدام به خرید کتابخانه‌های شخصی کردند.[۱] چون کتابخانه در زمان حکومت آصف‌شاهیان[یادداشت ۱] و به‌دستور یکی از حکمرانان آن (میرعثمان علی‌خان بهادر) تأسیس شد، «آصفیه» نام گرفت.[۲] ساخت بنای کتابخانه در سال ۱۹۳۲م در دوره حکومت نظام‌شاهیان آغاز شد و در سال ۱۹۳۶م با هزینه سیصد روپیه پایان یافت. در این سال (۱۹۳۶م) تعداد کتاب‌های کتابخانه به ۱۰۰هزار جلد رسید و همان سال به ساختمانِ کنونی در محله افضل‌گنج منتقل شد.[۳] [۴] پس از مدتی، حکومت دکن آن را جزو مجموعه‌های دولتی قرار داد و برای آن، بودجه سالانه تعیین کرد.[۵]

تغییر نام

کتابخانه آصفیه تا سال ۱۹۵۶م به این نام شهرت داشت، امّا پس از پس از انقراض حکومت آصف‌شاهیان (نظام‌شاهیه دکن) در سال ۱۹۵۶م (۱۳۷۶ق) به «کتابخانه مرکزی ایالت (حیدرآباد)» (State Central Library) تغییرنام یافت و با عنوان مخفف S.C.L شناخته می‌شود.[۶]

مدیران کتابخانه

نخستین مدیر کتابخانه آصفیه، مولوی سیدعلی حیدر طباطبایی بود. پس از مرگ او، مولوی تصدیق حسین فرزند سید غلام‌حسنین کنتوری و نوه علامه کنتوری، ریاست کتابخانه را به عهده گرفت.[۷] او در ۲۴ ربیع‌الاول ۱۳۱۴ق، ازسوی نواب عمادالملک به سرپرستی کتابخانه منصوب شد و در مدت‌زمان ریاستش، ده‌ها نفر را در کتاب‌شناسی، کتاب‌داری و تحقیق تربیت کرد. سیدتصدیق، نسخه‌بدل‌های هزاران کتاب را به دست آورد و فهرست‌ها را آماده کرد و بسیاری از کتاب‌ها را به‌وسیله برادرش در لکهنو و دکن به چاپ رساند.[۸]

پس از سیدتصدیق، پسرش مولوی عباس‌حسین مدیر کتابخانه شد و تدوین فهرستی از گزیده کتاب‌های عربی و فارسی آصفیه به کوشش او و پسرش انجام پذیرفت.[۹] فهرست گزیده کتاب‌های عربی و فارسی کتابخانه آصفیه در ۴ جلد ترتیب یافته که شامل برخی از کتب اردو هم می‌شود.[۱۰]

فهرست کتاب‌های کتابخانه آصفیه

ویژگی‌ها

در کتابخانه آصفیه نسخه‌های متعدد چاپی و خطی در موضوعات متنوع به زبان‌های عربی، فارسی، اردو، انگلیسی و زبان‌های محلی شبه قاره موجود است. در فهرست آثار عربی و فارسی، کتاب‌هایی در موضوعات فقه (مذاهب اهل سنت و مذهب شیعه امامیهکلام، حدیث، رجال، علوم قرآنی، ادبیات، فلسفه، منطق، تاریخ، جغرافیا، طب، ریاضیات و نجوم دیده می‌شود.[۱۱]

در این کتابخانه، از وجود نسخه‌های خطی گزارش شده است[۱۲] و به‌گفته آقابزرگ، فهرست آن را سید تصدیق‌حسین کنتوری (متوفای ۱۳۴۸ق) تهیه کرد و در سال ۱۳۳۲ق در حیدرآباد دکن به چاپ رساند.[۱۳] مجلدی دیگر از کتاب‌های کتابخانه آصفیه را میرعثمان‌علی‌خان بهادر فهرست کرده است.[۱۴] علامه امینی هم در سفری که به هند داشته، از کتابخانه آصفیه بازدید کرده و نسخه‌های خطی و چاپی آن را دیده است.[۱۵]

در این کتابخانه، چندین کتاب نادر و منحصربه فرد، نسخه‌های معتبر و قدیمی (از سده‌های ۵ تا ۱۰ق/۱۱ تا ۱۶م)، آثاری به‌خط خود نویسندگان یا فرزندان و شاگردان ایشان، نسخ منقول از نسخه‌های اصلی و کتاب‌هایی از خزاین سلاطین و کتابخانه‌های دانشمندان با حواشی و تعلیقات موجود است.[۱۶]

