احمد بن محمد رازی

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از ابن مسکویه)
پرش به: ناوبری، جستجو
ابن مِسکَوَیه
تجارب الامم.jpg
اطلاعات فردی
نام کامل: أحمد بن محمد رازی
لقب: ابوعلی، ابن مِسکَوَیه
تاریخ تولد: ۳۲۰ ق
زادگاه: اطراف ری
محل زندگی: ری، بغداد
تاریخ وفات: ۴۲۰ یا ۴۲۱ق
محل دفن: تخت فولاداصفهان
اطلاعات علمی
استادان: ابن خمّار، ابن کامل، ابوالفضل بن عمید
شاگردان: ابوحیان
تألیفات: تجارب الامم، تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق، جاویدان خرد، الفوز الاصغر، فوز السعاده، الهوامل و الشوامل و...
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
سیاسی: ۱۲ سال مصاحب و ندیم ابومحمد حسن مهلبی، همکاری در دربار صمصام‌الدوله
اجتماعی: ۷ سال کتابداری در درگاه ابن عمید

احمد بن محمد رازی (مِسکَوَیه)(۳۲۰-۴۲۰قفیلسوف، ادیب، مورخ و منشی آل بویه. مسکویه، در رشته‌های گوناگون تاریخ، علم کلام، فلسفه و پزشکی تبحر داشت. او به کیمیاگری و علوم غریبه علاقه مند بود. رنگ فلسفی آثار ابن مسکویه سبب شده است که شیعیان بیش از اهل سنت آن‌ها را بپذیرند. خود وی مانند فارابی و اخوان الصفا از معتقدان به تشیع فلسفی بود. وی سال‌ها مصاحب و ندیم بویهیان بغداد و ری بود. بسیاری از نویسندگان متاخر، ابوعلی مسکویه را بر مذهب شیعه دانسته‌اند. تجارب الامم در علم تاریخ و تهذیب الاخلاق در علم اخلاق از مهم‌ترین آثار اوست.

زندگی‌نامه

تولد و رشد

احمد بن محمد رازی در حدود سال ۳۲۰ ق در اطراف ری متولد شد.[۱] از دوران رشد ابوعلی اطلاع چندانی در دسترس نیست، اما چنین می‌نماید که زندگی آرامی نداشته است. وی روش پدر و مادرش را در تربیت خود نکوهیده است. گویا پدرش او را به خواندن وروایت اشعار جاهلی عرب وا می‌داشته و او خود در آغاز جوانی به خوشگذرانی مشغول بوده و سپس به تهذیب نفس پرداخته است. [۲]

در دربار آل بویه

حدود دو دهه نخستین عمر خود در ری گذراند سپس به بویهیان بغداد پیوست و حدود ۱۲ سال مصاحب و ندیم ابومحمد حسن مهلبی، وزیر امیر معزالدوله دیلمی بود[۳] آنگاه مدت ۷ سال نیز در خدمت ابن عمید در دربار رکن الدوله در ری بود و سمت کتابداری و نگاهداری اسناد و مدارک را داشت.[۴]

پس از قتل ابوالفتح ابن عمید، همکاری با دستگاه صاحب بن عباد را نپذیرفت. چه خود را همپایهٔ وی می‌دانست[۵] و مستقیماً به خدمت یکی از فرمانروایان آل بویه درآمد. پس از مرگ عضدالدوله به خدمت پسرش، صمصام الدوله رسید.[۶]

مذهب

یاقوت [۷] ابن مسکویه را مجوسی نومسلمان خوانده است، اما با توجه به نام پدرش -محمد- بعید است که ابوعلی خود مسلمان زاده نشده باشد. خاصه آنکه در هیچ منبع دیگری این معنی یاد نشده است [۸]و اینکه بسیاری از نویسندگان متأخر، ابوعلی مسکویه را بر مذهب شیعه دانسته و بر تشیع او استدلال کرده‌اند.[۹]

درگذشت

تاریخ درگذشت وی در سال ۴۲۰[۱۰] یا ۴۲۱ق[۱۱] گزارش شده است.

اطلاعات علمی

گرایش‌های علمی و تالیفات در علوم مختلف

اندیشه‌های فلسفی

ابوعلی در غالب زمینه‌های حکمت نظری و عملی به ویژه در فن تهذیب اخلاق کوشیده، تا آنجا که برخی لقب معلم سوم به وی داده‌اند.[۱۲]

ابن مسکویه حتی به تاریخ به عنوان آزمایشگاه فلسفه عملی خود می‌نگریست، چنانکه می‌توان او را پیشرو نویسندگان علمی تاریخ به شمار آورد. از ویژگی‌های تفکر او به اندرزنامه‌های ملل گوناگون است که آن‌ها در جاویدان خرد گرد آورده است. وی در تفکر فلسفی خود بیش از همه متأثر از ارسطو و افلاطون است.

در تهذیب الاخلاق و الفوز الاصغر، علاوه بر این دو فیلسوف، از بقراط، جالینوس، فیثاغورس و پروکلوس نقل قول کرده و آراء آنان را مورد نقد قرار داده است.[۱۳]

پزشکی

از دیگر علوم مورد علاقهٔ وی پزشکی بود به روایت یاقوت حموی[۱۴] او کتابی داشته است به نام الجامع که عزت[۱۵] معتقد است که ابوعلی آن را تحت تاثیر کتاب الجامع الکبیر، معروف به الحاوی محمد بن زکریای رازی نوشته است.

