دارالتبلیغ اسلامی: تفاوت میان نسخهها
imported>Rezataran صفحهای تازه حاوی «{{در دست ویرایش ۲|ماه=مه|روز=۵|سال=۲۰۱۵|چند = 2}}» ایجاد کرد |
imported>Rezataran بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
==دارالتبلیغ== | |||
[[پرونده:دارالتبلیغ اسلامی.png|بندانگشتی]] | |||
دارالتبلیغ اسلامی نام موسسه ای علمی-فرهنگی است که توسط [[آیت الله]] [[سید کاظم شریعتمداری]] در سال ۱۳۴۴ با هدف تربیت مبلغ دینی و مقابله با تبلیغات ضد دین و شیعی در [[قم]] تاسیس شد. انتشار مجلات و کتاب، تحصیل خواهران و طلاب خارجی و آشنایی طلاب با دروس جدید از فعالیت های این مرکز بود. [[امام خمینی]] به این تشکیلات بدبین بود و آن را در راستای نفوذ رژیم پهلوی و انحراف از مبارزه تلقی می کرد، این اختلافات در بین برخی از طلاب و فضلا دودستگی ایجاد کرد.بعد از انقلاب ۱۳۵۷ ایران و ماجرای کودتای نورژه و خلع مرجعیت از آیت الله سید کاظم شریعتمداری توسط [[جامعه مدرسین حوزه علمیه قم]]، دارالتبلیغ در سال ۱۳۶۱در اختیار [[دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم]] قرار گرفت. | |||
==زمینه های تاسیس دارالتبلیغ== | |||
بحث از ایجاد مدرسه ای برای تربیت مبلغ از خواسته های دیرین در [[تهران]] و [[قم]] بود و در دهه ۲۰ چندین مقاله و نوشته در این باره در [[مجله آیین اسلام]] به چاپ رسیده بود. از زمان [[آیت الله بروجردی]] نیز این مساله مطرح شد و بویژه پس از انتشار مکتب اسلام از تاسیس چنین مدرسه ای بعنوان قدم دوم برای ایجاد اصلاح در حوزه سخن به میان آمد. گروهی از نویسندگان جوان مکتب اسلام به همراهی آیت الله شریعتمداری بانیان ایجاد دارالتبلیع اسلامی بودند. این مرکز در مهرماه ۱۳۴۴ بطور رسمی افتتاح شد در مراسم افتتاح آیت الله شریعتمداری، [[امام موسی صدر]] و صدر بلاغی سخنرانی کردند.<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۲۷.</ref> هدف اصلی این مؤسسه تربیت مبلّغان بر طبق برنامهای منظم و دقیق برای مقابله با تبلیغات ضد دینی و ضد تشیع بود.<ref>[http://lib.eshia.ir/23019/1/6635 دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «حوزه علمیه قم در دوره معاصر»، شماره۶۶۳۵.] </ref> | |||
دوره اول با ۱۲۵ نفر و دوره دوم با ۱۴۵ نفر از طلاب آغاز شد.برنامه درسی آن مشتمل بود بر اصول عقاید، بررسی مذاهب و ادیان دیگر، [[تفسیر]] و حفظ [[قرآن]]، [[فقه]] و [[اصول]] (در حد کلیات و به طور استدلالی)، علم [[حدیث]] و حفظ متون حدیثی، تاریخ [[اسلام]]، شناسایی کشورهای اسلامی، ادبیات فارسی و عربی، معلومات عمومی، درس اخلاق و بالاخره فن خطابه به صورت علمی و عملی بود. دارالتبلیغ برای نخستین بار مرکزی برای جذب و تربیت طلاب خارجی و آموزش و ساماندهی آنان تأسیس کرد. همچنین برای نخستین بار مرکزی برای آموزش زنانِ طلبه ایجاد نمود.<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۲۸</ref> | |||
==گردانندگان و هیئت مدیره دارالتبلیغ== | |||
[[پرونده:آیت الله شریعتمداری.jpg|بندانگشتی|دارالتبلیغ زیر نظر آیت الله شریعتمداری اداره می شد.]] | |||
