قیام چنداول
| مکان/خاستگاه | کابل |
|---|---|
| زمینهها/علل | بیتوجهی دولت کمونیستی به احکام اسلامی، فساد در کادرهای حزبی و اتکا به کمکهای مالی و فکری روسیه شوروی |
| شعار | «مرگ بر ترهکی»، «مرگ بر روسیه»، «زنده باد اسلام» و «الله اکبر» |
| نتایج/پیامدها | اولین مبارزه مردمی در کابل برای براندازی نظام کمونیستی در افغانستان، شکست قیام |
قیام چِنداوُل اولین مبارزه مردمی در کابل برای براندازی نظام کمونیستی در افغانستان، بود. براساس اسناد تاریخی موجود، پس از کودتای ۷ اردیبهشت ۱۳۵۷ش و بهقدرترسیدن حزب دموکراتیک خلق افغانستان به رهبری نورمحمد ترهکی، برای بیش از یک سال هیچ تجمع یا راهپیمایی مستقلی در کابل گزارش نشده است.[۱] گفته میشود که بیتوجهی حکومت جدید به احکام اسلامی، فساد در میان کادرهای حزبی و اتکای آشکار دولت به حمایتهای مالی و ایدئولوژیک شوروی، موجب صدور فتوای جهاد از سوی علمای سراسر افغانستان شده است.[۲] بر پایه گزارشها، پس از صدور این فتوا، در مناطقی مانند نورستان، بدخشان و درهصوف موجی از اعتراضها و قیامهای پراکنده شکل گرفت.[۳]
به گفته مورخان، شواهد موجود نشان میدهد که پیش از قیام چنداول نیز تلاشهایی برای اجرای عملیاتهایی در کابل انجام شده بود،[۴] اما غالب آنها پیش از اجرا کشف و خنثی شده بود. گزارشهای منتشرشده نشان میدهد که، گروههایی از جمله حزب اسلامی، جمعیت اسلامی، حرکت انقلاب اسلامی و حرکت اسلامی عملیاتی هماهنگ را برای ۲ تیر ۱۳۵۸ش برنامهریزی کرده بودند که قرار بود انفجارهای همزمان در نقاط مختلف کابل رخ دهد و پس از سقوط احتمالی دولت، بیانیهای از رادیو پخش شود.براساس روایت میرآقا حقجو، برخی جریانهای چپ در این طرح نفوذ کرده و آن را افشا کردهاند و لغو عملیات بهجز به نیروهای چنداول به اطلاع دیگر گروهها رسیده بود.[۵]
در مقابل، اسناد دیگری ازجمله نشریه شورای ثقافتی جهاد افغانستان، انفجار زودهنگام یک بمب در نزدیکی پل باغ عمومی را علت اصلی افشای عملیات و تشدید تدابیر امنیتی دولت دانستهاند.[۶] طبق گزارشها، ساعت ۱۰ صبح ۲ تیر ۱۳۵۸ش چند تن از نیروهای مخالف وارد ساختمان سینمای پامیر شده و مأموران را خلع سلاح کردند. سپس پاسگاه چنداول و مراکز انتظامی محلی در اختیار معترضان قرار گرفت.[۷]
براساس شهادتهای موجود، پس از آغاز حرکت، جمعیت قابل توجهی با سردادن شعارهایی علیه دولت و شوروی در جاده میوند تجمع کردند.[۸] بعضی منابع شمار جمعیت را تا ۱۰۰ هزار نفر، عمدتاً از جامعه هزاره، ذکر کردهاند.[۹] گزارشها حاکی است که نیروهای دولتی با ورود به منطقه به سوی مردم آتش گشودند و ۳۰۰ کشته بر جای گذاشتند.[۱۰] همچنین بیمارستانهای کابل به رغم همدردی پزشکان، به دلیل ترس از حکومت، از پذیرفتن مجروحان ابا میکردند.[۱۱] گفته شده بازداشتهای دستهجمعی مخالفان دولت، تا یک ماه ادامه داشت و دستکم ۳ هزار نفر از مردم هزاره بی هیچ تحقیقی از خیابانها جمعآوری شده و مفقودالاثر شدند، یا در گورهای دستهجمعی به خاک سپرده شدند. به دلیل آنکه بیشتر تظاهرکنندگان شیعه بودند، تمام شیعیان کابل مورد سوءظن دولت قرار گرفتند.[۱۲]
حکومت افغانستان، در اطلاعیهای که در ۲ تیر ۱۳۵۸ش از رادیو کابل خوانده شد و روز بعد در روزنامهها انتشار یافت، قیام چنداول را یک حادثه کوچک و محلی قلمداد کرد که از طرف «رهبران متعصب ایران و عناصر خائن بهوطن» برنامهریزی شده است.
پانویس
- ↑ بختیاری، شیعیان افغانستان، ۱۳۸۵ش، ص۱۹۸.
- ↑ نشریه قیام چنداول، ۱۳۶۴ش، ص۴.
- ↑ نشریه قیام چنداول، ۱۳۶۴ش، ص۵.
- ↑ نشریه قیام چنداول، ۱۳۶۴ش، ص۱۰.
- ↑ وبسایت حجتالاسلام والمسلمین سید جعفر عادلی حسینی، قیام حماسهانگیز چنداول و یادی از شهیدان سلحشور و حماسهساز گمنام، میرآقا حقجو.
- ↑ نشریه قیام چنداول، ۱۳۶۴ش، ص۱۰.
- ↑ وبسایت حجتالاسلام والمسلمین سید جعفر عادلی حسینی، قیام حماسهانگیز چنداول و یادی از شهیدان سلحشور و حماسهساز گمنام، میرآقا حقجو.
- ↑ نشریه قیام چنداول، ۱۳۶۴ش، ص۱۲.
- ↑ بختیاری، شیعیان افغانستان، ۱۳۸۵ش، ص۱۹۸.
- ↑ نشریه قیام چنداول، ۱۳۶۴ش، ص۱۵.
- ↑ بختیاری، شیعیان افغانستان، ۱۳۸۵ش، ص۱۹۸.
- ↑ بختیاری، شیعیان افغانستان، ۱۳۸۵ش، ص۱۹۹.
منابع
- بختیاری، محمد عزیز، شیعیان افغانستان، انتشارات شیعهشناسی، ۱۳۸۵ش.
- نشریه قیام چنداول، دفتر شورای ثقافتی جهاد افغانستان، تیر ۱۳۶۴ش.
- وبسایت حجتالاسلام والمسلمین سید جعفر عادلی حسینی، قیام حماسهانگیز چنداول و یادی از شهیدان سلحشور و حماسهساز گمنام، میرآقا حقجو.