مشربه ام‌ابراهیم
 | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| مکان | مدینه |
مَشربه اُمّ‌ابراهیم از مکان‌های تاریخی و زیارتی مدینه و از بقاع متبرکه نزد شیعیان است. این مکان به دلیل سکونت ماریۀ ام‌ابراهیم، همسر پیامبر، به نام او نسبت داده شده است. بنابر روایات، پیامبر(ص) در آنجا نماز می‌خواند و اهل‌بیت(ع) نیز به زیارتش توصیه کرده‌اند. این مکان در جنوب شرقی مدینه و نزدیک مسجد قبا قرار دارد. مسجدی که به یاد پیامبر(ص) در آنجا ساخته شده بود، تا اواخر دوره عثمانی مورد توجه قرار داشت؛ اما پس از تسلط وهابیان بر حجاز تخریب شد.
معرفی و اهمیت مذهبی و زیارتی
مشربه ام‌ابراهیم از مکان‌های مهم زیارتی و از بقاع متبرکه مدینه به شمار می‌رود.[۱] این مکان در طول تاریخ مورد توجه مسلمانان بوده و مدینه‌شناسان نیز در معرفی آن مطالبی نوشته‌اند.[۲]
بر اساس گزارش منابع، پیامبر اسلام(ص) در این مکان نماز می‌خواند[۳] و بعدها مسجدی در آنجا بنا شد.[۴] نمازخواندن در این مسجد مستحب شمرده شده است.[۵] این مسجد در طول تاریخ مورد توجه شیعیان قرار داشته است.[۶]
در روایات اهل‌بیت(ع) به زیارت مشربه ام‌ابراهیم توصیه شده است.[۷] در روایتی از امام صادق(ع) مشربه ام‌ابراهیم از مشاهد برشمرده و به زیارت آن توصیه شده است.[۸] چنان‌که در روایت دیگری از او سفارش شده، زائران پس از مسجد قبا به مشربه ام‌ابراهیم بروند و در آنجا که محل عبادت پیامبر(ص) بوده، نماز بخوانند.[۹]
موقعیت جغرافیایی و وجه نام‌گذاری
مشربه ام‌ابراهیم از مناطق شناخته‌شده شهر مدینه است[۱۰] که در جنوب شرقی شهر[۱۱] و در نزدیکی مسجد قبا قرار دارد.[۱۲] «مَشرَبه» (به معنای زمین نرم و حاصلخیز[۱۳]) محل سکونت ماریۀ قبطیه،[۱۴] همسر پیامبر(ص) بود[۱۵] که ابراهیم، فرزند پیامبر(ص)، را در آنجا به دنیا آورد؛[۱۶] ازاین‌رو، این مکان به ماریۀ ام‌ابراهیم، شهرت یافت.[۱۷]
گزارش‌ها درباره قبرها و مدفونان
در برخی گزارش‌ها آمده است که در اطراف بنای مشربه ام‌ابراهیم و در قبرستان آن، قبر نَجمه، مادر امام رضا(ع)، و نیز قبر حُمَیده بربریه، مادر امام کاظم(ع)، قرار داشته است.[۱۸] همچنین از وجود قبر شماری از امام‌زادگان و دوستداران اهل‌بیت(ع) در این مکان گزارش‌هایی نقل شده است.[۱۹]
پیشینه تاریخی مشربه ام‌ابراهیم
مشربه ام‌ابراهیم از جمله حیطان سبعه (باغ‌های هفت‌گانه) به‌شمار آمده است.[۲۰] بنابر گزارش منابع تاریخی، این باغ در ابتدا برای مُخَیریق، یکی از یهودیان مدینه، بود. مخیریق در جنگ اُحُد به یاری پیامبر اسلام(ص) رفت و هنگام حرکت اعلام کرد که اگر کشته شود، اموالش به پیامبر(ص) تعلق گیرد. او در این جنگ کشته شد و پیامبر(ص) از وی با عنوان «بهترین یهودی» یاد کرد. بدین‌ترتیب، اموال او، از جمله این باغ، به پیامبر(ص) رسید.[۲۱]
این باغ در اختیار پیامبر(ص) باقی ماند تا اینکه، پس از بروز اختلاف‌هایی میان پیامبر و برخی همسرانش، ماریه قبطیه را که توجه ویژه‌ای به او داشت، به این مکان برد. از آن پس، این باغ به مشربه ام‌ابراهیم شهرت یافت.[۲۲] پیامبر(ص) برای دیدار ماریه به این مکان رفت‌وآمد می‌کرد.[۲۳]
همچنین، بنابر گزارش برخی منابع، از جمله تفسیر قمی، پیامبر اسلام(ص) در ماجرای کناره‌گیری از برخی همسران خود، حدود یک ماه از آنان دوری کرد و در این مدت در مشربه ام‌ابراهیم سکونت داشت.[۲۴] گفته شده پیامبر بعدها این مکان را وقف کرد.[۲۵]
تخریب مشربه ام‌ابراهیم در دوران سعودی
بنای مشربه ام‌ابراهیم تا اواخر دوره عثمانی مورد توجه بود.[۲۶] اما پس از تسلط وهابیان بر حجاز، این بنا نیز مانند بسیاری از بقاع دیگر تخریب گردید.[۲۷]
بر اساس گزارش‌ها، پس از تخریب، اطراف محل را با بلوک‌های سیمانی محصور کردند و دری آهنی در آن قرار دادند تا از ورود زائران جلوگیری شود.[۲۸] در نتیجه، این مکان به محوطه‌ای مخروبه و قبرستانی محصور تبدیل شد و ورود به آن ممنوع اعلام گردید.[۲۹]
پانویس
- ↑ نجمی، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا (ص)»، ص۹۸.
