آیه ۲۱۹ سوره شعراء
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره شعراء |
| شماره آیه | ۲۱۹ |
| جزء | ۱۹ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | توصیف مراقبت و عنایت ویژه خداوند نسبت به پیامبر اسلام(ص) و اینکه خداوند به همه حالات پیامبراسلام آگاهی دارد |
| آیات مرتبط | آیه ۲۱۸ سوره شعراء |
آیه ۲۱۹ سوره شعراء، در ادامه آیه ۲۱۸ سوره شعراء، درباره توجه ویژه خداوند به پیامبر اسلام(ص) نازل شده و بیان میکند که هیچیک از حالات پیامبر -چه در جنبه فردی (طبق آیه قبل) و چه جمعی (طبق همین آیه)- بر خداوند پوشیده نیست.[۱]
﴿وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ ٢١٩﴾ [شعراء:219]﴿و حرکت تو را در میان سجدهکنندگان [مینگرد] ٢١٩﴾
مفسران در تفسیر این آیه، سه نظر اصلی مطرح کردهاند. نظر اول که با ظاهر آیه هماهنگ دانسته شده، به این معنا اشاره دارد که خداوند، حرکت پیامبر اسلام(ص) را در میان سجدهکنندگان میبیند؛[۲] «حرکت پیامبر در میان سجدهکنندگان» یا به نماز پیامبر اشاره دارد که در نماز جماعت و در میان نمازگزاران و سجدهکنندگان، پیامبر(ص) نیز برمیخاست و سجده میکرد،[۳] یا به سرکشی پیامبر از یارانش اشاره دارد که آنان در حال سجده بودند.[۴] صادقی تهرانی، (وفات ۱۳۹۰ش) از مفسران شیعه، این دیدگاه را رد کرده، معتقد است این آیه در صدد بیان امتیاز خاصی برای پیامبر است، در حالی که در این تفسیر امتیاز خاصی برای پیامبر قرار داده نشده است؛ ازاینرو، وی دیدگاه دوم را پذیرفته است.[۵]
نظر دوم ریشه روایی دارد و به انتقال پیامبر(ص) در صلب پدران و رَحِم مادران مُوَحّد اشاره میکند. طبرسی (وفات ۵۴۸ق) مفسر و محدث شیعه، این قول را از ابنعباس نقل کرده که خداوند پیامبر(ص) را در حال انتقال از صلب (پشت) پدرانش که همگی یکتاپرست و پیامبر بودهاند -از حضرت آدم تا عبدالله (پدر پیامبر)- تا هنگام تولد و بعثتش در نظر داشته و آگاه بوده است.[۶] چنین محتوایی از امام باقر(ع) و امام صادق(ع) نیز روایت شده است.[۷] علاوه بر منابع شیعی، در منابع اهلسنت نیز روایتی با این مضمون وجود دارد.[۸] به گفته ابوالفتوح رازی مفسر شیعه در قرن ششم، این آیه و این دیدگاه تفسیری، از جمله دلایلی است که شیعیان با استناد به آن بر یکتاپرستی نیاکان پیامبر(ص) استدلال میکنند.[۹] محمدجواد مغنیه (وفات ۱۴۰۰ق) مفسر شیعه، معتقد است، دیدگاه تفسیری اول و دوم تعارضی با هم ندارند و هر دو میتواند صحیح باشد.[۱۰]
نظر سوم برگرفته از روایتی است که طبرسی از جابر بن عبدالله انصاری از امام باقر(ع) نقل کرده است. بر اساس این روایت، منظور آیه این است که پیامبر(ص) در نماز جماعت، پشت سر خود را همانند روبهرو میدید. در این روایتِ پیامبر آمده: «کنار من رفعت و پستی نکنید که من شما را از روبهرو و پشت سر میبینم»، سپس آن حضرت آیه ۲۱۹ سوره شعراء را تلاوت فرمود.[۱۱] علامه طباطبایی، مؤلف المیزان، این روایت را بهگونه دیگری توضیح داده است، به گفته او معنای روایت این است که مأمومان نباید در رکوع و سجود بر امام پیشی بگیرند.[۱۲] طبق نظر مکارم شیرازی، مؤلف تفسیر نمونه، ممکن است که نظر دوم و سوم از معانی باطنی این آیه باشند.[۱۳]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۳۶۹.-۳۷۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۶۷ش، ج۷، ص۳۲۳؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۳۷۱ش، ج۱۴، ص۳۶۴-۳۶۵؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۱۵، ص۳۲۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۳۷۰؛ مغنیه، التفسیر المبین، ۱۴۲۵ق، ص۴۹۳.
- ↑ علامه طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، ۱۳۷۸ش، ج ۱۵، ص۴۶۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۳۷۰.
- ↑ صادقی تهرانی، البلاغ، ۱۳۷۷ش، ص۳۷۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۶۷ش، ج۷، ص۳۲۳-۳۲۴.
- ↑ نگاه کنید به: قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۱۲۵؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۶۷ش، ج۷، ص۳۲۴.
- ↑ سیوطی، الدر المنثور، دار الفکر، ج۶، ص۳۳۲.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۳۷۱ش، ج۱۴، ص۳۶۵.
- ↑ مغنیه، التفسیر المبین، ۱۴۲۵ق، ص۴۹۳.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۶۷ش، ج۷، ص۳۲۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۱۵، ص۳۳۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۳۷۰-۳۷۱.
منابع
- قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند، تهران، دارالقرآن الکریم، ۱۳۷۶ش.
- ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، تصحیح محمدمهدی ناصح و محمدجعفر یاحقی، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۷۱ش.
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، بیروت، دار الفکر، بیتا.
- صادقی تهرانی، محمد، البلاغ فی تفسیر القرآن بالقرآن، قم، مکتبة محمد الصادقی الطهرانی، ۱۳۷۷ش/ ۱۴۱۹ق.
- صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنة، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تصحیح هاشم رسولی و فضلالله یزدی، بیروت، دار المعرفة، ۱۳۶۷ش/ ۱۴۰۸ق.
- علامه طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۵۲ش/ ۱۳۹۳ق/ ۱۹۷۳م.
- علامه طباطبایی، سید محمدحسین، ترجمه تفسیر المیزان، مترجم محمدباقر موسوی، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۷۸ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تصحیح طیب جزایری، قم، دار الکتاب، ۱۳۶۳ش/ ۱۴۰۴ق.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر المبین، قم، دار الکتاب الاسلامی، ۱۴۲۵ق/ ۲۰۰۴م.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.