کاربر:Salehi/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۴۸: | خط ۴۸: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
* | * امام خمینی، سید روحالله، تحریر الوسیله، قم، مؤسسه مطبوعات دارالعلم، بیتا. | ||
* امین، سید حسن، حقوق بیمه دریایی عقد بیمه در حقوق ایران و انگلیس، لندن، پاکا، ۱۳۶۶ش. | |||
* | |||
* جمالیزاده، احمد، [http://ensani.ir/file/download/article/20120614185123-9157-2.pdf «نظری فقهی به مسئله بیمه»]، در مجله علوم انسانی، شماره ۱، ۱۳۷۴ش. | * جمالیزاده، احمد، [http://ensani.ir/file/download/article/20120614185123-9157-2.pdf «نظری فقهی به مسئله بیمه»]، در مجله علوم انسانی، شماره ۱، ۱۳۷۴ش. | ||
* حسینی شیرازی، سید محمد، الققه، القانون، بیروت، مركز الرسول الأعظم( ص) للتحقيق و النشر، ۱۴۱۹ق. | * حسینی شیرازی، سید محمد، الققه، القانون، بیروت، مركز الرسول الأعظم( ص) للتحقيق و النشر، ۱۴۱۹ق. | ||
* | * حکیمیان، علیمحمد، «بیمه در فقه اسلامی»، در دانشنامه جهان اسلام، ج۵، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ۱۳۷۹ش. | ||
* حلی، حسین، بحوث فقهیة، قم، موسسة المنار، ۱۴۱۵ق. | * حلی، حسین، بحوث فقهیة، قم، موسسة المنار، ۱۴۱۵ق. | ||
* خویی، سید ابوالقاسم، منهاج الصالحین، قم، نشر مدینة العلم، ۱۴۱۰ق. | |||
* روحانی، سید محمدصادق، المسائل المستحدثة، قم، دارالکتاب، ۱۴۱۹ق. | * روحانی، سید محمدصادق، المسائل المستحدثة، قم، دارالکتاب، ۱۴۱۹ق. | ||
* | * روحانی، سید محمدصادق، منهاج الصالحین، قم، نشر الاجتهاد، ۱۴۲۹ق. | ||
* الزحیلی، وهبة، الفقه الاسلامی و ادلته، دمشق، دارالفکر، ۱۴۰۹ق. | |||
* زین الدین بصری بحرانی، محمدامین، کلمة التقوی، قم، موسسه اسماعیلیان، ۱۴۱۳ق. | |||
* سبزواری، سید عبدالاعلی، جامع الاحکام الشرعیة، قم، موسسة المنار، بیتا. | |||
* عادلی اردبیلی، سهیلا، حسنی، زهرا، [http://ensani.ir/file/download/article/20101113114922-96.pdf «بررسی ماهیت فقهی بیمه»]، در مجله تخصصی فقه و مبانی حقوق، شماره ۵، ۱۳۸۵ش. | * عادلی اردبیلی، سهیلا، حسنی، زهرا، [http://ensani.ir/file/download/article/20101113114922-96.pdf «بررسی ماهیت فقهی بیمه»]، در مجله تخصصی فقه و مبانی حقوق، شماره ۵، ۱۳۸۵ش. | ||
* | * عربی، سید هادی، محمودی، فاطمه، [http://mieaoi.ir/article-1-290-fa.pdf «بررسی تکافل، چشمانداز و چالشهای صنعت تکافل»]، فصلنامه اقتصاد و بانکداری اسلامی، شماره ۱۴، ۱۳۹۵ش. | ||
* | * عرفانی، توفیق، قرارداد بیمه در حقوق اسلام و ایران، تهران، نشر کیهان، ۱۳۷۱ش. | ||
* عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، تهران، نشر امیرکبیر، ۱۴۲۱ق. | * عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، تهران، نشر امیرکبیر، ۱۴۲۱ق. | ||
* عیسائی تفرشی، محمد، کاظمی، عباس، الهی، محمد، [https://law.tabrizu.ac.ir/article_7741_849ecb9b906dcd11b643eaf050acdd8b.pdf «الگوها و ماهیت تکافل در فقه امامیه و عامه»]، در فصلنامه فقه و حقوق اسلامی، شماره ۱۵، ۱۳۹۶ش. | |||
* کریمی، جواد، «بیمه»، در دانشنامه جهان اسلام، ج۵، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ۱۳۷۹ش. | * کریمی، جواد، «بیمه»، در دانشنامه جهان اسلام، ج۵، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ۱۳۷۹ش. | ||
