حوقله
حَوْقَلَه یا حَوْلَقَه به معنای گفتن «لاحَولَ وَ لا قُوَّةَ إِلّا بِالله؛ هر دگرگونی و نیرویی، تنها به دست خدا است»، از اذکار مشهور اسلامی است. که در احادیثِ شیعه و اهلسنت، بر فضیلت و مداومت بر آن تأکید شده است.[۱]
براساس روایات، پیامبر(ص) در شب معراج این ذکر را از عطایای ویژه الهی دانسته و خداوند آن را از نوشتههای زیر عرش معرفی کرده است.[۲] همچنین حوقله گنجی از گنجهای بهشت،[۳] دری از درهای آن،[۴] درختی از درختان بهشت[۵] و کلید درهای آسمان و زمین[۶] شمرده شده و نقل شده است که حضرت موسی(ع) هنگام شکافته شدن دریا[۷] و امام حسین(ع) نیز پیوسته در روز عاشورا این ذکر را بر زبان داشتند.[۸]
در منابع روایی، گفتن حوقله پس از دعا،[۹] پس از نماز صبح و مغرب،[۱۰] هنگام خروج از منزل،[۱۱] پس از پوشیدن لباس نو[۱۲] و پس از شنیدن فرازهای «حیّ علی الصلاة؛ حیّ علی الفلاح و حیّ علی خیر العمل»، در اذان سفارش شده است.[۱۳] برای این ذکر آثاری همچون رفع بیماری، فقر،[۱۴] وسوسه، اندوه[۱۵] و برآورده شدن حاجات[۱۶] درمان هفتاد یا نود و نه نوع بلا و بیماری،[۱۷] از جمله ایمنی از ترس از شیطان، غم، ترس، چشمزخم، جذام و برص، بیان شده است.[۱۸] همچنین، در روایتی آمده است که تکرار عبارت «بسم الله الرحمن الرحیم لا حول ولا قوة إلا بالله العلی العظیم» انسان را از ۹۹ نوع بلا، که آسانترین آن خفگی است، حفظ میکند.[۱۹]
ذکر «لا حول ولا قوة إلا بالله» در منابعی مانند صحیفه سجادیه[۲۰] و کتب اربعه از پیامبر(ص) و اهلبیت(ع)[۲۱] نقل شده و برای آن سه تفسیر بیان شده است: انجام طاعت و ترک معصیت تنها با یاری خداوند؛[۲۲] وابستگی توان و مالکیت انسان به اراده الهی؛[۲۳] و سپردن امور و توکل بر خداوند.[۲۴]
واژه حوقله در زبان فارسی نیز رواج یافته[۲۵] و تعبیرهایی مانند «لاحولگویان» و «لاحولکنان» در نظم و نثر فارسی برای اظهار شگفتی، اعتراض، ناخرسندی یا راندن شیطان به کار رفته است.[۲۶]
پانویس
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: برقی، المحاسن، ۱۳۷۱ق، ج۱، ص۹-۱۱و۴۱؛ سیوطی، الدرّالمنثور، دار الفکر، ج۸، ص۱۹۷.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۱۱.
- ↑ برقی، المحاسن، ۱۳۷۱ق، ج۱، ص۹ و ۱۱؛ بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۰۱ق، ج۵، ص۷۵؛ ابن حنبل، مسند احمد بن حنبل، دارصادر، ج۲، ص۳۳۳؛ سیوطی، الدرّالمنثور، دار الفکر، ج۲، ص۷۸ و ج۵، ص۳۹۲.
- ↑ سیوطی، الدرّالمنثور، دار الفکر، ج۵، ص۳۹۱.
- ↑ سیوطی، الدرّالمنثور، دار الفکر، ج۵، ص۲۱۸.
- ↑ سیوطی، الدرّالمنثور، دار الفکر، ج۷، ص۲۴۵.
- ↑ سیوطی، الدرّالمنثور، دار الفکر، ج۶، ص۲۹۹.
- ↑ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۹۵۶م، ج۳، ص۲۵۸؛ ابن طاووس، اللهوف، ۱۴۱۷ق، ص۷۰
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۵۲۱؛ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ۱۴۰۶ق، ص۹.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۵۲۸.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۵۴۲ و۵۴۳.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۴۵۹.
- ↑ طوسی، المبسوط فی فقه الامامیة، ۱۳۸۷ق، ج۱، ص۹۷؛ بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۰۱ق، ج۱، ص۱۵۲؛ ابن حنبل، مسند احمد بن حنبل، دارصادر، ج۴، ص۹۱۹۲.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۵۵۱، ح۳ و ج۸، ص۹۳، ح۶۵؛ برقی، المحاسن، ۱۳۷۱ق، ج۱، ص۴۲ و ۴۳.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۴۲۵، ح۴؛ الفقه المنسوب للامام الرضا(ع)، ۱۴۰۶ق، ص۳۸۵.
- ↑ برقی، المحاسن، ۱۳۷۱ق، ج۱، ص۴۲.
