سیزده آبان

از ویکی شیعه
سیزده آبان
قیام دانش آموزان در سیزده آبان.jpg
مقابله با تظاهرات دانش‌آموزان در سیزه آبان ۱۳۵۷ش
نام‌های دیگر روز دانش آموز و روز مبارزه با استکبار
شرح ماجرا تبعید امام خمینی در سال ۱۳۴۳ش، کشتار دانش‌آموزان توسط رژیم پهلوی در سال ۱۳۵۷ش و اشغال سفارت آمریکا در سال ۱۳۵۸ش.
اهداف مبارزه با رژیم پهلوی و استکبار جهانی
نتایج تأثیرگذاری در شکل‌گیری انقلاب اسلامی ایران

سیزده آبان روز دانش‌آموز و روز مبارزه با استکبار در ایران است. برخی از وقایع مهم این روز عبارتند از: تبعید امام خمینی در سال ۱۳۴۳ش به خاطر اعتراض به حکومت پهلوی، کشتار دانش‌آموزان معترض توسط رژیم پهلوی در سال ۱۳۵۷ش و تسخیر سفارت آمریکا در تهران توسط دانشجویان پیرو خط امام در سال ۱۳۵۸ش. در سالگرد این روز، راهپیمایی و مراسم بزرگداشت برگزار می‌شود.

خاستگاه سه رویداد

سیزده آبان روز دانش‌آموز و روز مبارزه با استکبار جهانی در تقویم جمهوری اسلامی ایران است.[۱] در این روز سه رویداد مهم رخ داده است[۲] که هرکدام از این رخدادها تأثیرگذاری خاصی در شرایط کشور داشت.[۳] تبعید امام خمینی در سال ۱۳۴۳ش، کشتار دانش‌آموزان توسط حکومت پهلوی در سال ۱۳۵۷ش و تسخیر سفارت آمریکا در تهران توسط دانشجویان پیرو خط امام در سال ۱۳۵۸ش،[۴] از اتفاقات این روز در تاریخ انقلاب است.

روز ۱۳ آبان، روز مبارزه جهت استقلال فکری و رهایی از فرهنگ بیگانه دانسته شده[۵] و همه ساله در سالگرد آن، راهپیمایی و مراسم بزرگداشت برگزار می‌شود.[۶]

امام خمینی:

دولت با کمال وقاحت از این امر ننگین طرفداری کرد، ملت ایران را از سگ‌های آمریکایی پست‌تر کردند. اگر چنانچه کسی یک سگ آمریکایی را زیر بگیرد، بازخواست از او می‌کنند؛‌ اگر شاه ایران یک سگ آمریکایی را زیر بگیرد بازخواست می‌کنند و اگر چنانچه یک آشپز آمریکایی شاه ایران را زیر بگیرد، مرجع ایران را زیر بگیرد، بزرگترین مقام ایران را زیر بگیرد، هیچ کس حق تعرض ندارد...»

سایت پرتال امام خمینی.

تبعید امام خمینی

نوشتار اصلی: تبعید امام خمینی

در روز ۱۳ آبان ۱۳۴۳ش، رژیم پهلوی با احساس خطر از حضور امام خمینی در ایران، دستور دستگیری و تبعیدش از ایران به ترکیه را صادر کرد.[۷] دلیل آن سخنرانی امام خمینی در ۴ آبان،[۸] و صدور اعلامیه علیه شاه و طرح استعماری کاپیتولاسیون دانسته شده است.[۹]

