آیه ۳ سوره جمعه
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | جمعه |
| شماره آیه | ۳ |
| جزء | ۲۸ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| درباره | جهانشمولی دین اسلام |
آیه ۳ سوره جمعه اشاره دارد که دعوت پیامبر اکرم محدود به مردم جزیرة العرب و افراد زمان حیات او نبوده و شامل مردم دیگر مناطق و نسلهای دیگر تا روز قیامت میشود.[۱] ابتدا در آیه ۲ سوره جمعه آمده است که خدا پیامبر خود را از بین مردم درسنخوانده برانگیخت تا تعالیم دین را به آنها آموزش داده و آنها را از پلیدیها پاک سازد.[۲] سپس در آیه بعد، محدوده پیامبری را فراتر از مردمی دانسته است که از میان آنها برانگیخته شده است.[۳] از این آیه، جهانیبودن و نسخناپذیر بودن دین اسلام برداشت شده است.[۴]
وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ ۚ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ: نيز (بياموزد به) آن ديگرانى كه هنوز بدانها نپيوستهاند، و او پيروزمند و حكيم است.
بهگفته مفسران قرآن، تعلیم آموزههای دین برای نسلهای بعد از پیامبر توسط اهل علم و فضیلت انجام میشود.[۵] اما از آنجا که آموزگار اصلی این معارف خود پیامبر است، تعلیم دین به نسلهای دیگر نیز به پیامبر نسبت داده شده است.[۶]
پیامبر(ص) در تبیین مفهوم این آیه، با اشاره به سلمان فارسی تأکید کرده است که ایمان حتی اگر در ثُرَیّا باشد، ایرانیان به آن دست پیدا خواهند کرد.[۷] محمدحسین فضلالله، مفسر شیعی این مورد را تنها یکی از مصادیق این آیه قلمداد کرده است.[۸] از امام باقر(ع) نیز نقل شده است که منظور از این آیه، مردم غیر عرب هستند.[۹]
در حدیث نبوی در توضیح این آیه آمده است که گروهی از نسلهای آینده بدون حساب و کتاب وارد بهشت خواهند شد.[۱۰] این روایت با ادعای طَبَرانی (۳۶۰ق)، مفسر اهلسنت که از آیه ۳ سوره جمعه برتری صحابه پیامبر(ص) بر همه نسلهای آینده را برداشت کرده است،[۱۱] در تضاد است.
انتقال آموزههای اسلام به نسلهای بعد مظهر حکمت خدا[۱۲] و تخلفناپذیر بودن این اراده الهی ناشی از صفت عزیزبودن خدا به شمار رفته است.[۱۳] ازاینرو در انتهای این آیه بر حکیمبودن و عزیزبودن خدا تأکید شده است.[۱۴] طَبرِسی، مفسر شیعه، این دو صفت خدا را مرتبط با انتخاب پیامبر(ص) از میان مردم اُمّی دانسته است.[۱۵]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۴، ص۱۰۹؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۱۰، ۴۲۹.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق ج۱۰، ۴۲۸.
- ↑ طبرسی، تفسیر جوامع الجامع، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۲۹۰.
- ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۷، ص۳۲۳.
- ↑ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶ق، ج۲۸، ۳۳۲؛ آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۱۴، ص۲۸۹.
- ↑ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶ق، ج۲۸، ۳۳۲؛ آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۱۴، ص۲۸۹.
- ↑ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۲۱۵؛ حویزی، تفسیر نور الثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۵، ص۳۲۳.
- ↑ فضلالله، تفسیر من وحی القرآن، ۱۴۳۹ق، ج۱۸، ۳۶۲.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق ج۱۰، ۴۲۹؛ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۱۳، ص۶.
- ↑ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۲۱۵.
- ↑ طبرانی، التفسیر الکبیر، ۲۰۰۸م، ج۶، ص۲۷۳.
- ↑ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱۵، ص۳۸۱.
- ↑ طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۱۹، ص۲۶۵.
- ↑ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱۵، ص۳۸۱.
- ↑ طبرسی، تفسیر جوامع الجامع، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۲۹۰.
منابع
- اطیب، عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، اسلام، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.
- آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، تصحیح علی عبدالباری، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
- حویزی، عبدعلی، تفسیر نور الثقلین، تصحیح هاشم رسولی، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم، ۱۴۱۵ق.
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، قم، مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی، چاپ اول، ۱۴۰۴ش.
- صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق.
- طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، چاپ سوم، ۱۳۵۲ش.
- طبرانی، سلیمان بن احمد، التفسیر الکبیر، اربد، دار الکتاب الثقافی، چاپ اول، ۲۰۰۸م.
- طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، تصحیح ابوالقاسم گرجی، قم، مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، تصحیح فضلالله یزدی، بیروت، دار المعرفه، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
- فضلالله، محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر و التوزیع، چاپ سوم، ۱۴۳۹ق.
- مدرسی، محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، ایران، دار الکتب السلامی، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.