در سال ۱۹۶۷م بیش از ۱۷ هزار کتاب نادر خطی این کتابخانه که متعلق به قرون پنجم و ششم هجری است، به «کتابخانه دولتی نسخ شرقی و مؤسسه تحقیقاتی آندرا پِرادِش» انتقال یافت.[۱۷]

وضعیت کنونی

کتابخانه آصفیه دارای بیش از ۴۶۶ هزار جلد کتاب چاپی به زبان‌های هندی، انگلیسی، فارسی، تلگو، عربی، تامیلی و اردو است که از سال ۱۹۶۰م دسترسی عموم به این کتاب‌ها آزاد اعلام شد، اما اجازه خروج کتاب از کتابخانه داده نمی‌شود. کار دیجیتالیِ کتب آصفیه با همکاری کتابخانه دانشگاه کارِنگی مِلون آمریکا صورت گرفت.[۱۸]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. بخش ادبیات دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، «آصفیه»، ج۱، ص۴۳۶.
  2. پایگاه خبری نسخ خطی، کتابخانه مرکزی ایالت در هند‎.
  3. پایگاه خبری نسخ خطی، کتابخانه مرکزی ایالت در هند‎.
  4. پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، شهر حیدرآباد و قدمت ۵۰۰ ساله شیعیان ایرانی.
  5. پایگاه خبری نسخ خطی، کتابخانه مرکزی ایالت در هند‎.
  6. پایگاه خبری نسخ خطی، کتابخانه مرکزی ایالت در هند‎.
  7. بخش ادبیات دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، «آصفیه»، ج۱، ص۴۳۶.
  8. بنیاد فرهنگی امامت، آشنایی اجمالی با فرزندان مرحوم مفتی محمدقلی.
  9. بخش ادبیات دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، «آصفیه»، ج۱، ص۴۳۶.
  10. کیخا، فهرست نسخه‌های خطی در کتابخانه‌های هند.
  11. بخش ادبیات دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، «آصفیه»، ج۱، ص۴۳۶.
  12. کیخا، فهرست نسخه‌های خطی در کتابخانه‌های هند.
  13. آقابزرگ، الذریعه، دارالاضواء، ج۱۶، ص۳۹۱.
  14. بنیاد محقق طباطبایی.
  15. رجایی، الادباء من آل ابی‌طالب، ۱۴۳۴ق، ج۳، ص۴۰۶.
  16. بخش ادبیات دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، «آصفیه»، ج۱، ص۴۳۶.
  17. بخش ادبیات دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، «آصفیه»، ج۱، ص۴۳۶؛ پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، شهر حیدرآباد و قدمت ۵۰۰ ساله شیعیان ایرانی.
  18. پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، شهر حیدرآباد و قدمت ۵۰۰ ساله شیعیان ایرانی.
  1. دودمان آصف‌شاهی یا آصف‌جاهی که «نظام‌های دکن» نیز نامیده می‌شوند، سلسله‌ای مسلمان بود که سال‌ها پس از انقراض قطب‌شاهیان، در شهر حیدرآباد مستقر شده و هفت نسل از افراد این خانواده با پسوند علی خان تا سال ۱۹۵۶م که ایالات هند بر مبنای زبانی تقسیم‌بندی شدند، فرمانروای منطقه دکن(آندراپرادش) بودند.

منابع

  • آقابزرگ تهرانی، الذریعه، بیروت، دارالاضواء، بی‌تا.
  • رجایی، مهدی، الادباء من آل ابی‌طالب، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی، ۱۴۳۴ق.
  • کیخا، بتول، فهرست نامه‌های نسخ خطی فارسی در هند، منبع: مطالعات شبه قاره، سال ششم، پاییز ۱۳۹۳ش، شماره ۲۰.
  • بخش ادبیات دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، «آصفیه» در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۴ش.
  • پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، شهر حیدرآباد و قدمت ۵۰۰ ساله شیعیان ایرانی، مجله اخبار شیعیان فروردین ۱۳۸۷ش، شماره ۲۹.
  • پایگاه خبری نسخ خطی، کتابخانه مرکزی ایالت در هند‎ ، تاریخ درج مطلب، ۱۷ تیر ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید، ۱۵ اردیبهشت، ۱۳۹۹ش.
  • بنیاد فرهنگی امامت، آشنایی اجمالی با فرزندان مرحوم مفتی محمدقلی.، تاریخ بازدید، ۱۵ اردیبهشت، ۱۳۹۹ش.
  • بنیاد محقق طباطبایی.، تاریخ بازدید، ۱۵ اردیبهشت، ۱۳۹۹ش.