کوه حراء

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از غار حراء)
پرش به: ناوبری، جستجو
تصویری از غار حرا - مکانی که پیامبر در آنجا عبادت می‌کرد
تصویری از غار حرا - مکانی که پیامبر در آنجا عبادت می‌کرد

کوه حِراء، در شهر مکه، اولین جایگاه نزول وحی بر حضرت محمد (ص) که به همین دلیل جبل النور (کوه نور) هم خوانده می‌شود. غار حِراء در این کوه واقع است و پیامبر(ص) پیش از اسلام هر سال مدتی را در آن به خلوت و عبادت می‌گذراند[۱] و خدا آن حضرت را در آنجا به رسالت مبعوث کرد.

مشخصات کوه

کوه حِراء در شمال شرقی مکه قرار دارد. این کوه شکلی مخروطی دارد و از دیگر کوه‌هایی که شهر مکه بر دامنه آنها واقع شده، مستقل است.[۲] بنابر منابع متقدم، در گذشته، فاصله کوه حراء تا مکه یک فرسنگ[۳] یا سه میل[۴] بوده است؛ اما امروزه، به‌سبب توسعه شهر مکه، کوه حراء داخل شهر قرار گرفته و ساختمان‌های مسکونی آن را احاطه کرده است. فاصله این کوه تا مسجدالحرام چهار تا شش کیلومتر است.[۵] این کوه مشرف بر مِنا و در کنار مسیر مِنا ـ عرفات است.[۶]

ارتفاع آن از سطح دریا ۵۶۰ متر است[۷] و فقط از یک مسیر می‌توان از آن صعود کرد و آن راهی است که از دیگر جاها جدا شده است.[۸] آب و سبزه نیز در آن دیده نمی‌شود.[۹] قله حراء حدود چهل متر مربع مساحت دارد. اطراف قله باز است و هیچ صخره یا مانعی در برابر کسی که می‌خواهد اطراف را تماشا کند، وجود ندارد.

مشخصات غار

پیامبر در غار حرا در حال دریافت وحی و هزاران فرشته در حال نظاره در کتاب سیره النبی که در قرن یازدهم هجری به دستور سلطان مراد سوم حاکم عثمانی و توسط سید سلیمان کسیم پاشا تهیه شده است.
پیامبر(ص) در غار حرا در حال دریافت وحی و هزاران فرشته در حال نظاره در کتاب سیره النبی که در قرن یازدهم هجری به دستور سلطان مراد سوم حاکم عثمانی و توسط سید سلیمان کسیم پاشا تهیه شده است.
غار حِراء در بالاترین نقطه‌ی کوه حراء واقع شده است و فاصله بین غار و قله حدود بیست متر است. برای رسیدن به آن از میان دو صخره بسیار نزدیک به هم عبور می‌کنند. پس از آن، غار نمایان می‌شود.[۱۰]

انتهای غار کاملاً به سوی مسجدالحرام و کعبه، و دهانه آن تقریباً به سمت بیت‌المقدس است.[۱۱] از بالای کوه حراء مسجدالحرام و گلدسته‌ها دیده می‌شوند.[۱۲] وسعت دهانه غار به اندازه‌ای است که یک شخص متوسط القامت می‌تواند از آن عبور کند و در آنجا به نماز بایستد. داخل آن از هنگام طلوع تا غروب آفتاب روشن است، اما گرمای سوزان به آن نفوذ نمی‌کند.[۱۳]

برخی مورخان، غار حراء را با غار ثور ــ که پیامبر اکرم (ص) هنگام هجرت از مکه به مدینه، به آن پناه بردــ اشتباه کرده‌اند.[۱۴]

کوه حراء در روایات دینی و تاریخی

روایت شده است که حضرت آدم (ع) خانه کعبه را از سنگ‌های پنج کوه بنا کرد که یکی از آنها کوه حراء بود.[۱۵] گفته شده که کوه حراء همان کوه فاران است که در تورات[۱۶] از آن یاد شده، اما ظاهراً فاران نامی است که به همه کوه‌های مکه اطلاق شده است نه فقط کوه حراء.[۱۷]