گردانندگان اصلی دارالتبلیغ آقایان [[مکارم شیرازی]] و [[جعفر سبحانی]]، مصطفی زمانی و داوود الهامی، سید هادی خسروشاهی، علی حجتی کرمانی، رضا گلسرخی کاشانی، حاج آقا مجتبی عراقی بودند. ولی هیئت مدیره دارالتبلیغ که در اساسنامه به عنوان موسسین دارالتبلیغ از آنها یاد شده بود، عمدتاً تجار تبریزی بازار تهران بودند که علاقمند به کارهای مذهبی بوده و [[مقلد]] آیت الله شریعتمداری بودند.<ref>خاطرات آیتالله سید حسین موسوی تبریزی»، نشر عروج، جلد اول، صص ۱۵۴-۱۴۹.</ref> <ref>[http://www.tarikhenghelab.com/content/252/%D8%B4%DA%A9%D9%84%E2%80%8C%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%BA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2%DB%8C تاریخ انقلاب.]</ref> <ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۹.</ref> | |||
==اساتید و مدرسین== | |||
[[پرونده:آیت الله جعفر سبحانی و آیت الله مکارم شیرازی از فعالان دارالتبلیغ.jpg|بندانگشتی|آیت الله جعفر سبحانی و آیت الله مکارم شیرازی از فعالان دارالتبلیغ.]] | |||
بیشتر اساتید این مرکز از حوزویان بود اما برخی از اساتید هم از تهران و از میان دانشگاهیان دعوت می شدند: ناصر مکارم شیررازی، جعفر سبحانی، [[سید موسی شبیری زنجانی]]، [[شهید]] [[مرتضی مطهری]]، صدر بلاغی، عطاالله عاملی. برخی از افراد خارج از حوزه جهت تدریس یا سخنرانی دعوت می شدند. سید مرتضی شبستری، [[سید محمود طالقانی]]، [[مهدی بازرگان]]، علی اکبر پرورش از جمله این سخنران ها بودند، [[محمد تقی فلسفی]] هم قول داده بود هفته ای یک روز به [[قم]] آمده و فن خطابه تدریس کند اما برنامه های فشرده او اجازه این کار را نداد.<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۲۸.</ref> | |||
[[پرونده:تدریس درسهای از نهج البلاغه توسط شهید مطهری در دارالتبلیغ.jpg|بندانگشتی|تدریس درسهای از نهج البلاغه توسط شهید مطهری در دارالتبلیغ.]] | |||
==فعالیت ها== | |||
در عرصه فرهنگی، دارالتبلیغ با ایجاد یک مرکز آموزشی، طلاب جوان را با آموزه های جدید در علوم انسانی-دینی آشنا کرد و در این راه از استادان غیر روحانی که از تهران به قم رفت و آمد داشتند بهره می برد. بعلاوه، با ایجاد مرکزی برای طلاب خارجی، برای نخستین بار به آموزش و یامان دهی آنان توجه کرد. <ref> جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۴۰.</ref> | |||
ایجاد مرکز آموزش برای زنان طلبه نیز برای نخستین بار در دارالتبلیغ صورت گرفت که پس از تاسیس [[مکتب توحید]]، آنجا مرکزیت یافت. همچنین ایجاد نشریاتی برای جوانان با عناوینی مانند(برای جوانان) و پیام شادی برای کودکان و چاپ کتابهای متنوع از کارهایی بود که انجام می شد. غلامرضا سعیدی در جریان افتتاحیه کتابخانه دارالتبلیغ در ۱۳ خرداد ۱۳۴۸ نشریه [[ماهنامه مکتب اسلام|مکتب اسلام]] را یکی از نشریات دارالتبلیغ عنوان کرده و گفت که هر ماه متجاوز از چهل هزار نسخه از آن منتشر می شود. افزون بر اینها انتشارات دارالتبلیغ طی سالهای فعالیت خود، ده ها عنوان کتاب منتشر کرد که برخی از کتابهای شهید مطهری نیز در بین آنها دیده می شود و شمار زیادی از فضلای حوزه علمیه بطور مستقیم یا غیر مستقیم در این مرکز فعالیت داشتند. | |||