- ↑ نجمی، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا (ص)»، ص۹۸.
- ↑ سمهودی، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، ۲۰۰۶م، ج۳، ص۳۵؛ ابن‌ضیاء، تاریخ مکة المشرفة و المسجد الحرام و المدینة الشریفة و القبر الشریف، ۱۹۹۶م، ص۳۰۲.
- ↑ صبری باشا، موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۶۹۰.
- ↑ عاملی، آداب الحج المعنویة و أسراره الملکوتیة، ۲۰۰۷م، ص۲۷۳
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۹۹.
- ↑ نجمی، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا (ص)»، ص۹۸.
- ↑ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۱۷.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۶۰.
- ↑ مدنی شیرازی، الطراز الأول و الکناز لما علیه من لغة العرب المعول، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۱۵۹.
- ↑ کعکی، معالم المدینة المنورة بین المعمارة و التاریخ، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۱۲۰.
- ↑ عاملی، آداب الحج المعنویة و أسراره الملکوتیة، ۲۰۰۷م، ص۲۷۳
- ↑ فکری، فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، ۱۳۹۳ش، ص۲۴۵.
- ↑ ذاکری، «ماریه همسر پیامبر(ص) مادر ابراهیم»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
- ↑ شُرّاب، المعالم الاثیرة فی السنة و السیره، ۱۴۱۱ق، ص۲۵۳.
- ↑ ابن‌شهر آشوب، مناقب آل أبی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۱، ص۱۶۲.
- ↑ ابن‌سعد کاتب واقدی، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۹۰.
- ↑ عاملی، آداب الحج المعنویة و أسراره الملکوتیة، ۲۰۰۷م، ص۲۷۳
- ↑ ذاکری، «ماریه همسر پیامبر(ص) مادر ابراهیم»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
- ↑ ابن‌طلاع، أقضیة رسول‌الله (ص)، ۱۴۲۶ق، ص۱۰۲.
- ↑ ابن‌سعد کاتب واقدی، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۸۹.
- ↑ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۷۱.
- ↑ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۷۱.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۱۹۲.
- ↑ ابن‌شبه نمیری، عمر بن شبه، تاریخ مدینه منوره، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۱۷۴.
- ↑ فکری، فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، ۱۳۹۳ش، ص۲۴۷.
- ↑ نجمی، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا (ص)»، ص۹۸.
- ↑ نجمی، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا (ص)»، ص۹۸.
- ↑ ذاکری، «ماریه همسر پیامبر(ص) مادر ابراهیم»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
منابع
- ابن‌سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، محقق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
- ابن‌شبه نمیری، عمر بن شبه، تاریخ مدینه منوره، مترجم: حسین صابری، تهران، مشعر، ۱۳۸۰ش.
- ابن‌شهر آشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب علیهم السلام، قم، انتشارات علامه، چاپ اول، ۱۳۷۰ق.
- ابن‌ضیاء، محمد بن احمد، تاریخ مکة المشرفة و المسجد الحرام و المدینة الشریفة و القبر الشریف، محقق: ایمن نصر ازهری، علاء ابراهیم ازهری، بیروت، ۱۹۹۶م.
- ابن‌طلاع، محمد بن فرج، أقضیة رسول‌الله (ص)، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۴۲۶ق.
- جعفریان، رسول، آثار اسلامی مکه و مدینه، تهران، نشر مشعر، چاپ نهم، ۱۳۸۷ش.
- ذاکری، علی‌اکبر، «ماریه همسر پیامبر(ص) مادر ابراهیم، مجله پیام زن، شماره ۱۹۷، مرداد ۱۳۸۷ش»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید:۲۸ مهر ۱۴۰۵ش.
- سمهودی، علی بن عبدالله، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، محقق: خالد عبدالغنی محفوظ، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۲۰۰۶م.
- شُرّاب، محمد محمدحسن، المعالم الاثیرة فی السنة و السیره، مقدمه: علی جمعه، بیروت، دار الشامیة، ۱۴۱۱ق.
- شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، محقق، حسن موسوی خرسان، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- صبری باشا، ایوب، موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ۲۰۰۴م.
- عاملی، رضا علی حجازی، آداب الحج المعنویة و أسراره الملکوتیة، مقدمه‌نویس: کاظم حسینی حائری، بیروت، دار المحجة البیضاء، ۲۰۰۷م.
- فکری، مسعود، فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، با همکاری: احمد علائی، تهران، مشعر، ۱۳۹۳ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق و مصحح: سید طیب موسوی جزائری، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
- کعکی، عبدالعزیز، معالم المدینة المنورة بین المعمارة و التاریخ، مصحح: عبیدالله محمدامین کردی، احمد محمد محمد شعبان، بیروت، دار و مکتبة الهلال، ۱۴۱۹ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: علی‌اکبر غفاری، محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مدنی شیرازی، علی خان بن أحمد، الطراز الاول و الکناز لما علیه من لغة العرب المعول، مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) مشهد، لإحیاء التراث، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
- نجمی، محمدصادق، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا(ص)»، میقات حج، شماره ۵۴، ۱۳۸۴ش.