آیه ۳۶ سوره یونس
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | یونس |
| شماره آیه | ۳۶ |
| جزء | ۱۱ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | ندارد |
| مکان نزول | مکه |
| موضوع | اعتقادی |
| درباره | مشرکان |
| آیات مرتبط | آیه ۲۸ سوره نجم |
آیه ۳۶ سوره یونس، در ادامه آیات قبل، که به موضوع هدایت و ضلالت میپردازند، قرار دارد. این آیات هدایت را در انحصار خدا میدانند و معبودهای مشرکان را نه تنها فاقد توان هدایت، بلکه خود نیازمند هدایت معرفی میکنند. در این آیه، عامل اصلى انحراف مشرکان، پیروی از پندار و گمان ذکر شده است؛ روش که انسان را به حقیقت نمیرساند.[۱]
به گفته ابوالفتوح رازی در تفسیر روض الجنان، بیشتر مشرکان، اعتقادات خود را نه بر اساس برهان، بلکه بر پایه گمان و تقلید کورکورانه دریافت میکنند[۲] و ریشه انحراف مشرکان را در پیروی از ظن میداند و تأکید میکند که چنین پیرویای انسان را به حقیقت نمیرساند.[۳] محسن قرائتی است پیام آیه ۳۶ یونس این است که ارزش واقعى در علم است و اكثريّت، همیشه نشانه حقّانيّت نیست.[۴] به گفته او، مخالفان انبیاء معمولاً دلایل عقلانی روشن ندارند و اغلب بر اساس گمان سخن میگویند.[۵]
﴿وَمَا يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلَّا ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ ٣٦﴾ [یونس:36]﴿و بیشترشان جز از گمان پیروی نمیکنند [ولی] گمان به هیچ وجه [آدمی را] از حقیقت بینیاز نمیگرداند آری خدا به آنچه میکنند داناست ٣٦﴾
محمد حسین طباطبایی میگوید آیه به پیروی بیشتر کفار از ظن اشاره دارد، نه همه آنان. پیشوایان کفر، به درستی راه خود ظن ندارند؛ بلکه به اشتباه بودن آن یقین دارند، اما به دلیل لجاجت و منفعتطلبی، مردم را به سوی باطل دعوت میکنند.[۶] برخی مفسران با اتکا به تفکیک قرآن میان اکثریت ناآگاه و اقلیت لجوج، معتقدند که هدایت اکثریت امکانپذیر است، اما اقلیت آگاه قابل هدایت نیست.[۷]
عالمان اصولی شیعه، آیه ۳۶ سوره یونس را به عنوان دلیلی عدم حجیت ظن در احکام شرعی معرفی کردهاند. از نظر آنان ، این آیه نشان میدهد که ظن، انسان را از حقیقت بینیاز نمیکند؛ بنابراین احکام شرعی نمیتوانند بر ظن متّکی باشند، مگر اینکه با دلیل قطعی حجت بودن آن ثابت شود.[۸]
آیه ۳۶ سوره یونس برای بیان حرمت تقلید در اصول دین نیز مورد استناد قرار گرفته است.[۹] به گفته برخی از عالمان، این آیه، نظام معرفتی مبتنی بر علم و یقین را به مردم توصیه میکند.[۱۰] این آیه مانند آیه ۲۸ سوره نجم، عقاید سست مشرکان و پیروی از ظن در باورهای دینی را مذمت میکند.[۱۱]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۸، ص۲۸۳.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۱۰، ص۴۴.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۱۰، ص۴۴.
- ↑ قرائتی، تفسیرنور، ۱۳۸۳ش، ج۳، ص۵۶۹.
- ↑ قرائتی، تفسیرنور، ۱۳۸۳ش، ج۳، ص۵۶۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۰، ص۹۱.
- ↑ رضایی اصفهانی، تقسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۹، ص۷۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۸، ص۲۸۳-۲۸۴.
- ↑ شیخ انصارى، فرائد الاُصول، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۵۲؛ نائينى، أجود التقريرات، ۱۳۵۲ش، ج۱، ص۵۰۱؛ حكيم، الأصول العامة في الفقه المقارن، ۱۴۱۸ق، ص۲۹.
- ↑ فتال نيشابورى، روضة الواعظين و بصيرة المتعظين، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۲۱؛ صدر، الاجتهاد و التقليد، ۱۴۲۰ق، ص۸۵.
- ↑ مجلسى، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ج۷، ص۱۳۳؛ عضد الدین ایجی، شرح المواقف، بیتا، ج۸، ص۲۸۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۲، ص۵۳۰.
منابع
- ابوالفتوح رازى، حسين بن على، روض الجنان و روح الجنان فى تفسيرالقرآن، تحقيق محمد جعفر ياحقى و محمد مهدى ناصح، مشهد، بنياد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى، ۱۴۰۸ق.
- حكيم، محمد تقى بن محمد سعيد، الأصول العامة في الفقه المقارن، قم، مجمع جهاني اهل بيت(ع)، ۱۴۱۸ق.
- رضایی اصفهانی، محمدعلی، تقسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش.
- شیخ انصارى، مرتضى بن محمدامين، فرائد الاُصول، قم، موسسه النشر الاسلامي التابعه لجماعه المدرسين بقم، ۱۴۱۶ق.
- صدر، رضا، الاجتهاد و التقليد، قم، دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، ۱۴۲۰ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ش.
- عضد الدین ایجی، عبد الرحمان بن احمد، شرح المواقف، شارح جرجانی، علی بن محمد، مصحح نعسانی حلبی، محمد، قم، الشريف الرضي، بیتا.
- فتال نيشابورى، محمد بن احمد، روضة الواعظين و بصيرة المتعظين، قم، انتشارات رضى،۱۳۷۵ش.
- قرائتى، محسن، تفسير نور، تهران، مركز فرهنگى درسهايى از قرآن، ۱۳۸۳ش.
- مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول، مصحح، هاشم رسولى محلاتى، تهران، دار الكتب الإسلامية، ۱۴۰۴ق.
- مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الإسلامية، ۱۳۷۴ش.
- نائينى، محمدحسين، أجود التقريرات{تقریرات آیه الله سید ابوالقاسم خویی}، قم، مطبعه العرفان، ۱۳۵۲ش.