کیمیا

ابوعلی بنابر گزارش ابوحیان توحیدی، در علم کیمیا بسیار کوشیده است. ابوعلی در پاسخ یکی از پرسش‌های ابو حیان[۱۶] درباره ماهیت علم کیمیا و درستی یا نادرستی آن وعده نوشتن رساله‎ای داده است که شاید رسالة فی الکیمیا، همان رساله موعود باشد.[۱۷]

اخلاق

ابوعلی مسکویه، هم در اصول علم اخلاق کوشیده و هم در جزئیات که همان استقرا در اندرزها و اندرزنامه‎هاو عملکردهاست، تلاش کرده است. نمونه نخست، کتاب تهذیب الاخلاق و نمونه زمینه دوم، کتاب جاویدان خرد و برخی آثار دیگر اوست.[نیازمند منبع]

استادان و شاگردان

وی از معاصران بوعلی سینا بود و با ابوحیان توحیدی و بدیع الزمان همدانی مکاتبه داشت.[۱۸] ابوسلیمان سجستانی، مسکویه را از اعیان زمان دانسته و او را بسی ارج نهاده است.[۱۹] استادان ابوعلی به درستی شناخته نیستند. امام تعدادی از اساتید وی به شرح ذیل است:

از شاگردان او نیز می‌توان از ابوحیان نام برد.[۲۲]

آثار

آثار شناخته شده ابوعلی از این قرارند:

چاپی

تهذیب الاخلاق.jpg

خطی

  • رسالة فی ذکر الحجر الاعظم، که ظاهرا در کیمیاست.[۲۴]
  • رسالة فی الکیمیا [۲۵]
  • کتاب الاشربه در داروشناسی[۲۶]
  • الکنز الکبیر درکیمیا

جستارهای وابسته

مطالع بیشتر

پژوهشکده حوزه و دانشگاه، مسکویه زندگی نامه، آثار و اندیشه؛ یادواره هزارمین سال درگذشت ابوعلی مسکویه، قم، ۱۴۲۱ق/۱۳۷۹ش.

پانویس

  1. تجارب الامم، ج۲، ص۱۳۶و۱۳۷
  2. ابو علی، تهذیب، ص۴۹و۵۰
  3. تجارب الامم، ج۲، ص۲۷۶؛ ابوسلیمان، ص۳۴۶و۳۴۷
  4. تجارب الامم، ج۲، ص۱۲۴؛ ابوسلیمان، ص۳۴۷
  5. مثالب، ص۳۰۶
  6. ابوسلیمان، ص۳۴۷
  7. ج۵، ص۱۰
  8. نک: بدوی، ص۱۵
  9. مدرس، ج۸، ص۲۰۷/آقابزرگ، طبقات، ص۲۸
  10. قفطی، ص۳۳۲
  11. یاقوت، ادبا، ج۵، ص۵
  12. امین، ج۳، ص۱۵۸
  13. الفوز، ص۱۷و۱۸
  14. ادبا، ج۵، ص۱۰
  15. ص۱۴۰
  16. پرسش ۱۵۰
  17. الشوامل، ص۳۲۷
  18. مثالب، ص۱۸و۱۹
  19. صوان الحکمه، ص۳۴۶و۳۴۷
  20. تجارب الامم، ج۲، ص۱۸۴
  21. بدوی، ص۱۵و۱۶
  22. حوفی، ج۱، ص۳۱
  23. الذریعه، ج۱۶، ص۳۶۹
  24. مرکزی، خطی، ج۴، ص۹۸۲و۹۸۳
  25. مرکزی، خطی، ج۴، ص۹۸۲و۹۸۳
  26. ششن، ص۳۵۸

منابع

  • آقابزرگ، طبقات اعلام الشیعه، به کوشش علینقی منزوی، بیروت، ۱۳۹۱ق/۱۹۷۱
  • ابوحیان توحیدی، علی بن محمد، مثالب الوزیرین، به کوشش ابراهیم کیلانی، دمشق، ۱۹۶۱
  • ابوسلیمان سجستانی، محمد بن طاهر، صوان الحکمه، به کوشش عبدالرحمان بدوی، تهران، ۱۹۷۴م
  • امین، محسن، اعیان الشیعه، به کوشش حسن امین، بیروت،۱۴۰۳ق
  • بدوی، عبدالرحمان، مقدمه بر جاویدان خرد، (نک: هم، ابوعلی مسکویه)
  • حوفی، احمد محمد، ابوحیان التوحیدی، قاهره، ۱۳۷۶ق/۱۹۵۷
  • ششن، رمضان، فهرس مخطوطات الطب الاسلامی، استانبول،۱۴۰۴/۱۹۸۴
  • عزت، عبدالعزیز، ابن مسکویه (فلسفته الاخلاقیه)، قاهره، ۱۹۴۶ م.
  • مدرس، محمد علی، ریحانة الادب، تبریز، ۱۳۴۹ش
  • مرکزی، خطی، میکروفیلم ها
  • مسکویه، ابو علی، الفوز، بیروت، دار مکتبة الحیاة
  • مسکویه، ابو علی، تجارب الامم، ج۲، به کوشش ابوالقاسم امامی، تهران، ۱۳۶۶ش
  • مسکویه، ابو علی، تهذیب الاخلاق، به کوشش قسطنین زریق، بیروت، ۱۹۶۶م
  • مسکویه، ابو علی، الشوامل، ضمن الهوامل و الشوامل، به کوشش احمد امین و احمد صقر، قاهره، ۱۳۷۰ق،/۱۹۵۱م
  • یاقوت، ادبا

پیوند به بیرون