در بخش روابط خارجی با دنیای اسلام، دارالتبلیغ تلاش می کرد تا با برخی از نهادهای دینی جهان اسلام در تماس باشد. در سال ۱۳۹۱ق دکتر فحام، شیخ و رئیس دانشگاه [[الازهر]] به قم آمد و با آیت الله شریعتمداری دیدار کرد. در این مجلس چندین نفر سخنرانی کردند که از آن جمله شیخ [[محمد جواد مغنیه]] بود. این مرکز با ایجاد چند مجله طلاب را بسمت نویسندگی تشویق کرد.<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۴۰.</ref> | |||
==اختلافات درباره دارالتبلیغ== | |||
*از نظر طلاب انقلابی ایجاد چنین مرکزی با آن گستره و بویژه توجه به امور بین المللی، به نوعی موافقت دستگاه امنیتی رژیم را طلب می کرد این مسله سبب می شد تا رهبری دارالتبلیغ، توسط خود آیت الله شریعتمداری یا اشخاص دیگر، رابطه خود را به شکل محدود با رژیم حفظ کند و توصیه آنان را در مواردی بپذیرد.<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۱.</ref> در شرایطی که در قم و درمیان روحانیون، یک جنبش انقلابی جدی بر ضد [[پهلوی]] ایجاد شده، تاسیس چنین مرکزی نوعی منحرف کردن مسیر حرکت انقلابی تلقی می شد.<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۰.</ref> | |||
*در اینکه طلاب انقلابی با دارالتبلیغ میانه ای نداشتند تردیدی نبود چنان که گفته می شد خود امام هم با آن میانه ای نداشت<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۲.</ref> آقایان سبحانی، مکارم و دوانی در این باره با امام صحبت کردند و ایشان گفتند که از قول من نفیا و اثباتا چیزی نگویید، اما اگر وقتی دیدم وابسته به جایی است می دهم آجرهای آن را بکنند.<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۲۹.</ref> آقای سبحانی در این زمینه نامه ای به امام نوشتند اما گویا موثر نیفتاد.<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۲۹.</ref> آیت الله [[علی مشکینی]] هم نامه ای به امام خمینی نوشت و اختلاف ایجاد شده را بسیار نگران کننده دانسته است در این نامه علت اصلی اختلاف را تبلیغات رژیم می داند که توسط روزنامه نگارها اعمال می شود وی در ادامه ادله امام راجع به مفاسد دارالتبلیغ را قانع کننده نمی داند.<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۰.</ref> | |||
*[[آیت الله خامنه ای]] در سال ۱۳۴۳از طرف آیت الله [[سید حسن قمی]] به قم سفر می کند تا از نزدیک دلایل طرفین را جویا شود، امام خمینی شش دلیل در مخالفت خود با دارالتبلیغ می آورد که از نظر آیت الله خامنه ای این دلایل در آن زمان منطقی بوده است. بعد پیش آیت الله شریعتمداری می رود و دلایل را بیان می کند از نظر شریعتمداری این دلایل خیالات است و از اینکه به او تهمت زده می شود گله و شکایت می کند.<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۲.</ref> | |||
*آیت الله [[سید محمدهادی حسینی میلانی|محمد هادی میلانی]] که در مبارزات سالهای ۴۱ نقش مهمی داشته اسا روی مساله دارالتبلیغ حساس شده و در این باره پرسش کرد و آیت الله شریعتمداری طی نامه ای پاسخ داد<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۳.</ref> آیت الله [[عبدالرحیم ربانی شیرازی]] نیز تلاش هایی را در جهت حل این اختلافات انجام داد وی طی مذاکرات چندباره طرحی ده ماده ای را در زمینه اصلاح [[حوزه علمیه]] و برنامه های جدید ارائه کرد اما کار بجایی نرسید.<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۴.</ref> | |||