* القرضاوی، یوسف، [https://www.al-qaradawi.net/sites/default/files/pdf/9af5b-elhalalwelhram.pdf الحلال و الحرام فی الاسلام]، مصر، مکتبه وهبة، ۱۴۳۳ق. | |||
* موسوی اردبیلی، عبدالکریم، فقه الشرکة و کتاب التأمین، قم، منشورات مكتبة أمير المؤمنين، دار العلم مفيد رحمه الله، ۱۴۱۴ق. | |||
* نیکنام، محمدرضا، فرجام، افسانه، [https://www.sid.ir/paper/896690/fa «بررسی فقهی عقد بیمه در فقه شیعه»]، در دومین کنگره بینالمللی علوم اسلامی، علوم انسانی، ۱۳۹۶ش. | |||
* هوشنگی، محمد، بیمه اتکایی، تهران، نشر مدرسه عالی بیمه تهران، ۱۳۵۲ش. | * هوشنگی، محمد، بیمه اتکایی، تهران، نشر مدرسه عالی بیمه تهران، ۱۳۵۲ش. | ||
{{پایان}} | {{پایان}} | ||
نسخهٔ ۱۹ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۱۰
بسم الله الرحمن الرحیم بیمه
اهمیت و جایگاه
بیمه از عقود فقهی جدید[۱] و از معاملات عقلایی رایج در سراسر جهان دانسته شده که قلمرو وسیعی از زندگی انسان را در برگرفته و نقش اساسی در حفظ جان و اموال انسان در مقابل خطرات و حوادث دارد.[۲] پیشرفت بیمه در سالهای اخیر و وابستگی نظام تجارت و اقتصاد جهان به بیمه و نقش اساسی آن در حفظ اموال و جان انسانها،[۳] باعث شد فقهای مسلمان به ویژه فقهای شیعه، این نوع معامله را به عنوان یک مسئله مستحدث فقهی،[۴] ذیل برخی از ابواب عقود فقهی مانند صلح، ضمان،[۵] هبه[۶] و مضاربه[۷] و یا به عنوان عقدی مستقل[۸] مورد بررسی قرار دهند.[۹]
به گفته سید حسن امین، حقوقدان ایرانی، فقیهان مسلمان در نیمه اول قرن سیزدهم قمری با این نهاد حقوقی که در فارسی و اردو با نام بیمه و در عربی با نام تأمین یا سیکورتا شناخته میشود، آشنا شدند.[۱۰] ابن عابدین فقیه معروف حنفی اولین فقیه مسلمان دانسته شده که در مخالفت با اقدام دولت عثمانی در وضع بیمه، نظر داده است.[۱۱] در میان فقهای شیعه نیز سید محمدکاظم طباطبایی یزدی صاحب کتاب عروة الوثقی را نخستین فقیهی معرفی شده که درباره بیمه اظهار نظر کرده است.[۱۲]
مفهومشناسی
بیمه طبق آنچه در قانون بیمه مصوب سال ۱۳۱۶ش آمده، عقدی است که به موجب آن یک طرف تعهد میکند در ازاء پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر در صورت بروز حادثه، خسارت وارده بر او را جبران نماید یا وجه معینی را بپردازد.[۱۳] بر این اساس بیمه، قراردادی برای جبران خسارت دانسته شده که میان اشخاص حقیقی یا حقوقی با سازمان بیمهگر منعقد میشود[۱۴] و طی آن خسارات احتمالی بر جان یا اموال بیمهگزار جبران میشود.[۱۵]
با شکلگیری بیمه در کشورهای اروپایی و ورود آن به کشورهای اسلامی، شبهاتی در مورد مشروعیت آن از جمله ربا، قمار و غرر بودن بیمه در میان اندیشمندان اسلامی طرح شد؛ به همین دلیل سازوکار بیمهای جدیدی از سوی برخی دانشمندان اسلامی به نام تکافل طرح و شرکتهای تکافل در کشورهای اسلامی تابع فقه اهل سنت از جمله مالزی، سنگاپور، عربستان و سودان تأسیس شد.[۱۶] در سازوکار تکافل یا ضمانت مشترک، گروهی از مردم یا احزاب بر ضمانت متقابل یکدیگر در مقابل زیان معین توافق میکنند.[۱۷]
ارکان
در متون فقهی و حقوقی چند رکن برای بیمه برشمردهاند که بدون وجود آن ارکان، عقد بیمه باطل خواهد بود.