در این سال حسنعلی منصور نخست‌وزیر وقت، لایحه‌ای به مجلس شورای ملی فرستاد که در آن به مستشاران آمریکایی در ایران مصونیت قضایی می‌داد.[۱۰] این طرح به صورت علنی، در مجلس شورای ملی به تصویب نهایی رسید.[۱۱] امام خمینی با اطلاع از آن، در سخنرانی بسیار تند و عتاب‌آمیز،[۱۲] شاه را به خاطر وابستگی به آمریکا و اسرائیل سرزنش کرد و مجلس شورای ملی را به سبب تصویب قانون کاپیتولاسیون مورد انتقاد شدید قرار داد و این قرارداد را خطری برای اسلام و کشور توصیف کرد.[۱۳] وی در این زمینه اعلامیه‌ای نیز در محکومیت قانون کاپیتولاسیون صادر کرد.[۱۴]

رژیم پهلوی با توجه به موفق نبودن طرح زندانی کردن امام خمینی و علما در واقعه ۱۵ خرداد و فشار افکار عمومی،[۱۵] تصمیم به تبعید امام خمینی از ایران گرفت و او را با یک فروند هواپیمای نظامی، به ترکیه و سپس به عراق تبعید نمود.[۱۶]

کشتار دانش‌آموزان معترض در دانشگاه تهران

دانش‌آموزان تهرانی از ۲ آبان ۱۳۵۷ش، در اعتراض به رژیم پهلوی، با تعطیل کردن مدارس خود به سمت دانشگاه تهران حرکت می‌کردند و در دانشگاه، علیه حکومت شعار می‌دادند.[۱۷] مردم و دانشجویان نیز در این راهپیمایی‌ها به دانش‌آموزان ملحق می‌شدند؛ تا اینکه مأموران حکومت پهلوی در ۱۳ آبان، برای جلوگیری از گسترش اعتراضات مانع خروج آنها از دانشگاه تهران شدند و به سمت آنها تیراندازی کردند. در این حمله ۵۶ نفر شهید و صدها نفر زخمی شدند.[۱۸]

حادثه شهادت دانش‌آموزان که از تلویزیون ملی نیز پخش شد، موج جدیدی از اعتراضات را در کشور به راه‌انداخت.[۱۹] امام خمینی در پیامی شهادت دانش‌آموزان به دست حکومت را محکوم کرد.[۲۰] بازار تهران نیز در پی اعتراض به این حمله، تعطیل شد.[۲۱]

این رویداد و موج اعتراضات سبب استعفای وزیر علوم و عزل شریف امامی، نخست‌وزیر وقت، گردید[۲۲] و غلام‌رضا ازهاری جانشین وی شد.[۲۳] شاه پس از این واقعه، در ۱۵ آبان در نطق تلویزیونی گفت: «من صدای انقلاب شما ملت ایران را شنیدم». مردم، پیام شاه را نشانه ضعف و زوال حکومت قلمداد کردند.[۲۴]

اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان

برخی معتقدند که این روز نقش بسیار مهمی در پیروزی مرحله اول انقلاب اسلامی ایران داشته است.[۲۵] به همین مناسب این روز در تقویم جمهوری اسلامی ایران به عنوان روز دانش‌آموز ثبت گردید.[۲۶]

تسخیر سفارت آمریکا در تهران

نوشتار اصلی: اشغال سفارت آمریکا
امام خمینی:

شما می‌بینید که الان مرکز فساد آمریکا را جوان‌ها رفته‌اند گرفته‌اند و آمریکائی‌ها را هم که در آنجا بودند، گرفتند و آن لانه فساد را به دست آوردند و آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند و جوان‌ها مطمئن باشند که آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند....»

امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۰، ص۵۱۶.

