کتابخانه سلیمانیه
 | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| بنيانگذار | حکومت عثمانی در دوران سلطنت سلیمان یکم |
| تأسیس | (بنای اصلی: ۹۶۴ق) (آغاز بهکار امروزی: ۱۳۳۶ق) |
| کاربری | کتابخانه |
| مکان | استانبول ترکیه |
| مشخصات | |
| وضعیت | فعال |
| امکانات | نسخههای خطی |
| معماری | |
| معمار | معمار سنان |
کتابخانه سلیمانیه (Suleymaniye Library) یکی از کتابخانههای قدیمی و پژوهشی در شهر استانبول، ترکیه، و از بزرگترین مراکز نگهداری نسخ خطی اسلامی در جهان است. این کتابخانه در دوران حکومت عثمانی تأسیس شد و از سال ۱۳۳۶ق به شکل امروزی فعالیت خود را آغاز کرد.
پس از افتتاح کتابخانه، نسخههای خطی از دیگر کتابخانههای ترکیه به سلیمانیه منتقل شد و مجموعهای گسترده شکل گرفت. تعداد نسخ خطی موجود در این کتابخانه ۶۵٬۳۲۱ نسخه به زبانهای عربی، فارسی، ترکی و دیگر زبانها گزارش شده است. برای این مجموعه، فهرستهای متعددی منتشر شده که دسترسی پژوهشگران را به منابع تسهیل میکند.
بزرگترین تالار کتابخانه سلیمانیه به استفاده پژوهشگران و علاقهمندان به نسخههای خطی اختصاص داده شده است و امکانات مناسبی برای مطالعه و تحقیق در زمینه متون اسلامی و تاریخی فراهم میکند.
جایگاه
کتابخانه سلیمانیه در استانبول یکی از بزرگترین مراکز نگهداری نسخههای خطی در جهان اسلام است. این کتابخانه، از مجموع ۱۰۰ کتابخانه بزرگ و کوچک و دهها کتابخانه شخصی تشکیل شده[۱] و دارای نسخههای خطی فارسی، عربی، ترکی، یونانی، ارمنی و سریانی در رشتههای گوناگون معارف اسلامی است.[۲] کتابخانه سلیمانیه وابسته به وزارت فرهنگ ترکیه است.[۳]
تعداد نسخههای خطی و چاپی
تعداد آثار خطی موجود در این کتابخانه، ۶۵۳۲۱ نسخه گزارش شده که ۶۲۶۷ نسخهاش به زبان فارسی فهرست گردیده است.[۴] از تعداد نسخههای خطی و چاپی در کتابخانه سلیمانیه، میتوان به ۱۶۰هزار نسخه به زبان عربی، ۷۰هزار نسخه به زبان ترکی و ۱۳۰هزار نسخه به زبان فارسی اشاره کرد و دستنویسهای موجود در آن که به ۱۳۱ مجموعه میرسد.[۵] برای نسخ خطی این کتابخانه و مجموعههای تابعه آن، فهرستهای متعددی چاپ و منتشر شده است.[۶] یکی از فهرستها، کتاب «فهرست نسخههای خطی فارسی در کتابخانه سلیمانیه» تألیف محمد عبدلی است که مجمع ذخائر اسلامی آن را در سال ۱۳۹۳ش منتشر کرد.[۷]
تاریخچه تأسیس
بنای اصلی کتابخانه در سال ۹۵۶ق آغاز و در سال ۹۶۴ق بهدست معمار سنان پایان یافت و بهصورت امروزی در سال ۱۳۳۶ق (۱۹۱۸م) کار خود را آغاز کرد.[۸] شهرت کتابخانه به سلیمانیه بهعلت بنیانگذاری آن در دوران سلطنت سلیمان قانونی (۹۲۶-۹۷۴ق) دهمین پادشاه دولت عثمانی است.[۹] این کتابخانه بر بالای تپهای مُشرِف به دریا بنا گردید که از دور هم قابل مشاهده است.[۱۰]
استقلال و گسترش کتابخانه
کتابخانه سلیمانیه، ابتدا در مجموعه سلیمانیه قرار داشت و شامل کتابخانه و دیگر بناها نظیر مسجد، مدرسه، بیمارستان، حمام، محل اطعام فقرا و دارالحدیث بود. بعدها کتابخانه دارای تشکیلاتی مجزا شد و بهطور مستقل بهکار خود ادامه داد. با استقلال کتابخانه، دیگر کتابخانههای مهم ترکیه مثل ایاصوفیه و دیگر کتابخانههای فرعی به سلیمانیه پیوستند و مجموعهای بزرگ را شکل دادند.[۱۱] برای نمونه، میتوان کتابخانه راغبپاشا را نام برد که بیش از دوهزار نسخه خطی و سنگی موجود در آن، به کتابخانه سلیمانیه راه یافت.[۱۲] حتی کتابهای خطی در دیگر شهرها، مساجد و کتابخانههای کوچک هم به این کتابخانه انتقال داده شد.[۱۳]