*علامه [[سید محمد حسین طباطبایی]] نیز طی نامه ای به آیت الله میلانی می نویسد: اغلب واردین صورتا هم اگر نباشند معنا با آقای شریعتمداری موافقند و حجت آقای خمینی را قانع کننده نمی دانند.<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۴.</ref> شهید [[مرتضی مطهری]] علی رغم همکاریهای محتاطانه ای که با درالتبلیغ داشت، بعدها در نامه ای به آیت الله شریعتمداری ضمن انتقاداتی که کرده بود، از جمله نوشته بود که لازم بود دارالتبلیغ در آن موقع اقدام نشود و قدری تاخیر بیفتد.<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۴.</ref> | |||
*[[سید هادی خسروشاهی]] از فعالان و مسئولان دارلتبلیغ معتقد است اصل شبهه به خاطر مصاحبه ای بود که [[عبدالرحیم عقیقی بخشایشی]] در نشریه مهد آزادی به مدیریت یکی از شاگردان آیت الله شریعتمداری انجام داده بود و اعلام کرده بود که قرار است در قم دانشگاه اسلامی افتتاح شود و از آنجایی که این تعبییر شبیه مطلبی بود که رژیم دنبال ان بود برای انقلابیون این شبهه به وجود آمده بود که این طرح همان سیاست رژیم است.<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۴.</ref> | |||
*لازم به یاد آوری است که وزرات فرهنگ از سال ۱۳۳۴ در پی ایجاد موسسه وعظ و تبلیغ بود اما موفق نشده بود این طرح را عملی کند از این رو برخی از انقلابیون دارالتبلیغ را در ادامه آن می دیدند. امام خمینی در سال ۴۳ در سخنرانی می گوید: | |||
«اینها می خواهند اسلام و مسلمین و علمای اسلام را تحت فرهنگ قرار بدهند غلط می کند آن وزارت فرهنگی که دخالت در امر دیانت و اسلام کند. درگیری طلاب انقلابی و طلاب طرفدار آیت الله شریعتمداری در یک مجلس فاتحه اختلافات را جدی تر کرد».<ref>جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۵.</ref> | |||
==واگذاری دارالتبلیغ به دفتر تبلیغات== | |||
[[پرونده:دفترتبلیغات-اسلامی-حوزه-علمیه-قم.jpg|بندانگشتی|دفترتبلیغات-اسلامی-حوزه-علمیه-قم.]] | |||
بدنبال کودتای نورژه و خلع مرجعیت از آیت الله شریعتمداری توسط جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در سال ۱۳۶۱<ref>[http://www.parsine.com/fa/news/186169/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%84%D8%B9-%D8%B4%D8%AF سایت پارسینه.]</ref>،<ref>روزنامه جمهوری اسلامی ۱۳۶۱/۲/۱.</ref> [[سید حسین موسوی تبریزی]] دادستان وقت طی نامه ای دارالتبلیغ را به دفتر تبلیغات واگذار کرد: | |||
«با توجه به اینکه آقای شریعتمداری دیگر صلاحیت ادارۀ دارالتبلیغ اسلامی قم و انتشارات و چاپخانه و کتابخانه و متعلقات آنها اعم از ساختمانها و خوابگاه و غیره را ندارند و نمیتوانند دربارۀ آنها سرپرستی کنند و از آنجا که همۀ آنها طبق اعترافات خودش از وجوه شرعیه و زکوات و عطایای مردم و از بیت المال مسلمین تهیه شده است با کسب اجازه که از محضر مبارک ولیفقیه و مرجع بزرگوار و امام امت آیتاللّه العظمی امام خمینی ـ مدظله العالی ـ شد ایشان اجازه فرمودند که دفتر تبلیغات اسلامی قم تمامی موارد