گفته‌اند از معجزات پیامبر اکرم آن بود که کوه حراء در زیر پای آن حضرت به حرکت درآمد و سپس به فرمان پیامبر (ص) از حرکت بازایستاد.[۱۸]

از امام علی (ع) نقل شده است که پیامبر (ص) هر سال در حراء خلوت می گزید، من او را می دیدم و جز من کسی وی را نمی دید.[۱۹]

این کوه در دوره جاهلیت نیز محترم بوده و در اشعار جاهلی از آن یاد شده است، از جمله در اشعار عَوف بن‌اَحْوَص و ابوطالب عموی پیامبر.[۲۰] نخستین کسی که در کوه حراء اعتکاف نمود، عبدالمطلب، نیای پیامبر، بود.[۲۱] (نک: تحنث)

زیارت غار حراء

برخی فقها زیارت غار حراء را از مستحبات اعمال حج ذکر کرده‌اند.[۲۲] از گذشته تاکنون، مردم به زیارت غار حراء می‌روند و گفته شده است که دعا در آنجا مستجاب می‌شود.[۲۳]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. فاسی، شفاء الغرام، ج ۱، ص ۲۷۹
  2. قائدان، تاریخ و آثار اسلامی مکه، ص ۱۰۷
  3. رجوع کنید به ابن‌جبیر، رحلة ابن‌جبیر، ص۱۳۰؛ ابن‌بطوطه، رحلة ابن‌بطوطة، ج ۱، ص ۱۵۸
  4. ابن‌جبیر، رحلة ابن‌جبیر، ص ۱۹۲؛ یاقوت حموی، معجمع البلدان، ذیل مادّه؛ فاسی، شفاء الغرام، ج ۱، ص ۲۸۰؛ قس حمیری، الروض المعطار، ص۱۹۰
  5. قائدان، تاریخ و آثار اسلامی مکه، ص ۱۰۷
  6. ابن‌جبیر، رحلة ابن‌جبیر، ص۱۳۰؛ ابن‌بطوطه، رحلة ابن‌بطوطة، ج ۱، ص ۱۵۸؛ قائدان، تاریخ و آثار اسلامی مکه، ص ۱۰۷
  7. عبدالغنی، تاریخ امراء المکه، ص ۲۲
  8. حمیری، الروض المعطار، ص ۱۹۰
  9. یاقوت حموی، معجمع البلدان، ذیل مادّه
  10. خادمی، راهنمای حج، ج ۲، ص ۱۵۷
  11. قائدان، تاریخ و آثار اسلامی مکه، ص ۱۰۸
  12. خادمی، راهنمای حج، ج ۲، ص ۱۵۷
  13. قائدان، تاریخ و آثار اسلامی مکه، ص ۱۰۷ـ۱۰۸
  14. رجوع کنید به ازرقی، اخبار مکه، ج ۲، ص ۲۸۸؛ فاسی، شفاء الغرام، ج ۱، ص ۲۸۰؛ نهروالی، کتاب الاعلام، ص۴۴۰
  15. هیثمی، مجمع الزوائد، ج۳، ص۲۸۸؛ فاسی، شفاء الغرام، ج۱، ص۹۱
  16. کتاب اول سموئیل نبی، ۱:۲۵
  17. عاملی، الصحیح، ج ۱، ص ۱۹۷
  18. رجوع کنید به ابن‌حنبل، مسند، ج ۲، ص ۴۱۹؛ طبرسی، الاحتجاج، ج ۱، ص ۳۲۶؛ مقریزی، امتاع الاسماع، ج ۵، ص ۵۷
  19. نهج البلاغه، ترجمه سید جعفر شهیدی، خطبه ۱۹۲، ص ۲۲۲.
  20. رجوع کنید به بکری، معجم، ذیل مادّه؛ فاسی، شفاء الغرام، ج ۱، ص ۲۸۱؛ نهروالی، کتاب الاعلام، ص۴۴۰
  21. ابن‌اثیر، ج ۲، ص ۱۵
  22. رجوع کنید به شهید اول، الدروس الشرعیه، ج ۱، ص ۴۶۸؛ سبزواری، ذخیرة المعاد، ص ۶۹۵؛ قس ابن‌تیمیه، مجموع الفتاوی، ج ۱۵، جزء۲۶، ص ۶۸
  23. ابن‌جبیر، رحلة ابن‌جبیر، ص ۱۹۰؛ فاسی، شفاء الغرام، ج ۱، ص ۱۹۹، ۲۸۰

