سید عباس موسویان

سید عباس موسویان

اطلاعات فردی
تاریخ تولد	۲ خرداد ۱۳۳۹ش
تاریخ وفات	۱۹ مرداد ۱۳۹۹ش
محل دفن	قم، حرم حضرت معصومه(س)
شهر وفات	قم
اطلاعات علمی
محل تحصیل	قم
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
سیاسی	عضویت در شورای فقهی مشورتی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، عضو هیأت امنای دانشگاه‌ امام‌ صادق(علیه‌السلام)

سید عباس موسویان (۱۳۳۹ش-۱۳۹۹ش) اقتصاددان شیعه، صاحب‌نظر در بانکداری اسلامی و عضو شورای فقهی مشورتی بانک مرکزی کشور ایران. کتاب‌های «ابزارهای مالی اسلامی (صکوک)»، «بانکداری بدون ربا از نظریه تا عمل» و «بازار سرمایه اسلامی» از جمله آثاری است که نگاشته اواست.

موسویان در سال ۱۳۹۹ش بر اثر ابتلا به بیماری کرونا در قم درگذشت و در حرم حضرت معصومه(س)، دفن گردید.

معرفی

سید عباس موسویان متولد ۲ خرداد ۱۳۳۹ش در شهرستان عجب‌شیر. سید علی خامنه‌ای وی را متخصص در زمینه فقه اقتصادی و صاحب‌نظر در بانکداری اسلامی و مسائل مالی معرفی کرده است. برخی از محققان چون ابوالقاسم علیدوست و علی‌اکبر رشاد از وی با اوصافی چون پرهیزگار، متواضع و دانشمند یاد کرده‌اند. محمدمهدی هادوی تهرانی او را جزو شاگردان خود دانسته است. همچنین به گفته محمدباقر باقری کنی، عضو دوره اول، دوم و چهارم خبرگان رهبری، موسویان از شاگردان اخلاقی آیت‌الله مدنی بوده است.

موسویان در سال ۱۳۹۹ش بر اثر ابتلا به بیماری کرونا در بیمارستان کامکار قم درگذشت. شخصیت‌هایی چون سید علی خامنه‌ای رهبر ایران، محمدباقر قالیباف رئیس مجلس و سید ابراهیم رئیسی رئیس قوه قضائیه وقت و حسن روحانی رئیس جمهور وقت برای درگذشت وی پیام تسلیت صادر کردند. موسویان در حرم حضرت معصومه(س) در شهر قم دفن گردید.

تحصیلات

به گزارش پایگاه خبری طلیعه نوین، موسویان بعد از اخذ دیپلم برق در هنرستان برق تبریز، سال ۱۳۵۸ش در همین رشته وارد دانشگاه تبریز شد. وی همزمان با خدمت در سپاه پاسداران به فعالیت‌هایی مرتبط با انقلاب اسلامی ایران می‌پرداخت. وی همزمان با شروع تحصیلات حوزوی در رشته اقتصاد نظری دانشگاه مفید در مقطع کارشناسی به تحصیل پرداخت. موسویان در سال‌های ۱۳۷۳-۱۳۷۵ش در دانشگاه شهید بهشتی مقطع کارشناسی ارشد تحصیل کرده است. او دکترای خود را در رشته تفسیر و علوم قرآنی در دانشگاه شهید بهشتی در سال ۱۳۸۲ش گرفته است.

عباس موسویان در سال ۱۳۶۰ش در بحبوحه انقلاب فرهنگی ایران، با رها کردن دانشگاه، تحصیل علوم دینی را در حوزه علمیه قم شروع کرد. موسویان از سال ۱۳۶۸ش به‌مدت ده سال در درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه شرکت کرد. موسویان در سال ۱۳۸۴ش از پایان‌نامه خود در سطح چهار حوزه در زمینه فقه اقتصادی دفاع کرده است.