در سال ۱۳۵۸ش و زمان مسئولیت دولت موقت،[۲۷] برخی دانشجویان که به دانشجویان پیرو خط امام شهرت داشتند،[۲۸] به بهانه راهپیمایی روز دانش‌آموز[۲۹] و در اقدامی از پیش طراحی شده[۳۰] به سفارت آمریکا حمله و آن را اشغال کردند و کارکنان سفارت را گروگان گرفتند.[۳۱] اشغال سفارت آمریکا بازتاب گسترده‌ای در جهان داشت و سبب محکومیت ایران در سازمان ملل گردید و شورای امنیت نیز با صدور قطعنامه‌ای خواستار آزادی گروگان‌ها شد.[۳۲] امام خمینی در واکنش به این اقدام، از آن به عنوان انقلاب دوم[۳۳] و بزرگ‌تر از انقلاب اول یاد کرد.[۳۴]

این اقدام دانشجویان به تسخیر لانه جاسوسی شهرت یافت.[۳۵] آمریکا نیز در واکنش به این رخداد، دارایی‌های ایران در آمریکا را توقیف کرد و اخراج ۹۰۰۰ ایرانی مقیم آمریکا را در دستور کار قرار داد[۳۶] و پس از مدتی روابط دیپلماتیک خود را با ایران قطع نمود.[۳۷] آمریکا پس از ناامیدی از راه حل مسالمت‌آمیز، دست به عملیات نظامی برای آزادسازی گروگان‌ها زد.[۳۸] این اقدام در صحرای طبس، بر اثر طوفان شن پیش‌بینی شده، ناکام ماند.[۳۹] در نهایت بعد از مذاکرات فشرده میان ایران و آمریکا، گروگان‌ها پس از ۴۴۴ روز آزاد شدند.[۴۰]

این رویداد سبب شد که روز سیزدهم آبان در کنار روز دانش‌آموز به روز مبارزه با استکبار جهانی نیز نام‌گذاری شود.[۴۱]

