محمد بن احمد بن یحیی اشعری قمی

از ویکی شیعه

محمد بن احمد بن یحیی اشعری قمی از راویان و مولفان قرن چهارم است. علی رغم آنکه از افراد ضعیف حدیث نقل می‌کرد و در کتب خود روایات مرسل را مورد استناد قرار داده، ولی در نظر رجال شناسان توثیق شده و مورد جرح و طعن قرار نگرفته است. در منابع روایی ۱۳۱۱ روایت از وی نقل شده است. محمد بن احمد دارای کتاب‌های متعددی از جمله نوادر الحکمة است که مورد اعتماد محدثین قمی بود.

معرفی و جایگاه علمی

ابوجعفر، محمد بن احمد بن یحیی‌ بن عمران‌ بن عبدالله‌ بن سعد بن مالک اشعری قمی از راویان قرن چهارم هجری است.[۱] به گفته‌ شیخ طوسی و علامه حلی، محمد بن احمد از راویان جلیل القدری است که روایات زیادی از وی در منابع حدیثی نقل شده است.[۲] علامه حلی با وجود اعتقاد به اینکه محمد بن احمد از افراد ضعیف روایت نقل می‌کند و بر روایات مرسل اعتماد کرده؛ ولی باز او را ثقه می‌داند.[۳]

نجاشی نیز محمد بن احمد را ثقه در حدیث و عادل معرفی کرده است. به گفته نجاشی اگرچه او از افراد ضعیف حدیث روایت کرده و بر روایات مرسل نیز اعتماد می‌کرد، ولی با این وجود شخصیت او مورد طعن و جرح قرار نگرفته است.[۴]

سید ابوالقاسم خویی در کتاب معجم رجال الحدیث ذیل عنوان «محمد بن احمد بن یحیی» می‌گوید: در منابع روایی شیعه بیش از ۱۳۱۱ روایت از وی نقل شده است،[۵] به گفته‌ او، این شخص با «محمد بن احمد بن یحیی بن عمران» یکی است.[۶]

افرادی چون محمد بن جعفر رزاز، احمد بن محمد بن یحیی[۷] سعد، محمد بن یحیی و احمد بن ادریس از وی روایت نقل کرده‌اند.[۸]

آثار و تالیفات

محمد بن احمد کتاب‌های زیادی از جمله «نوادر الحکمة»، «ملاحم»، «طب»، «الامامة»، «المزار» و «مقتل الحسین» دارد.[۹] کتاب«نوادر الحکمه» کتابی بزرگ و شامل ابواب مختلفی است. به گزارش شیخ طوسی و ابن شهرآشوب این کتاب مشتمل بر کتاب‌هایی از جمله التوحید، الوضو، الصلوات، الزکات، الصوم، الحج، النکاح، الطلاق، الانبیاء، مناقب الرجال، فضل العرب، العجمیه، الوصایا، الصدقه، السکنی، الاوقات و الفرائض است.[۱۰]

کتاب نوادر نزد بزرگان حديثی قم معروف به دَبّة الشّبيب[یادداشت ۱] بود.[۱۱] این کتاب به‌خاطر اهمیت و شهرتش، مورد توجه علمای بزرگی از جمله شیخ صدوق قرار گرفت، از همین روی وی در ابتدای کتاب من لا یحضره الفقیه، نوادر الحکمة را به عنوان یکی از منابعی که برایش اعتبار داشته و مورد استناد است، نام می‌برد.[۱۲]