فوق الذکر را به نحو احسن اداره نمایند. امید است که با اِعمال مدیریت صحیح و دقت کامل در حفظ بیتالمال کما هو حقه بهرهبرداری به نحو اتَم و اکمل در مصالح اسلام ومسلمین و ترویج شریعت مقدس اسلام و مکتب جعفری ـ علیهالسلام ـ و تربیت طلاب علوم دینی و مروجین و مبلغین مذهبی انجام گیرد و همواره مورد توجه حضرت بقیة اللّه ـ ارواحنا فداهـ باشد. از این تاریخ میتوانید با صورتجلسۀ کامل همۀ موارد فوق و کلیۀ وسایل موجود را از دادستان محترم انقلاب اسلامی قم تحویل بگیرند.»<ref>[http://www.jamaran.ir/fa/3497/%D8%A8%D8%A7_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85/%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D9%81%D9%87_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C/%D8%AC%D9%84%D8%AF19/%D9%88%D8%A7%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%80_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%BA_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D9%82%D9%85_%D8%A8%D9%87_%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1_%D8%AA%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%BA%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D9%82%D9%85 پایگاه اطلاع رسانی جماران.]</ref> <ref>[http://farsi.khamenei.ir/sahifeh-content?id=16235 دفتر سایت آیت الله خامنه ای.]</ref> | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس|اندازه=ریز|3}} | |||
== منابع== | |||
*جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، تهران، انتشارات خانه کتاب، ۱۳۷۸. | |||
*خاطرات آیتالله سید حسین موسوی تبریزی»، نشر عروج، جلد اول. تهران ۱۳۸۴. | |||
*[http://lib.eshia.ir/23019/1/6635 دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «حوزه علمیه قم در دوره معاصر»، شماره۶۶۳۵.] | |||
نسخهٔ ۱۵ اوت ۲۰۱۵، ساعت ۱۱:۳۸
دارالتبلیغ
دارالتبلیغ اسلامی نام موسسه ای علمی-فرهنگی است که توسط آیت الله سید کاظم شریعتمداری در سال ۱۳۴۴ با هدف تربیت مبلغ دینی و مقابله با تبلیغات ضد دین و شیعی در قم تاسیس شد. انتشار مجلات و کتاب، تحصیل خواهران و طلاب خارجی و آشنایی طلاب با دروس جدید از فعالیت های این مرکز بود. امام خمینی به این تشکیلات بدبین بود و آن را در راستای نفوذ رژیم پهلوی و انحراف از مبارزه تلقی می کرد، این اختلافات در بین برخی از طلاب و فضلا دودستگی ایجاد کرد.بعد از انقلاب ۱۳۵۷ ایران و ماجرای کودتای نورژه و خلع مرجعیت از آیت الله سید کاظم شریعتمداری توسط جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دارالتبلیغ در سال ۱۳۶۱در اختیار دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم قرار گرفت.
زمینه های تاسیس دارالتبلیغ
بحث از ایجاد مدرسه ای برای تربیت مبلغ از خواسته های دیرین در تهران و قم بود و در دهه ۲۰ چندین مقاله و نوشته در این باره در مجله آیین اسلام به چاپ رسیده بود. از زمان آیت الله بروجردی نیز این مساله مطرح شد و بویژه پس از انتشار مکتب اسلام از تاسیس چنین مدرسه ای بعنوان قدم دوم برای ایجاد اصلاح در حوزه سخن به میان آمد. گروهی از نویسندگان جوان مکتب اسلام به همراهی آیت الله شریعتمداری بانیان ایجاد دارالتبلیع اسلامی بودند. این مرکز در مهرماه ۱۳۴۴ بطور رسمی افتتاح شد در مراسم افتتاح آیت الله شریعتمداری، امام موسی صدر و صدر بلاغی سخنرانی کردند.[۱] هدف اصلی این مؤسسه تربیت مبلّغان بر طبق برنامهای منظم و دقیق برای مقابله با تبلیغات ضد دینی و ضد تشیع بود.[۲]