مسئولیت‌ها و آثار علمی

تصویر کتاب ابزارهای مالی اسلامی (صکوک)

فعالیت‌ها و مسئولیت‌های اجرایی موسویان چنین شمرده شده است:

1. عضویت در شواری فقهی مشورتی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
2. عضویت در هیات مدیره صندوق قرض‌الحسنه مرکز خدمات حوزه‌های علمیه.
3. عضویت در شورای علمی بنیاد نخبگان استان قم.
4. مشاور فقهی بانک توسعه صادرات ایران.
5. مشاور ویژه دبیرکل در امور فقهی و اقتصادی کانون شرکت‌های لیزینگ ایران.
6. عضویت در هیأت امنای دانشگاه‌ امام‌ صادق(ع).

تألیف‌ها و آثار و جوایز

موسویان در حوزه اقتصاد اسلامی دارای بیشتر از صد اثر (اعم از مشارکتی و شخصی) است. او را از صاحب‌نظران حوزه بانکداری اسلامی برشمرده‌اند. از جمله آثار منفرد او می‌توان به کتاب «ابزارهای مالی اسلامی (صکوک)»، کتاب «بانکداری بدون ربا از نظریه تا عمل» و کتاب «بازار سرمایه اسلامی» اشاره کرد. موسویان را برنده جوایز متعددی از جمله جایزه جهانی علوم انسانی اسلامی و جایزه شهید صدر برشمرده‌اند.

نمونه‌ای از دیدگاه‌های موسویان در بانکداری

سید عباس موسویان در عرصه اقتصاد صاحب نظر دانسته‌اند. برخی از مبانی او چنین است:

• اعتقاد به تدریجی نبودن تحریم ربا: به‌گفته برخی پژوهشگران موسویان در کتاب «بازار سرمایه اسلامی» معتقد است نه تنها قرینه‌ای بر تدریجی نبودن ربا وجود ندارد بلکه تاریخ نزول آیات با این نظریه منافی است.
• بهره‌گیری از روش اسلام‌محور در عرصه بانکداری و بازارهای مالی به‌جای روش فقه‌محور: در روش فقه‌محور معیار اسلامی بودن بانک و ابزارهای مالی سازگاری یا مخالف نبودن با فقه است. اما روش اسلام‌محور علاوه بر فقه، امکان استفاده از داده‌های ثابت اسلامی مهیا می‌شود. به گزارش سید حسین میرمعزی، موسویان با پیمودن این مسیر در جهت تکامل معرفتی گام برداشته است. این داده‌ها در مورد اهداف، اصول و احکام اخلاقی و فقهی و سنت‌های الهی برای طراحی ساختار و ابزار مالی اسلامی به‌کار گرفته می‌شود.
• نقش مهم عقود مبادله‌ای در بانکداری اسلامی نسبت به عقود مشارکتی: به گفته حسین غفورزاده در اندیشه‌های ابتدایی موسویان به کاربست عقود مشارکتی (عقودی بدون نرخ سود ثابت و برمبنای سود و زیان) در بانکداری تصریح می‌شد. اما وی در ادامه کار خود (به عنوان نمونه در کتاب بانکداری اسلامی که یکی از آخرین کتاب‌های او است) عقود مبادله‌ای نظیر مرابحه را دارای منابع روایی قوی و کارگشا در بانکداری اسلامی دانسته و بهتر از عقود مشارکتی می‌داند.

درباره او

تصویر کتاب «مجموعه مقالات: نکوداشت استاد سید عباس موسویان»

با توجه به شخصیت سید عباس موسویان در زمان زندگی و مرگ وی گفتارهایی به عنوان نقد یا تمجید از مبانی و شخصیت علمی او شده است. برخی از این موارد چنین است:

• به گفته محمدرضا یوسفی، دانشیار دپارتمان اقتصاد دانشگاه مفید، هنر موسویان عملیاتی کردن فتاوای فقیهان در مسائل ریز و درشت بانکی است.

• گردآوری کتابی به کوشش احمدعلی یوسفی، نماینده دوره پنجم خبرگان رهبری استان گیلان و استاد فقه اقتصاد، با عنوان «مجموعه مقالات: نکوداشت استاد سید عباس موسویان»: این کتاب مجموعا شامل شانزده مقاله است؛ که برخی از آنها در تبیین و یا نقد دیدگاه‌های عباس موسویان نگاشته شده است.