- بیمهگزار: شخصی که در نزد سازمان بیمهگر عواقب ناشی از خطرات معینی را بیمه میکند و طرف ایجاد عقد قرار میگیرد.[۱۸]
- بیمهگر: شخص یا سازمانی که در مقابل دریافت وجه یا وجوهی از طرف دیگر تعهد به پرداخت خسارت میشود و طرف قبول عقد است.[۱۹]
- حق بیمه: وجوهی که بیمهگزار در مقابل تعهد بیمهگر به صورت ماهانه یا سالانه پرداخت میکند.[۲۰]
- موضوع بیمه: عقد بیمه باید بر روی موضوع معینی (خطر یا حادثه در مورد مال یا جان) بسته شود.[۲۱]
- خسارت یا غرامت: مبلغی است که موسسه یا شخص بیمهگر هنگام وقوع حادثه پرداخت میکند.[۲۲]
انواع
بیمه را به طور کلی به دو دسته بیمههای اجتماعی (عمومی) و بیمههای خصوصی تقسیم کردهاند.[۲۳]
بیمههای اجتماعی
بیمههای اجتماعی نوعی بیمه حمایتی است که با هدف برقرار عدالت اجتماعی به نفع بخش عمدهای از جامعه و به منظور پیشگیری از فقر ناشی از عوامل غیراختیاری مانند بیکاری، مرگ یا از کار افتادگیِ سرپرست خانواده و به صورت غیرانتفاعی طرحریزی شده است.[۲۴] در نظام بیمههای اجتماعی، هزینههای بیمه از طریق مشارکت بیمهشدهها، کارفرمایان و بیشتر از طرف دولت تأمین میشود.[۲۵] به گفته عمید زنجانی در کتاب فقه سیاسی، دولت بر اساس حق حیاتی که همگان در نظام اسلامی دارند، موظف است برای تأمین زندگی افراد بازنشته، بیکار، پیر و از کار افتاده یا بیسرپرست و همچنین تأمین هزینههای فوقالعاده مانند حوادث و سوانح اقدامات لازم را از طریق درآمدهای عمومی و درآمدهای حاصل از مشارکت مردم انجام دهد.[۲۶] فقهای مسلمان بیمههای اجتماعی را با استناد به وجود تعاون در آن و همچنین عدم کسب سود مشروع شمردهاند.[۲۷]
بیمههای خصوصی
بیمههای خصوصی یا بیمههای بازرگانی با هدف کسب سود بین بیمهگزار و بیمهگر منعقد میشود.[۲۸] در متون حقوقی و فقهی مصادیق زیادی را ذیل بیمههای خصوصی قرار دادهاند که از جمله آنها میتوان به بیمه اموال، بیمه اشخاص، بیمه عمر و بیمه مسئولیت یا شخص ثالث اشاره کرد.[۲۹]
بیمههای خصوصی را به طور کلی به دو دسته غرامتی و اشخاص تقسیم کردهاند: بیمههای غرامتی به منظور جبران خسارتهای مستقیم و غیرمستقیم به اشیا و داراییهای بیمهگزار منعقد میشود.[۳۰] بیمههای اشخاص نیز با هدف جبران زیانهای مالی بر اثر وقوع حوادث، بروز بیماری، رسیدن به سن بازنشتگی و فوت برای خانواده یا خود فرد بیمهگزار طراحی شده و موضوع آن حیات و سلامت فرد بیمهشده است.[۳۱]
درباره مشروعیت یا عدم مشروعیت بیمه خصوصی سه دیدگاه میان فقهای شیعه و اهل سنت ارائه شده است:[۳۲]
- موافقان مشروعیت: بیشتر فقهای شیعه و برخی از فقهای اهل سنت یا با قرار دادن بیمه ذیل دیگر عقود مانند مضاربه، ضمان، هبه و صلح[۳۳] و یا با مستقل دانستن عقد بیمه،[۳۴] قائل به مشروعیت آن هستند.