دوره اول با ۱۲۵ نفر و دوره دوم با ۱۴۵ نفر از طلاب آغاز شد.برنامه درسی آن مشتمل بود بر اصول عقاید، بررسی مذاهب و ادیان دیگر، تفسیر و حفظ قرآن، فقه و اصول (در حد کلیات و به طور استدلالی)، علم حدیث و حفظ متون حدیثی، تاریخ اسلام، شناسایی کشورهای اسلامی، ادبیات فارسی و عربی، معلومات عمومی، درس اخلاق و بالاخره فن خطابه به صورت علمی و عملی بود. دارالتبلیغ برای نخستین بار مرکزی برای جذب و تربیت طلاب خارجی و آموزش و ساماندهی آنان تأسیس کرد. همچنین برای نخستین بار مرکزی برای آموزش زنانِ طلبه ایجاد نمود.[۳]
گردانندگان و هیئت مدیره دارالتبلیغ
گردانندگان اصلی دارالتبلیغ آقایان مکارم شیرازی و جعفر سبحانی، مصطفی زمانی و داوود الهامی، سید هادی خسروشاهی، علی حجتی کرمانی، رضا گلسرخی کاشانی، حاج آقا مجتبی عراقی بودند. ولی هیئت مدیره دارالتبلیغ که در اساسنامه به عنوان موسسین دارالتبلیغ از آنها یاد شده بود، عمدتاً تجار تبریزی بازار تهران بودند که علاقمند به کارهای مذهبی بوده و مقلد آیت الله شریعتمداری بودند.[۴] [۵] [۶]
اساتید و مدرسین
بیشتر اساتید این مرکز از حوزویان بود اما برخی از اساتید هم از تهران و از میان دانشگاهیان دعوت می شدند: ناصر مکارم شیررازی، جعفر سبحانی، سید موسی شبیری زنجانی، شهید مرتضی مطهری، صدر بلاغی، عطاالله عاملی. برخی از افراد خارج از حوزه جهت تدریس یا سخنرانی دعوت می شدند. سید مرتضی شبستری، سید محمود طالقانی، مهدی بازرگان، علی اکبر پرورش از جمله این سخنران ها بودند، محمد تقی فلسفی هم قول داده بود هفته ای یک روز به قم آمده و فن خطابه تدریس کند اما برنامه های فشرده او اجازه این کار را نداد.[۷]
فعالیت ها
در عرصه فرهنگی، دارالتبلیغ با ایجاد یک مرکز آموزشی، طلاب جوان را با آموزه های جدید در علوم انسانی-دینی آشنا کرد و در این راه از استادان غیر روحانی که از تهران به قم رفت و آمد داشتند بهره می برد. بعلاوه، با ایجاد مرکزی برای طلاب خارجی، برای نخستین بار به آموزش و یامان دهی آنان توجه کرد. [۸]
ایجاد مرکز آموزش برای زنان طلبه نیز برای نخستین بار در دارالتبلیغ صورت گرفت که پس از تاسیس مکتب توحید، آنجا مرکزیت یافت. همچنین ایجاد نشریاتی برای جوانان با عناوینی مانند(برای جوانان) و پیام شادی برای کودکان و چاپ کتابهای متنوع از کارهایی بود که انجام می شد. غلامرضا سعیدی در جریان افتتاحیه کتابخانه دارالتبلیغ در ۱۳ خرداد ۱۳۴۸ نشریه مکتب اسلام را یکی از نشریات دارالتبلیغ عنوان کرده و گفت که هر ماه متجاوز از چهل هزار نسخه از آن منتشر می شود. افزون بر اینها انتشارات دارالتبلیغ طی سالهای فعالیت خود، ده ها عنوان کتاب منتشر کرد که برخی از کتابهای شهید مطهری نیز در بین آنها دیده می شود و شمار زیادی از فضلای حوزه علمیه بطور مستقیم یا غیر مستقیم در این مرکز فعالیت داشتند.