- ↑ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ۱۴۰۶ق، ص۱۶۲؛ سیوطی، الدرّالمنثور، دار الفکر، ج۵، ص۳۹۳.
- ↑ برقی، المحاسن، ۱۳۷۱ق، ج۱، ص۴۱.
- ↑ برقی، المحاسن، ۱۳۷۱ق، ج۱، ص۴۱. نیز نگاه کنید: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۵۲۱.
- ↑ صحیفه سجادیه، دعای ۴۶، بند۲۵.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۳۰، ۳۱۹، ۳۶۳، ج۲، ص۵۲۸، ۵۳۱، ۵۴۷، ۵۵۱ و ج۸، ص۶۳، ۹۳ و ۱۰۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۲۶، ج۳، ص۲۰۰ و ج۴، ص۳۷۱.
- ↑ مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ج۱۲، ص۲۱۳؛ عسکری، معجم الفروق اللغویة، ۱۴۱۲ق، ص۲۰۵؛ صدوق، معانی الاخبار، ۱۴۰۳ق، ص۲۲ و۲۳.
- ↑ نهج البلاغة، تصحیح صبحی صالح، حکمت ۴۰۴، ص۵۴۷؛ مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ج۱۲، ص۲۱۳؛ محمدی ریشهری، منتخب نهج الذکر، ۱۳۸۷ش، ص۳۸۷.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۹۰، ص۱۸۹؛ صدوق، کتاب الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۲۹۹.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: وقار شیرازی، محاکمه انسان و حیوان «مرغزار»، ۱۳۷۲ش، ص۱۳۷
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: منوچهری، دیوان، ۱۳۷۵ش، ص۱۹۶، ۲۰۳؛ مولوی، مثنوی معنوی، ۱۳۶۳ش، ج۱، دفتر۲، ص۲۵۸۲۶۱، بیت ۲۰۶۲۵۰؛ سعدی، بوستان سعدی، ۱۳۶۳ش، ص۱۵۴، بیت ۲۹۱۰، ص۱۵۷، بیت ۲۹۷۵.
منابع
- ابنحنبل، احمد بن حنبل، مسندالامام احمدبن حنبل، بیروت، دارصادر، بیتا.
- ابنشهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، نجف، ۱۹۵۶م.
- ازهری، محمد بن احمد، تهذیب اللغة، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، بیتا.
- بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، (چاپ محمد ذهنی افندی)، استانبول ۱۴۰۱ق/۱۹۸۱م.
- برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، تحقیق جلال الدین محدث، قم، دار الکتب الاسلامیة، چاپ دوم، ۱۳۷۱ق.
- سعدی، مصلح بن عبداللّه، بوستان سعدی: سعدی نامه، چاپ غلامحسین یوسفی، تهران، ۱۳۶۳ش.
- سید بن طاووس، علی بن موسی، مقتل الحسین علیهالسلام المسمی باللهوف فی قتلی الطفوف، قم، ۱۴۱۷.
- سیوطی، جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر، الدرّ المنثور فی التفسیر بالمأثور، بیروت، دار الفکر، بیتا.
- شریف رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، تصحیح صبحی صالح، قم، هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- صدوق، محمد بن علی بن بابویه، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، قم، دار الشریف الرضی، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق.
- صدوق، محمد بن علی بن بابویه، الخصال، تحقیق علی اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
- صدوق، محمد بن علی بن بابویه، معانی الاخبار، تحقیق و تصحیح علی اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۳ق.
- صدوق، محمد بن علی بن بابویه، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
- طوسی، محمدبن حسن، المبسوط فی فقه الامامیة، تحقیق محمدباقر بهبودی، تهران، مکتبة المرتضویه، ۱۳۸۷ق.
- عسکری، ابوهلال حسن بن عبدالله، معجم الفروق اللغویة، تنظیم و تحقیق بیت الله بیات، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- الفقه المنسوب للامام الرضا علیهالسلام و المشتهر بفقه الرضا، مشهد، مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۶ق.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تحقیق و تصحیح طیب موسوی جزایری، قم، دار الکتال، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- محمدی ریشهری، محمد، منتخب نهج الذکر، ترجمه حمیدرضا شیخی، چاپ و نشر دارالحدیث، ۱۳۸۷ش.
- مجلسی، محمد باقر، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۴ق.
- منوچهری، احمدبن قوص، دیوان، چاپ محمد دبیر سیاقی، تهران، ۱۳۷۵ش.
- مولوی، جلال الدین محمد بن محمد، مثنوی معنوی، تصحیح رینولدآلن نیکلسون، چاپ نصرالله پورجوادی، تهران، ۱۳۶۳ش.
- وقار شیرازی، احمدبن محمد شفیع، محاکمه انسان و حیوان «مرغزار»، چاپ محمد فاضلی، مشهد، ۱۳۷۲ش.
- متقی هندی، علی بن حسام، کنزالعمال، بیروت، موسسة الرساله، چاپ پنجم، ۱۴۰۵ق، ۱۹۸۵م.
پیوند به بیرون