- مخالفان مشروعیت: تعدادی از فقیهان اهل سنت، با این ادعا که عقود شرعی محصور و معین است و بیمه ذیل هیچکدام از آنها جای نمیگیرد، و همچین به دلیل اینکه بیمه عقدی غرری است و امکان ورود ربا و جهل به عوضین در آن وجود دارد، با مشروعیت آن مخالفت کردهاند.[۳۵]
- تفصیل در حکم: در مقابل موافقان و مخالفان مشروعیت عقد بیمه، عدهای قائل به تفصیل حکم بیمه در موضوعات مختلف آن شدهاند. آنها بعضی از انواع بیمه که منطبق بر عقود اسلامی است را مشروع و بعضی دیگر از انواع بیمه مانند بیمه عمر را به دلیل برخی از اشکالات مانند ربوی بودن آن غیر مجاز میدانند.[۳۶]
احکام فقهی
فقهای قائل به مشروعیت عقد بیمه در کتابهای فقهی خود احکامی برای صحت معاملات بیمه ارائه دادهاند:
- طرفین بیمه باید شرایط عمومی انعقاد قرارداد مانند عقل، بلوغ، اختیار، قصد و عدم حجر را داشته باشند.[۳۷]
- در عقد بیمه، طرفین معامله باید زمان ابتدا و انتهای عقد بیمه، موضوع بیمه (مانند آتشسوزی، سرقت، بیماری و فوت) و مبلغ بیمهنامه و اقساط آن را مشخص کنند.[۳۸]
- اگر بیمهگر نسبت به انجام وظایف خود، مندرج در بیمهنامه کوتاهی کند، بیمهگزار حق فسخ عقد را دارد و میتواند نسبت به بازگرداندن حق بیمه پرداختی اقدام کند.[۳۹] همچنین اگر بیمهگزار در تأمین مبلغ بیمه یا پرداخت اقساط خود کوتاهی کند، جبران خسارت توسط بیمهگر واجب نخواهد بود.[۴۰]
- در عقد بیمه نیاز به گفتن الفاظ عقد به عربی نیست و به هر زبانی گفته شود یا اینکه آن را در نوشتهای بیاورند، کافی است.[۴۱]
- حکومت مشروع و قانونی برای تأمین نظم و مصالح جامعه میتواند مردم را بر بیمه کردن خود و اموالشان اجبار کند.[۴۲]
پانویس
منابع
- امام خمینی، سید روحالله، تحریر الوسیله، قم، مؤسسه مطبوعات دارالعلم، بیتا.
- امین، سید حسن، حقوق بیمه دریایی عقد بیمه در حقوق ایران و انگلیس، لندن، پاکا، ۱۳۶۶ش.
- جمالیزاده، احمد، «نظری فقهی به مسئله بیمه»، در مجله علوم انسانی، شماره ۱، ۱۳۷۴ش.
- حسینی شیرازی، سید محمد، الققه، القانون، بیروت، مركز الرسول الأعظم( ص) للتحقيق و النشر، ۱۴۱۹ق.
- حکیمیان، علیمحمد، «بیمه در فقه اسلامی»، در دانشنامه جهان اسلام، ج۵، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ۱۳۷۹ش.
- حلی، حسین، بحوث فقهیة، قم، موسسة المنار، ۱۴۱۵ق.
- خویی، سید ابوالقاسم، منهاج الصالحین، قم، نشر مدینة العلم، ۱۴۱۰ق.
- روحانی، سید محمدصادق، المسائل المستحدثة، قم، دارالکتاب، ۱۴۱۹ق.
- روحانی، سید محمدصادق، منهاج الصالحین، قم، نشر الاجتهاد، ۱۴۲۹ق.
