ما اهل کوفه نیستیم
ما اهل کوفه نیستیم، شعاری سیاسی است که در برخی راهپیماییهای ایران سر داده میشود. در دوران معاصر، این شعار به ویژه در میان نیروهای انقلابی و در خطبههای نماز جمعه برای تأکید بر لزوم وفاداری به رهبر جمهوری اسلامی ایران و پرهیز از رفتارهای متناقضی که به تنهایی رهبر میانجامد، به کار میرود. سید احمد علمالهدی، امام جمعه مشهد، با اشاره به این شعار گفته است: «وقتی میگوییم اهل کوفه نیستیم، یعنی در بیعت مسلم میمانیم تا حسین(ع) بیاید. مسلم امروز ولی فقیه زمان و مقام معظم رهبری است و حسین(ع) هم امام زمان(عج) است».[۱] سید احمد خاتمی، عضو مجلس خبرگان رهبری، درباره این شعار گفته است: «این شعار زیربنای قرآنی و ولایی دارد و روح مکتب حضرت فاطمه زهرا(س) است. حضرت امام فرمودند که پشتیبان ولایت فقیه باشید تا به مملکت آسیبی وارد نشود یعنی اینکه ما اهل کوفه نیستیم علی تنها بماند».[۲]
طبق یک روایت، شعار «ما اهل کوفه نیستیم» پس از انقلاب اسلامی ایران، برای نخستین بار در شهر تبریز و در واکنش به شهادت دو تن از ائمه جمعه این شهر شکل گرفت. به گفتۀ مسلم ملکوتی از مراجع تقلید ایران، بعد از شهادت سید محمدعلی قاضی طباطبایی و سید اسدالله مدنی، او خطیب نماز جمعه تبریز شد و به مردم گفت که من مسلم هستم و از طرف امام آمدهام، مردم نیز گفتند که ما اهل کوفه نیستیم که مسلم را شهید کنیم و این شعار از آنجا و از تبریز آغاز شد.[۳]
ریشۀ تاریخی شعار «ما اهل کوفه نیستیم، علی تنها بماند» بر آمده از رفتار متناقض کوفیان با امام علی(ع) و امام حسین(ع) است. آنان ابتدا با نامههای بسیار از امام حسین(ع) دعوت کردند، اما پس از تغییر شرایط، وفاداری را شکستند و او را در کربلا تنها گذاشتند.[۴] در ادبیات عاشورایی، جمله «قُلُوبُهُمْ مَعَکَ وَ سُیُوفُهُمْ عَلَیْکَ» نماد این تناقض شده[۵] و ضربالمثلهایی چون «الْکُوفیُ لَا یُوفِی» و «أَغْدَرُ مِنَ الْکُوفِی» درباره آنان شهرت یافته است.[۶] یعقوبی از شکایت عمر بن خطاب از تزلزل رأی کوفیان گزارش داده[۷] و طبری نقل کرده که امام علی(ع) گاهی آنان را ستود[۸] و گاه از پراکندگی افکار و سستیشان گلایه کرد.[۹] پژوهشگران از این گزارشها نتیجه گرفتهاند که کوفیان مردمی با ارادهای متزلزل بودند.[۱۰] محمدابراهیم آیتی، نویسنده و مورخ شیعه، معتقد است کوفیان به دلیل پیمانشکنی در حمایت از امام حسین(ع) مورد نکوهش و لعن تاریخی قرار گرفتهاند.[۱۱] با این حال برخی متفکران معتقدند که بخشی از روایات نکوهش کوفیان توسط دستگاه تبلیغاتی اموی و عباسی برای تخریب وجهۀ شیعیان این شهر جعل شده است.[۱۲]
پانویس
- ↑ علمالهدی، «ما اهل کوفه نیستیم نباید در حد شعار باشد»، ایسنا.
- ↑ خاتمی، «ما اهل کوفه نیستیم شعار قرآنی است»، خبرگزاری دانشجو.
- ↑ ملکوتی، «ماجرای شعار ما اهل کوفه نیستیم»، خبرگزاری رسا.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، بیتا، ج۵، ص۳۵۲-۳۵۸.
- ↑ محمدعلیزاده، «دل ها با تو شمشیرها بر تو»، پرتال جامع عوم انسانی.
- ↑ صفری فروشانی، «اسلام و مسلمانان/ مردمشناسی کوفه»، ص۲۳.
- ↑ یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۴۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، بیتا، ج۳، ص۴۶۲.
- ↑ نهجالبلاغه، خطبه ۲۹.
- ↑ شهیدی، «مردم کوفه از زبان امیرالمؤمنان علی(ع)»، ص۱۲۸.
- ↑ آیتی، بررسی تاریخ عاشورا، ۱۳۷۲ش، ص ۶۱.
- ↑ کریمی و طاووسیمسرور، «انگیزههای سیاسی در جعل روایات مدح و ذم بلاد»، ص۱۰۸.
منابع
- نهجالبلاغه، تصحیح صبحی صالح.
- آیتی، محمدابراهیم، بررسی تاریخ عاشورا، تهران، بینا، ۱۳۷۲ش.
- خاتمی، سید احمد، «ما اهل کوفه نیستیم شعار قرآنی است»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۲۳اسفند ۱۳۹۴ش، تاریخ بازدید ۲اسفند ۱۴۰۴ش.
- شهیدی، سید جعفر، «مردم کوفه از زبان امیرالمؤمنان علی(ع)»، فصلنامه پژوهشی نهج البلاغه، ش ۲۴-۲۵، ۱۳۸۷ش.
- طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری (تاریخ الامم و الملوک)، بیروت: دار التراث، بیتا.
- علمالهدی، سید احمد، «ما اهل کوفه نیستیم»، ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مهر ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۲اسفند ۱۴۰۴ش.
- محمدعلیزاده، طاهره، «دل ها با تو شمشیرها بر تو»، پرتال جامع عوم انسانی، تاریخ بازدید: ۲اسفند ۱۴۰۴ش.
- ملکوتی، مسلم، «ماجرای شعار ما اهل کوفه نیستیم»، خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ شهريور ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید ۲اسفند ۱۴۰۴ش.
- صفری فروشانی، نعمتالله، «اسلام و مسلمانان/ مردمشناسی کوفه»، مشکوة، شماره ۵۳، زمستان ۱۳۷۵ش.
- کریمی، سعید، و سید علیرضا طاووسیمسرور، «انگیزههای سیاسی در جعل روایات مدح و ذم بلاد»، دانش سیاسی، شماره۱۱، بهار و تابستان ۱۳۸۹ش.
- یعقوبی، احمد بن ابییعقوب، تاریخ یعقوبی، ترجمه محمدابراهیم آیتی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۱ش.