پانویس

  1. «چرا ۱۳ آبان روز دانش‌آموز نامگذاری شد؟»، سایت تبیان.
  2. اکبری، «۱۳ آبان، «تسخیر لانه جاسوسی امریکا انقلاب دوم»؛ ربیعی، «سیزده آبان: بستر سه رویداد برخاسته از ایمان»، ص۳۶؛ «نقش سیزدهم آبان در تاریخ انقلاب اسلامی ایران»، ص۴.
  3. «چرا ۱۳ آبان روز دانش‌آموز نامگذاری شد؟»، سایت تبیان.
  4. «۱۳ آبان چه روزی است»؛ «چرا ۱۳ آبان روز دانش‌آموز نامگذاری شد؟»، سایت تبیان.
  5. «نقش سیزدهم آبان در تاریخ انقلاب اسلامی ایران»، ص۴.
  6. «سیزدهم آبان بزرگداشت روز دانش آموز در کشور»، پایگاه خبری تحلیلی هاژه.
  7. «۱۳ آبان چه اتفاقی رخ می‌دهد؟»، مشرق نیوز،
  8. گلی زواره، «کاپیتولاسیون؛ نمادی از نفوذ همه جانبه اجانب در ایران»، ص۶۹-۸۰؛ «۱۳ آبان چه روزی است»، مجتمع فرهنگی آموزشی علامه طباطبایی.
  9. صدری، «خطای بزرگ منصور».
  10. «کاپیتولاسیون؛ نمادی از نفوذ همه جانبه اجانب در ایران»، ص۶۹-۸۰.
  11. صدری، «خطای بزرگ منصور».
  12. صدری، «خطای بزرگ منصور».
  13. صدری، «خطای بزرگ منصور».
  14. گلی زواره، «کاپیتولاسیون؛ نمادی از نفوذ همه جانبه اجانب در ایران»، ص۶۹-۸۰.
  15. کریمی، «سیزده آبان، واقعه»، ص۶۸۰-۶۸۳.
  16. «روز «۱۳ آبان» چه اتفاقی افتاد؟»، خبرگزاری دانشجو؛ «چرا ۱۳ آبان روز دانش‌آموز نامگذاری شد؟»، سایت تبیان.
  17. «جنایت رژیم پهلوی در ۱۳ آبان ۱۳۵۷/ خشم مردم از پخش فیلم کشتار دانش‌آموزان در ۱۳ آبان»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  18. «سیزده آبان، روزی با سه مناسبت مهم»، آفتاب آنلاین.؛ «۱۳ آبان چه روزی است»، مجتمع فرهنگی آموزشی علامه طباطبایی.
  19. «جنایت رژیم پهلوی در ۱۳ آبان ۱۳۵۷/ خشم مردم از پخش فیلم کشتار دانش‌آموزان در ۱۳ آبان»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ «سیزده آبان، چگونه روز دانش‌آموز شد؟»، خبر آنلاین.
  20. «چرا ۱۳ آبان روز دانش‌آموز نامگذاری شد؟»، سایت تبیان؛ «۱۳ آبان تاریخ ۳ واقعه بزرگ در ایران»، پایگاه خبری آفتاب.
  21. «واقعه‌ای که موجب شد روز ۱۳ آبان را روز دانش‌آموز نام گذاری کنند»، پایگاه خبری بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی.
  22. «چرا ۱۳ آبان روز دانش‌آموز نامگذاری شد؟»، سایت تبیان.
  23. «سیزده آبان، چگونه روز دانش‌آموز شد؟»، خبر آنلاین.
  24. «سیزده آبان، چگونه روز دانش‌آموز شد؟»، خبر آنلاین.
  25. «نقش سیزدهم آبان در تاریخ انقلاب اسلامی ایران»، ص۵.
  26. «چرا ۱۳ آبان روز دانش‌آموز نامگذاری شد؟»، سایت تبیان.
  27. «سیزده آبان، روزی با سه مناسبت مهم»، آفتاب آنلاین.
  28. «آمریکا در ماجرای ۱۳ آبان از ملت ایران شکست خورد»، خبرگزاری تسنیم.
  29. «آمریکا در ماجرای ۱۳ آبان از ملت ایران شکست خورد»، خبرگزاری تسنیم.
  30. کریمی، «سیزده آبان، واقعه»، ص۶۸۰-۶۸۳؛ «رفتارهای دولت موقت بسیار مشکوک بود/ تسخیر لانه جاسوسی هیمنه آمریکا و استکبار را شکست»، سایت اعتماد آنلاین.
  31. «اشغال لانه جاسوسی آمریکا زمینه‌ها و پیامدها»، پرتال امام خمینی.
  32. «اشغال لانه جاسوسی آمریکا زمینه‌ها و پیامدها»، پرتال امام خمینی؛ «اقدامات سیاسی آمریکا بعد از تسخیر لانه جاسوسی»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  33. اکبری، «۱۳آبان، تسخیر لانه جاسوسی امریکا انقلاب دوم»؛ «آمریکا در ماجرای ۱۳ آبان از ملت ایران شکست خورد»، خبرگزاری تسنیم؛ «چرا ۱۳ آبان روز دانش‌آموز نامگذاری شد؟»، سایت تبیان.
  34. امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۰، ص۴۹۳؛ «سیزده آبان، روزی با سه مناسبت مهم»، آفتاب آنلاین.
  35. «چرا ۱۳ آبان روز دانش‌آموز نامگذاری شد؟»، سایت تبیان.
  36. «اشغال لانه جاسوسی آمریکا زمینه‌ها و پیامدها»، پرتال امام خمینی.
  37. «اشغال لانه جاسوسی امریکا زمینه‌ها و پیامدها»، پرتال امام خمینی.
  38. «سیزده آبان، روزی با سه مناسبت مهم»، آفتاب آنلاین؛ «۱۳ آبان تاریخ ۳ واقعه بزرگ در ایران»، پایگاه خبری آفتاب.
  39. «واقعه طبس؛ شکست پنجه عقاب در برابر اراده الهی»، خبرگزاری ایرنا.
  40. «۱۳ آبان؛ سالروز انقلاب دوم ایران به تعبیر امام خمینی»، خبرگزاری ایمنا.
  41. نظری، «روز ملی مبارزه با استکبار جهانی (۱۳ آبان)».

منابع