در بخش روابط خارجی با دنیای اسلام، دارالتبلیغ تلاش می کرد تا با برخی از نهادهای دینی جهان اسلام در تماس باشد. در سال ۱۳۹۱ق دکتر فحام، شیخ و رئیس دانشگاه الازهر به قم آمد و با آیت الله شریعتمداری دیدار کرد. در این مجلس چندین نفر سخنرانی کردند که از آن جمله شیخ محمد جواد مغنیه بود. این مرکز با ایجاد چند مجله طلاب را بسمت نویسندگی تشویق کرد.[۹]
اختلافات درباره دارالتبلیغ
- از نظر طلاب انقلابی ایجاد چنین مرکزی با آن گستره و بویژه توجه به امور بین المللی، به نوعی موافقت دستگاه امنیتی رژیم را طلب می کرد این مسله سبب می شد تا رهبری دارالتبلیغ، توسط خود آیت الله شریعتمداری یا اشخاص دیگر، رابطه خود را به شکل محدود با رژیم حفظ کند و توصیه آنان را در مواردی بپذیرد.[۱۰] در شرایطی که در قم و درمیان روحانیون، یک جنبش انقلابی جدی بر ضد پهلوی ایجاد شده، تاسیس چنین مرکزی نوعی منحرف کردن مسیر حرکت انقلابی تلقی می شد.[۱۱]
- در اینکه طلاب انقلابی با دارالتبلیغ میانه ای نداشتند تردیدی نبود چنان که گفته می شد خود امام هم با آن میانه ای نداشت[۱۲] آقایان سبحانی، مکارم و دوانی در این باره با امام صحبت کردند و ایشان گفتند که از قول من نفیا و اثباتا چیزی نگویید، اما اگر وقتی دیدم وابسته به جایی است می دهم آجرهای آن را بکنند.[۱۳] آقای سبحانی در این زمینه نامه ای به امام نوشتند اما گویا موثر نیفتاد.[۱۴] آیت الله علی مشکینی هم نامه ای به امام خمینی نوشت و اختلاف ایجاد شده را بسیار نگران کننده دانسته است در این نامه علت اصلی اختلاف را تبلیغات رژیم می داند که توسط روزنامه نگارها اعمال می شود وی در ادامه ادله امام راجع به مفاسد دارالتبلیغ را قانع کننده نمی داند.[۱۵]
- آیت الله خامنه ای در سال ۱۳۴۳از طرف آیت الله سید حسن قمی به قم سفر می کند تا از نزدیک دلایل طرفین را جویا شود، امام خمینی شش دلیل در مخالفت خود با دارالتبلیغ می آورد که از نظر آیت الله خامنه ای این دلایل در آن زمان منطقی بوده است. بعد پیش آیت الله شریعتمداری می رود و دلایل را بیان می کند از نظر شریعتمداری این دلایل خیالات است و از اینکه به او تهمت زده می شود گله و شکایت می کند.[۱۶]
- آیت الله محمد هادی میلانی که در مبارزات سالهای ۴۱ نقش مهمی داشته اسا روی مساله دارالتبلیغ حساس شده و در این باره پرسش کرد و آیت الله شریعتمداری طی نامه ای پاسخ داد[۱۷] آیت الله عبدالرحیم ربانی شیرازی نیز تلاش هایی را در جهت حل این اختلافات انجام داد وی طی مذاکرات چندباره طرحی ده ماده ای را در زمینه اصلاح حوزه علمیه و برنامه های جدید ارائه کرد اما کار بجایی نرسید.[۱۸]
- علامه سید محمد حسین طباطبایی نیز طی نامه ای به آیت الله میلانی می نویسد: اغلب واردین صورتا هم اگر نباشند معنا با آقای شریعتمداری موافقند و حجت آقای خمینی را قانع کننده نمی دانند.[۱۹] شهید مرتضی مطهری علی رغم همکاریهای محتاطانه ای که با درالتبلیغ داشت، بعدها در نامه ای به آیت الله شریعتمداری ضمن انتقاداتی که کرده بود، از جمله نوشته بود که لازم بود دارالتبلیغ در آن موقع اقدام نشود و قدری تاخیر بیفتد.[۲۰]
- سید هادی خسروشاهی از فعالان و مسئولان دارلتبلیغ معتقد است اصل شبهه به خاطر مصاحبه ای بود که عبدالرحیم عقیقی بخشایشی در نشریه مهد آزادی به مدیریت یکی از شاگردان آیت الله شریعتمداری انجام داده بود و اعلام کرده بود که قرار است در قم دانشگاه اسلامی افتتاح شود و از آنجایی که این تعبییر شبیه مطلبی بود که رژیم دنبال ان بود برای انقلابیون این شبهه به وجود آمده بود که این طرح همان سیاست رژیم است.[۲۱]
- لازم به یاد آوری است که وزرات فرهنگ از سال ۱۳۳۴ در پی ایجاد موسسه وعظ و تبلیغ بود اما موفق نشده بود این طرح را عملی کند از این رو برخی از انقلابیون دارالتبلیغ را در ادامه آن می دیدند. امام خمینی در سال ۴۳ در سخنرانی می گوید:
«اینها می خواهند اسلام و مسلمین و علمای اسلام را تحت فرهنگ قرار بدهند غلط می کند آن وزارت فرهنگی که دخالت در امر دیانت و اسلام کند. درگیری طلاب انقلابی و طلاب طرفدار آیت الله شریعتمداری در یک مجلس فاتحه اختلافات را جدی تر کرد».[۲۲]
واگذاری دارالتبلیغ به دفتر تبلیغات
بدنبال کودتای نورژه و خلع مرجعیت از آیت الله شریعتمداری توسط جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در سال ۱۳۶۱[۲۳]،[۲۴] سید حسین موسوی تبریزی دادستان وقت طی نامه ای دارالتبلیغ را به دفتر تبلیغات واگذار کرد:
«با توجه به اینکه آقای شریعتمداری دیگر صلاحیت ادارۀ دارالتبلیغ اسلامی قم و انتشارات و چاپخانه و کتابخانه و متعلقات آنها اعم از ساختمانها و خوابگاه و غیره را ندارند و نمیتوانند دربارۀ آنها سرپرستی کنند و از آنجا که همۀ آنها طبق اعترافات خودش از وجوه شرعیه و زکوات و عطایای مردم و از بیت المال مسلمین تهیه شده است با کسب اجازه که از محضر مبارک ولیفقیه و مرجع بزرگوار و امام امت آیتاللّه العظمی امام خمینی ـ مدظله العالی ـ شد ایشان اجازه فرمودند که دفتر تبلیغات اسلامی قم تمامی موارد فوق الذکر را به نحو احسن اداره نمایند. امید است که با اِعمال مدیریت صحیح و دقت کامل در حفظ بیتالمال کما هو حقه بهرهبرداری به نحو اتَم و اکمل در مصالح اسلام ومسلمین و ترویج شریعت مقدس اسلام و مکتب جعفری ـ علیهالسلام ـ و تربیت طلاب علوم دینی و مروجین و مبلغین مذهبی انجام گیرد و همواره مورد توجه حضرت بقیة اللّه ـ ارواحنا فداهـ باشد. از این تاریخ میتوانید با صورتجلسۀ کامل همۀ موارد فوق و کلیۀ وسایل موجود را از دادستان محترم انقلاب اسلامی قم تحویل بگیرند.»[۲۵] [۲۶]
پانویس
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۲۷.
- ↑ دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «حوزه علمیه قم در دوره معاصر»، شماره۶۶۳۵.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۲۸
- ↑ خاطرات آیتالله سید حسین موسوی تبریزی»، نشر عروج، جلد اول، صص ۱۵۴-۱۴۹.
- ↑ تاریخ انقلاب.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۹.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۲۸.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۴۰.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۴۰.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۱.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۰.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۲.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۲۹.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۲۹.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۰.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۲.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۳.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۴.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۴.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۴.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۴.
- ↑ جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۳۳۵.
- ↑ سایت پارسینه.
- ↑ روزنامه جمهوری اسلامی ۱۳۶۱/۲/۱.
- ↑ پایگاه اطلاع رسانی جماران.
- ↑ دفتر سایت آیت الله خامنه ای.
منابع
- جعفریان ، رسول ، جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران( ۱۳۲۰-۱۳۵۷)، تهران، انتشارات خانه کتاب، ۱۳۷۸.
- خاطرات آیتالله سید حسین موسوی تبریزی»، نشر عروج، جلد اول. تهران ۱۳۸۴.
- دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «حوزه علمیه قم در دوره معاصر»، شماره۶۶۳۵.