آیه ۵۵ سوره آل‌عمران
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | آل‌عمران |
| شماره آیه | ۵۵ |
| جزء | ۳ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | توفّی و رفع عیسی(ع)، تطهیر او از کافران و برتری پیروانش بر کافران |
| آیات مرتبط | آیه ۱۵۷ سوره نساء، آیه ۱۵۸ سوره نساء، آیه ۵۶ سوره آل‌عمران، آیه ۵۷ سوره آل‌عمران |
آیه ۵۵ سوره آل‌عمران به نجات حضرت عیسی(ع) از توطئه مخالفان، بالا بردن او به سوی خداوند، برتری پیروانش بر کافران تا روز قیامت و داوری نهایی خداوند درباره اختلافات اشاره دارد.[۱] این آیه در ادامه آیه‌های قبل، تدبیر خداوند برای ناکام‌ماندن نقشه مخالفان عیسی(ع) را بیان می‌کند.[۲]
﴿إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ فِيمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ ٥٥﴾ [آل عمران:55]|﴿یاد کن] هنگامی را که خدا گفت ای عیسی من تو را برگرفته و به سوی خویش بالا می‌برم و تو را از [آلایش] کسانی که کفر ورزیده‌اند پاک می‌گردانم و تا روز رستاخیز کسانی را که از تو پیروی کرده‌اند فوق کسانی که کافر شده‌اند قرار خواهم داد آنگاه فرجام شما به سوی من است پس در آنچه بر سر آن اختلاف می‌کردید میان شما داوری خواهم کرد ٥٥﴾
مفسران درباره عبارت «إِنِّي مُتَوَفِّيكَ» دیدگاه‌های مختلفی دارند؛[۳] برخی این فراز را به معنای مرگ و گرفتن روح عیسی(ع) معنا کرده‌اند.[۴] برخی دیگر مانند عبدالله جوادی آملی از مفسران شیعه معتقدند این فراز با توجه به مجموعه قرائن به معنای گرفتن کامل حضرت عیسی(ع) از میان مخالفان و نجات او پیش از مرگ است.[۵] و با توجه به آیاتی چون «كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ»(ترجمه: هر انسانی مرگ را می‌چشد) و «إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ»(ترجمه: تو می‌میری و آنها نیز خواهند مرد!) که مرگ را روزیِ تمام انسان‌ها میداند؛ وفات حقیقی او را پس از بازگشت در آخرالزمان دانسته‌اند.[۶]
مفسران با استاد به آیه ۱۵۷ و ۱۵۸ سوره نساء، کشته‌شدن و به صلیب کشیده‌شدن عیسی(ع) را رد کرده‌اند و از بالا بردن او به سوی خداوند سخن گفته‌اند.[۷]
درباره فراز «وَرَافِعُكَ إِلَيَّ» نیز برخی مفسران، رفعت را به معنای بالا رفتن جسمانی عیسی(ع) دانسته‌اند[۸] و برخی دیگر، آن را به ارتقای مقام معنوی و رهایی از دسترس مخالفان تفسیر کرده‌اند.[۹] عبارت «وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا» نیز به نجات او از آزار و توطئه کافران اشاره دارد.[۱۰]
مفسران درباره وعده الهی به برتری پیروان حضرت عیسی(ع) بر کفار دیدگاه‌های متفاوتی بیان کرده‌اند؛ برخی آن را برتری در حجت و حقانیت، یعنی برخورداری از دلایل استوار بر درستی عقیده، دانسته‌اند[۱۱] و برخی دیگر، غلبه و برتری اجتماعی و تاریخی را نیز در معنای آیه گنجانده‌اند.[۱۲] پیروان حقیقی عیسی(ع) نیز کسانی دانسته شده‌اند که به رسالت او ایمان دارند و تعالیمش را می‌پذیرند، نه صرفاً کسانی که به نام مسیحی شناخته می‌شوند.[۱۳]
این آیه در تفاسیر شیعه همچنین در مباحث مربوط به زنده‌بودن حضرت عیسی(ع)، امکان طول عمر و فرودآمدن او در دوران ظهور امام مهدی(عج) مورد استناد قرار گرفته است.[۱۴]
پانویس
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۷۵۸-۷۶۰؛ طوسی، التبیان، بی‌تا، ج۲، ص۴۷۷-۴۷۹؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۲۰۸-۲۱۲.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۷۵۸-۷۵۹؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۲۰۶ و ۲۰۷؛ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۱۴، ص۳۸۷.
- ↑ طوسی، التبیان، بی‌تا، ج۲، ص۴۷۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۷۵۹؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۲۰۶ و ۲۰۷.
- ↑ رضا، تفسیر المنار، ۱۴۱۴ق، ج۳، ص۳۱۶ و ۳۱۷.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۱۴، ص۳۸۷-۳۹۳.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۷۵۹؛ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۱۴، ص۳۹۲ و ۴۰۸.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۱۴، ص۳۹۱؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۲۰۷-۲۰۸؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۶۸.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۱۴، ص۳۹۱-۳۹۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۲۰۸-۲۰۹؛ طوسی، التبیان، بی‌تا، ج۲، ص۴۷۸.
- ↑ طوسی، التبیان، بی‌تا، ج۲، ص۴۷۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۷۵۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۷۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۷۵۹.
- ↑ طوسی، التبیان، بی‌تا، ج۲، ص۴۷۸؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۲۰۸و ۲۰۹؛ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۱۴، ص۳۹۴-۳۹۸.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۷۵۹ و ۷۶۰؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۲۰۹-۲۱۰؛ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۱۴، ص۳۹۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۷۱؛ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۰ش، ج۱۴، ص۴۰۸.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، قم، اسراء، چاپ سوم، ۱۳۹۰ش.
- رضا، محمد رشید، تفسیر المنار، دار المعرفة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، چاپ سوم، ۱۳۵۲ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، دار المعرفة، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
- طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، دار الإحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ اول، بی‌تا.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دار الکتب الاسلامیة، تهران، چاپ سی و دوم، ۱۳۷۴ش.