تالارها و بخشهای کتابخانه
کتابخانه سلیمانیه دارای دو تالار بزرگ و کوچک است. تالار بزرگ، مخصوص نسخ خطی است و پژوهشگران در آن از فهرستهای کتابخانههای قدیمی و کتب خطی و انواع فهرستها، فرهنگها، دایرةالمعارفها استفاده میکنند.[۱۴]
تالار کوچک کتابخانه هم مختص محققانی است که بخواهند از دستگاههای ریزفیلمخوان استفاده کنند.[۱۵] بخش تهیه ریزفیلم در سال ۱۳۲۹ش (۱۹۵۰م) تأسیس شد و در آن از نسخههای قدیمی، کتابهای نوشتهشده بهخط مؤلفان آنها و یا آثار خطی که ارزش هنری دارند، عکس و فیلم تهیه میشود.[۱۶]
بخش دیگر هم به صحافی و ترمیم کتابها اختصاص دارد که تأسیس آن در سال ۱۳۴۱ش (۱۹۶۲م) صورت گرفت. در این بخش، کتابهایی که جلد یا ورقهای آن آسیب دیده، ترمیم شده و در صورت لزوم مجدداً جلد میشود. از سال ۱۳۳۶ش (۱۹۵۷م) کتابخانه ویژه کودکان نیز در محدوده کتابخانه، تشکیل شده است.[۱۷]
پانویس
- ↑ سبحانی، کتابخانه کوپرلی و فهرست کتابخانه آن، ص۲۶.
- ↑ نزهت، فهرست نسخههای خطی کتابخانه سلیمانیه، ص۷۲.
- ↑ علیزاده، «کتابخانه سلیمانیه استانبول»، سایت استانبولسرا.
- ↑ علیزاده، «کتابخانه سلیمانیه استانبول»، سایت استانبولسرا.
- ↑ متقی، کتابخانه سلیمانیه، ص۱۴۱.
- ↑ متقی، کتابخانه سلیمانیه، ص۱۴۱.
- ↑ «فهرست نسخههای خطی فارسی در کتابخانه سلیمانیه، استانبول - ترکیه»، کتابخانه دیجیتال نور.
- ↑ عزب، «فهرست نسخههای عربی، ترکی و فارسی کتابخانۀ سلیمانیه استانبول»، ص۵۶.
- ↑ نزهت، «فهرست نسخههای خطی کتابخانه سلیمانیه»، ص۷۳.
- ↑ متقی، «کتابخانه سلیمانیه»، ص۱۴۰.
- ↑ نزهت، «فهرست نسخههای خطی کتابخانه سلیمانیه»، ص۷۳.
- ↑ حسینی، فهرست نسخههای خطی فارسی در کتابخانه راغبپاشا، استانبول ترکیه، ۱۳۹۲ش، ص۷.
- ↑ نزهت، «فهرست نسخههای خطی کتابخانه سلیمانیه»، ص۷۳.
- ↑ علیزاده، «کتابخانه سلیمانیه استانبول»، سایت استانبولسرا.
- ↑ علیزاده، «کتابخانه سلیمانیه استانبول»، سایت استانبولسرا.
- ↑ علیزاده، «کتابخانه سلیمانیه استانبول»، سایت استانبولسرا.
- ↑ علیزاده، «کتابخانه سلیمانیه استانبول»، سایت استانبولسرا.
منابع
- حسینی، سید محمدتقی، فهرست نسخههای خطی فارسی در کتابخانه راغب پاشا، استانبول ترکیه، قم، مجمع ذخائر اسلامی، ۱۳۹۲ش.
- سبحانی، توفیق، «کتابخانه کوپریلی و فهرست کتب خطی آن»، در مجله وقف میراث جاویدان، پاییز و زمستان ۱۳۷۴ش، شماره ۱۱ و ۱۲.
- عزب، خالد (ترجمه علی علیمحمدی)، «فهرست نسخههای عربی، ترکی و فارسی کتابخانۀ سلیمانیه استانبول»، در کتاب ماه کلیات، آبان ۱۳۸۹ش، شماره ۱۵۵.
- علیزاده، سارا، «کتابخانه سلیمانیه استانبول»؛ مرجع اطلاعات استانبول برای فارسیزبانان، تاریخ بازدید: ۹ آبان ۱۴۰۱ش.
- «فهرست نسخههای خطی فارسی در کتابخانه سلیمانیه، استانبول - ترکیه»، کتابخانه دیجیتال نور، تاریخ بازدید: ۹ آبان ۱۴۰۱ش.
- متقی، حسین، «کتابخانۀ سلیمانیه»، در مجله میراث شهاب، پاییز ۱۳۸۸ش، شماره ۵۷.
- نزهت، بهمن، «فهرست نسخههای خطی کتابخانه سلیمانیه»، در مجله نامه فرهنگستان، پاییز ۱۳۹۳ش، شماره ۵۳.