- الزحیلی، وهبة، الفقه الاسلامی و ادلته، دمشق، دارالفکر، ۱۴۰۹ق.
- زین الدین بصری بحرانی، محمدامین، کلمة التقوی، قم، موسسه اسماعیلیان، ۱۴۱۳ق.
- سبزواری، سید عبدالاعلی، جامع الاحکام الشرعیة، قم، موسسة المنار، بیتا.
- عادلی اردبیلی، سهیلا، حسنی، زهرا، «بررسی ماهیت فقهی بیمه»، در مجله تخصصی فقه و مبانی حقوق، شماره ۵، ۱۳۸۵ش.
- عربی، سید هادی، محمودی، فاطمه، «بررسی تکافل، چشمانداز و چالشهای صنعت تکافل»، فصلنامه اقتصاد و بانکداری اسلامی، شماره ۱۴، ۱۳۹۵ش.
- عرفانی، توفیق، قرارداد بیمه در حقوق اسلام و ایران، تهران، نشر کیهان، ۱۳۷۱ش.
- عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، تهران، نشر امیرکبیر، ۱۴۲۱ق.
- عیسائی تفرشی، محمد، کاظمی، عباس، الهی، محمد، «الگوها و ماهیت تکافل در فقه امامیه و عامه»، در فصلنامه فقه و حقوق اسلامی، شماره ۱۵، ۱۳۹۶ش.
- کریمی، جواد، «بیمه»، در دانشنامه جهان اسلام، ج۵، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ۱۳۷۹ش.
- القرضاوی، یوسف، الحلال و الحرام فی الاسلام، مصر، مکتبه وهبة، ۱۴۳۳ق.
- موسوی اردبیلی، عبدالکریم، فقه الشرکة و کتاب التأمین، قم، منشورات مكتبة أمير المؤمنين، دار العلم مفيد رحمه الله، ۱۴۱۴ق.
- نیکنام، محمدرضا، فرجام، افسانه، «بررسی فقهی عقد بیمه در فقه شیعه»، در دومین کنگره بینالمللی علوم اسلامی، علوم انسانی، ۱۳۹۶ش.
- هوشنگی، محمد، بیمه اتکایی، تهران، نشر مدرسه عالی بیمه تهران، ۱۳۵۲ش.
- ↑ حسینی شیرازی، الفقه القانون، ۱۴۱۹ق، ص۱۶۵.
- ↑ موسوی اردبیلی، فقه الشرکة و کتاب التأمین، ۱۴۱۴ق، ص۱۹۵؛ عادلی اردبیلی و حسنی، «بررسی ماهیت فقهی بیمه»، ص۱۶۷؛ نیکنام و فرجام، «بررسی عقد بیمه در فقه شیعه»، ص۱.
- ↑ موسوی اردبیلی، فقه الشرکة و کتاب التأمین، ۱۴۱۴ق، ص۱۹۵-۱۹۶.
- ↑ موسوی اردبیلی، فقه الشرکة و کتاب التأمین، ۱۴۱۴ق، ص۱۹۵.
- ↑ حلی، بحوث فقهیة، ۱۴۱۵ق، ص۲۳-۲۴.
- ↑ خویی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۰ق، ص۴۲۱.
- ↑ روحانی، المسائل المستحدثه، ۱۴۱۴ق، ص۶۷-۶۷.
- ↑ امام خمینی، تحریر الوسیله، دارالعلم، ج۲، ص۶۰۹؛ موسوی اردبیلی، فقه الشرکة و کتاب التأمین، ۱۴۱۴ق، ص۲۱۵.
- ↑ حکیمیان، «بیمه در فقه اسلامی، ص۳۰۳-۳۰۵.
- ↑ امین، حقوق بیمه دریایی، ۱۳۶۶ش، ص۱۴-۱۵.
- ↑ زحیلی، الفقه الاسلامی و ادلته، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۴۴۳.
- ↑ حکیمیان، «بیمه در فقه اسلامی»، ص۳۰۳.
- ↑ قانون بیمه، ماده یک.
- ↑ هوشنگی، بیمه اتکائی، ۱۳۵۲ش، ص۱۰.