منابع

  • ابن‌اثیر، "الکامل فی التاریخ"؛
  • ابن‌بطوطه، "رحلة ابن‌بطوطة"، چاپ محمدعبدالمنعم عریان، بیروت، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۷م.
  • ابن‌تیمیه، "مجموع الفتاوی"، چاپ مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، ۱۴۲۱ق/۲۰۰۰م.
  • ابن‌جبیر، "رحلة ابن‌جبیر"، چاپ حسین نصّار، قاهره، ۱۹۹۲م.
  • ابن‌حنبل، "مسندالامام احمدبن حنبل"، بیروت، دارصادر، بی‌تا.
  • ازرقی، محمد بن‌عبداللّه، "اخبار مکة و ماجاء فیها من الآثار"، چاپ رشدی صالح ملحس، بیروت، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م، چاپ افست قم، ۱۳۶۹ش.
  • بکری، عبداللّه بن‌عبدالعزیز، "معجم مااستعجم من اسماء البلاد و المواضع"، چاپ مصطفی سقّا، بیروت، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
  • حمیری، محمد بن‌عبداللّه، "الروض المعطار فی خبر الأقطار"، چاپ احسان عباس، بیروت، ۱۹۸۴م.
  • خادمی، محمدحسن، "راهنمای حج و عمره"، تهران، ۱۳۸۳ش.
  • سبزواری، محمدباقر بن‌محمدمؤمن، "ذخیرة المعاد فی شرح الارشاد"، چاپ سنگی تهران، ۱۲۷۳ـ۱۲۷۴ق، چاپ افست قم، بی‌تا.
  • شهید اول، محمد بن‌مکی، "الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة"، قم، ۱۴۱۲ـ۱۴۱۴ق.
  • طبرسی، احمد بن‌علی، "الاحتجاج"، چاپ محمدباقر موسوی خرسان، نجف، ۱۳۸۶ق/۱۹۶۶م، چاپ افست قم، بی‌تا.
  • عاملی، جعفر مرتضی، "الصحیح من سیرة النبی الاعظم صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم"، قم، ۱۴۰۳ق.
  • عبدالغنی، عارف، "تاریخ امراء مکة المکرمة: من ۸ ه ـ۱۳۴۴ه"، دمشق، ۱۴۱۳ق/۱۹۹۲م.
  • فاسی، محمد بن‌احمد، "شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام"، بیروت، دارالکتب العلمیة، بی‌تا.
  • قائدان، اصغر، "تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرّمه و مدینه منوّره"، تهران، ۱۳۸۴ش.
  • مقریزی، احمد بن‌علی، "امتاع الاسماع بما للنبی صلی‌اللّه‌علیه‌وسلم من الاحوال و الاموال و الحفدة و المتاع"، چاپ محمد عبدالحمید نمیسی، بیروت، ۱۴۲۰ق/۱۹۹۹م.
  • نهروالی، محمد بن‌احمد، "کتاب الاعلام باعلام بیت‌اللّه الحرام"، چاپ علی محمد عمر، قاهره، ۱۴۲۵ق/۲۰۰۴م.
  • هیثمی، علی‌بن ابوبکر، "مجمع الزوائد و منبع الفوائد"، بیروت، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م.
  • یاقوت حموی، "معجم البلدان".

پیوند به بیرون