آیه ۵ سوره جمعه
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره جمعه |
| شماره آیه | ۵ |
| جزء | ۲۸ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | اخلاقی |
| درباره | مَثَل قرآنی علمای بیعمل یهود |
| آیات مرتبط | آیه ۶ سوره جمعه • آیه ۷ سوره جمعه • آیه ۸ سوره جمعه |
آیه ۵ سوره جمعه مَثَل علمای یهودی را که به آموزههای تورات عمل نمیکردند، مَثَل اُلاغی میداند که چیزی از معارف و حکمت کتابهایی که حمل میکند، نمیفهمد.[۱] به گفته ناصر مکارم شیرازی این آیه از مَثَلهای قرآنی درباره یهودیان زمان پیامبر اکرم(ص) است که با وجود تصریح کتاب آسمانی خودشان به نبوت پیامبر اسلام، به دین اسلام نگرویدند و مصداق عالمان بیعمل قرار گرفتند.[۲]
﴿مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًا بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ٥﴾ [جمعه:5]
﴿مثل کسانی که [عمل به] تورات بر آنان بار شد [و بدان مکلف گردیدند] آنگاه آن را به کار نبستند همچون مثل خری است که کتابهایی را برپشت میکشد [وه] چه زشت است وصف آن قومی که آیات خدا را به دروغ گرفتند و خدا مردم ستمگر را راه نمینماید ٥﴾
به گفته مفسران، آیه ۵ سوره جمعه و سه آیه بعدی این سوره درباره نکوهش یهودیان دنیاپرست است.[۳] براساس برخی روایات یهودیان میگفتند آیین محمد(ص) شامل ما نمیشود؛ بنابراین قرآن به آنان گوشزد میکند اگر کتاب آسمانی خود را دقیق خوانده و عمل میکردند، این سخن را نمیگفتند؛ چراکه بشارت ظهور پیامبر اسلام در آن آمده است.[۴]
امام خمینی آیهی مذکور را بهعنوان تذکری برای تمییز عالمان بیعمل و فاسد از عالمان اهل عمل، متعهد و هدایتشده مطرح کردهاند.[۵] حسین مظاهری، فقیه شیعی، با توجه به عقیده تجسم اعمال، بر این باور است که این آیه اشاره دارد به اینکه در قیامت، عالمان بیعمل به شکل الاغی وارد صف محشر خواهند شد.[۶] به گفتهی شیخ طوسی، قومهایی که این مثال در موردشان ذکر میشود، قومهایی بد هستند که آیات الهی، پیامبران و دلایل روشن را تکذیب میکنند.[۷]
آیه ۵ سوره جمعه در اشعار فارسی نمود داشته است. علی اکبر دهخدا در کتاب اَمثال و حِکَم، چندین بیت شعر میآورد و آنها را برگرفته از همین آیه میداند: از جمله این ابیات سعدی:
این ابیات مولوی نیز ناظر به همین آیه دانسته شده است:
سلمان ساوجی هم چنین سروده است:
پانویس
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۴۳۰؛ علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۹، ص۶۶.
- ↑ مکارم شیرازی، مثالهای زیبای قرآن، ۱۳۸۲ش، ج۲، ص۲۶۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۴، ص۱۲۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۴، ص۱۱۴.
- ↑ خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۹، ص۳۳۵.
- ↑ «چرا قرآن برخی از انسانها را به حیوان تشبیه کرده است؟» سایت ایکنا.
- ↑ شیخ طوسی، تفسیر تبیان، دار احیاء التراث العربی، ج۱۰، ص۵.
- ↑ دهخدا، امثال و حکم، ۱۳۸۳ش، ج۴، ص۱۸۵۵.
- ↑ «مثلهای قرآنی:فانوس بیسو» سایت پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ دهخدا، امثال و حکم، ۱۳۸۳ش، ج۴، ص۱۸۵۵.
منابع
- «چرا قرآن برخی از انسانها را به حیوان تشبیه کرده است؟» سایت ایکنا، تاریخ انتشار: ۱ دی ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۳۰ مهر ۱۴۰۲ش.
- امام خمینی، سید روحالله، صحیفه امام، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
- دهخدا، علیاکبر، امثال و حکم، تهران، امیر کبیر، ۱۳۸۳ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: احمد قصیر عاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- طبرسی، فضل بن سهل، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- کلینی، یعقوب، الکافی، گردآورنده: علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۸۹ق.
- «مثلهای قرآنی:فانوس بیسو» سایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۳ آبان ۱۴۰۲ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران،دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، مثالهای زیبای قرآن، قم، نسل جوان، ۱۳۸۲ش.