- ↑ امام خمینی، تحریر الوسیله، دارالعلم، ج۲، ص۶۰۸؛ نیکنام و فرجام، «بررسی عقد بیمه در فقه شیعه»، ص۱.
- ↑ گروه مطالعات اسلامی بیمه، «نگاهی به بیمه اسلامی [تکافل)»، ص۱-۲؛ عیسائی تفرشی و همکاران، «الگوها و ماهیت تکافل در فقه امامیه و عامه»، ص۵۱-۵۲.
- ↑ عربی و محمودی، «بررسی تکافل، چشمانداز و چالشهای صنعت تکافل»، ص۱۳؛ عیسائی تفرشی و همکاران، «الگوها و ماهیت تکافل در فقه امامیه و عامه»، ص۵۲.
- ↑ سبزواری، جامع الاحکام الشرعیة، موسسة المنار، ص۳۴۲؛ خویی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۰ق، ص۴۲۱.
- ↑ سبزواری، جامع الاحکام الشرعیة، موسسة المنار، ص۳۴۲؛ خویی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۰ق، ص۴۲۱.
- ↑ خویی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۰ق، ص۴۲۱.
- ↑ خویی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۰ق، ص۴۲۱.
- ↑ جمالیزاده، «نظری فقهی به مسئله بیمه»، ص۳۷-۳۸.
- ↑ کریمی، «بیمه»، ص۲۹۷.
- ↑ جمالیزاده، «نظری فقهی به مسئله بیمه»، ص۳۸.
- ↑ کریمی، «بیمه»، ص۲۹۷.
- ↑ عمید زنجانی، فقه سیاسی، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۵۵۶.
- ↑ حکیمیان، «بیمه در فقه اسلامی»، ص۳۰۳.
- ↑ کریمی، «بیمه»، ص۲۹۷.
- ↑ عادلی اردبیلی و حسنی، «بررسی ماهیت فقهی بیمه»، ص۱۷۶-۱۷۸.
- ↑ کریمی، «بیمه»، ص۲۹۷.
- ↑ کریمی، «بیمه»، ص۲۹۷.
- ↑ حکیمیان، «بیمه در فقه اسلامی»، ص۳۰۳-۳۰۵.
- ↑ حلی، بحوث فقهیة، ۱۴۱۵ق، ص۲۳-۲۴؛ روحانی، منهاج الصالحین، ۱۴۲۹ق، ج۳، ص۴۹۳؛ القرضاوی، الحلال و الحرام فی الاسلام، ۱۴۳۳ق، ص۳۱۱-۳۱۶؛ السنهوری، الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید، ۱۹۶۴م، ج۷، ص۱۰۸۹-۱۰۹۰.
- ↑ امام خمینی، تحریر الوسیله، دارالعلم، ج۲، ص۶۰۹؛ موسوی اردبیلی، فقه الشرکة و کتاب التأمین، ۱۴۱۴ق، ص۲۱۵.
- ↑ الزحیلی، الفقه الاسلامی و ادلته، ۱۴۰۹ق، ج۴، ص۴۴۵؛ عرفانی، قرارداد بیمه در حقوق اسلام و ایران، ۱۳۷۱ش، ص۱۸۶-۱۹۱.
- ↑ عرفانی، قرارداد بیمه در حقوق اسلام و ایران، ۱۳۷۱ش، ص۲۰۵-۲۴۱.
- ↑ امام خمینی، تحریرالوسیله، دارالعلم، ص۶۰۸-۶۰۹.
- ↑ حلی، بحوث فقهیة، ۱۴۱۵ق، ص۲۰-۲۱؛ امام خمینی، تحریرالوسیله، دارالعلم، ص۶۰۸.
- ↑ خویی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۴۲۱.
- ↑ خویی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۴۲۱؛ سبزواری، جامع الاحکام الشرعیة، موسسه المنار، ص۶۴۲.
- ↑ زین الدین، کلمة التقوی، ۱۴۱۳ق، ج۵، ص۶۶.
- ↑ موسوی اردبیلی، فقه الشرکة و کتاب التأمین، ۱۴۱۴ق، ص۲۳۷-۲۳۸.