سلسبیل

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

سَلْسَبِیل، چشمه‌ای در بهشت که در قرآن از آن یاد شده است. بر اساس آیات و روایات شراب بهشتی که آمیخته به زنجبیل است از این چشمه گرفته شده است. در منابع تفسیری اطعام فقرا، ترس از خدا و قیامت، صبر در راه خدا و اطاعت از او موجب بهره‌مندی و نوشیدن از چشمه سلسبیل می‌شود. در روایات اسلامی حوض کوثر به پیامبر(ص) و چشمه سلسبیل به امیرالمؤمنین(ع) اعطا شده است.

معنا و کاربرد قرآنی

وَ یسْقَوْنَ فِیهَا كَأْسًا كَانَ مِزَاجُهَا زَنجَبِیلًا ﴿۱۷﴾ عَینًا فِیهَا تُسَمَّیٰ سَلْسَبِیلًا ﴿۱۸﴾  (ترجمه: و در آنجا از جامی كه آمیزه زنجبیل دارد به آنان می‌نوشانند. از چشمه‌ای در آنجا كه «سلسبیل» نامیده می‌شود.) انسان/۱۷ و ۱۸.

سلسبیل در لغت به معنای نوشيدنى گوارا و خوشمزه كه به راحتى در دهان و گلو جارى مى‌شود.[۱] این واژه در قرآن به چشمه‌ای در بهشت گفته شده است. بر اساس آیه ۱۸ سوره انسان آب این چشمه از شراب بهشتی آمیخته به زنجبیل تشکیل شده است.[۲] علاوه بر سوره انسان که به چشمه سلسبیل تصریح شده است در آیه ۵۰ سوره الرحمن عبارت فِيهِمَا عَيْنَانِ‌ تَجْرِيَانِ‌ (ترجمه: در آنها دو چشمه همیشه جاری است) به دو چشمه تسنیم و سلسبیل تفسیر شده است.[۳]

چشمه‌های بهشتی

در قرآن از سه چشمه بهشتی به نام‌های سلسبیل، تسنیم و کافور در کنار دیگر نعمت‌های بهشتی نام برده شده است. بر اساس روایات چشمه سلسبیل و کافور از زیر درختی در بهشت -که تنه آن در منزل پیامبر(ص) و شاخه‌های آن در همه منازل بهشت گسترده شده است- بیرون می‌آید.[۴] در گزارش‌های روایی دیگر آمده است محل جاری شدن سلسبیل از زیر عرش است و از آنجا روانه بهشت عدن (بالاترین مقام در بهشت) می‌شود و در ادامه وارد مناطق دیگر بهشت‌ می‌شود.[۵]

امیرالمؤمنین مالک سلسبیل

بر اساس روایتی از پیامبر(ص)، خداوند حوض کوثر را به پیامبر و چشمه سلسبیل را به علی(ع) داد.[۶]

پاداش مؤمنان

در منابع تفسیری اطعام فقرا، ترس از خدا و قیامت، اطاعت و صبر در راه او، وفای به نذر[۷] و خواندن سوره انعام[۸] و فتح موجب برخورداری از چشمه سلسبیل و نوشیدن آن می‌شود.[۹]

در فرهنگ و ادب فارسی

واژه سلسبیل کاربرد زیادی در شعر فارسی داشته است. به عنوان نمونه مطلع یکی از غزلیات حافظ شیرازی اینگونه آمده است:

ای رخت چون خلد و لعلت سلسبیل سلسبیلت را دل و جانم سبیل[۱۰]

مولوی نیز درباره ماجرای گفتگوی پیامبر(ص) با فرزندخوانده خود، زیدبن حارثه، سروده است:

همچو چشمهٔ سلسبیل و زنجبیل هست در حکم بهشتی جلیل[۱۱]

نام‌گذاری برخی از مناطق یا مراکز به سلسبیل از کاربرد این واژه در فرهنگ عمومی اشاره دارد به عنوان نمونه محله‌ای در منطقه ۱۰ شهر تهران و یک انتشارات سلسبیل نامیده شده است.[۱۲]

پانویس

  1. مركز فرهنگ و معارف قرآن، دایره المعارف قرآن كریم‏، ۱۳۸۲ش‏، ج۶، ص۳۸۲ و ۳۸۳؛ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ۱۴۰۸ق، ج‏۲۰، ص۸۵.
  2. سوره انسان، آیه ۱۸.
  3. سیوطی، الاتقان‏، ۱۳۸۰ش‏، ج۲، ص۴۵۴؛ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۱۸، ص۲۷۳
  4. جرجانی، جلاء الأذهان و جلاء الأحزان، ۱۳۷۸ق، ج۵، ص۷۸۸.‏
  5. جرجانی، جلاء الأذهان و جلاء الأحزان، ۱۳۷۸ق، ج۱۰، ص۲۵۰.‏‏
  6. كاشانی، منهج الصادقین‏‏، ۱۳۳۶ش‏، ج۵، ص۲۴۷.
  7. هاشمی رفسنجانی، فرهنگ قرآن‏، ۱۳۸۳ش، ج۱۶، ص۲۶۹.
  8. ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۷، ص۲۲۴.
  9. بروجردی، تفسیر جامع‏، ۱۳۶۶ش‏، ج۶، ص۳۵۷؛مكارم شیرازی، تفسیر نمونه‏، ۱۳۷۱ش، ج۲۵، ص۳۶۷.
  10. حافظ شیرازی، غزلیات حافظ، غزل شماره ۳۰۸، سایت گنجور.
  11. مولوی، مثنوی معنوی، دفتر اول، بخش ۱۵۸، سایت گنجور.
  12. سایت محله سلسبیل، شهرداری منطقه ۱۰ تهران.

منابع