پانویس

  1. نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶ق، ص۳۴۸. علامه حلی، ایضاح الاشتباه، ۱۴۱۱ق، ص۲۷۷.
  2. شیخ طوسی، الفهرست،۱۴۱۷ق، ص۲۲۱.علامه حلی، خلاصة الاقوال، ۱۴۱۷ق، ص۲۴۷.
  3. علامه حلی، ایضاح الاشتباه،۱۴۱۱ق، ص۲۷۷. علامه حلی، خلاصة الاقوال،۱۴۱۷ق، ص۲۴۷.
  4. نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶ق،۳۴۸. و نیز بروجردی، طرائف المقال، ۱۴۱۰ق،ج۱، ص۲۵۳.
  5. خوئی، معجم رجال الحدیث،۱۴۱۳ق، ج۱۶، ص۳۰- ۴۸.
  6. خوئی، معجم رجال الحدیث،۱۴۱۳ق، ج۱۶، ص ۴۸.
  7. تفرشی، نقد الرجال،۱۴۱۸ق، ج۴، ص۱۲۹.
  8. شیخ طوسی، رجال طوسی، ۱۴۱۵ق، ص۴۳۸. ر. ک: تفرشی، نقد الرجال،۱۴۱۸ق، ج۴، ص۱۲۸. اردبیلی، جامع الرواة،۱۴۰۳ق ج۲، ص۶۳.
  9. نجاشی، رجال نجاشی،۱۴۱۶ق، ص۳۴۸. ر. ک: شیخ طوسی، الفهرست،۱۴۱۷ق، ص۲۲۱؛ خوئی، معجم رجال الحدیث،۱۴۱۳ق،ج۱۶، ص۴۹.
  10. شیخ طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق، ص۲۲۱. ابن شهرآشوب، معالم العلما، بی تا، ص۱۳۸.
  11. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ترجمه غفاری، ج۵، ص۵۴۱ و ج۶، ص۴۷۵. نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶ق، ص۳۴۹.
  12. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، تصحیح غفاری، ج۱، ص۳.
  1. علت اینکه به این کتاب «دبة الشبیب» گفته می‌شد بخاطر آن بود که همه گونه حدیث از صحیح و سقیم در آن یافت می‌شد(شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ترجمه غفاری، ج۵، ص۵۴۱.) در اصطلاح نیز دبة الشبیب به صندوقی اطلاق می‌شد كه داراى خانه‌هاى متعدّد و هر كس از «شبيب»، هر نوع روغن یا عطری می‌خواست بیرون می‌آورد و به مشتری مي‌داد. کتاب نوادر را از جهت کثرت مطالب مختلف به «دَبّة الشبیب» تشبیه کرده‌ بودند.(نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶ق، ص۳۴۹. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ترجمه غفاری، ج۶، ص۴۷۵.)

منابع

  • ابن شهرآشوب، معالم العلما، بی تا، تحقیق محمدصادق آل بحرالعلوم، بی تا، بی نا، بی جا.
  • اردبیلی، محمد، جامع الرواة، قم: مکتبة المرعشی النجفی، ۱۴۰۳ق.
  • بروجردی، علی اصغر؛ طرائف المقال فی معرفة طبقات الرّجال؛ تحقیق مهدی روحانی؛ قم: مکتبة مرعشی نجفی۱۴۱۰ ق.
  • تفرشی، مصطفی، نقد الرجال، تحقیق موسسة آل البیت، قم، موسسة آل البیت، ۱۴۱۸ق.
  • خوئی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، بی جا، بی نا، ۱۴۱۳ق.
  • شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ترجمه محمدجواد غفاری، تهران: دال الکتب الاسلامیة، ۱۳۸۵ش.
  • شیخ طوسی، محمد؛ الفهرست؛ تحقیق جواد قیومی، بی جا: نشر الفقاهة، ۱۴۱۷ق.
  • شیخ طوسی، رجال طوسی؛ تحقیق: جواد قیومی؛ قم: النّشر الاسلامی، ۱۴۱۵ق.
  • علامه حلی، ایضاح الاشتباه، تحقیق: محمد حسون، قم: موسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۱ق.
  • علامه حلی، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، تحقیق جواد قیومی، قم، موسسة النشر الفقاهة،۱۴۱۷ق.
  • نجاشی، احمد، رجال نجاشی، تحقیق موسی شبیری، قم، النّشر الاسلامی، چاپ چهارم،۱۴۱۶ق.