بزیغیه
بَزیغیه، یکی از فرقههای غالی شیعی است که به بزیغ بن موسی نسبت داده میشود. برخی منابع، نام پیشوای این فرقه را بزیغ[۱] و نام پدر او را یونس ذکر کردهاند.[۲] بزیغیه برای امام صادق(ع) مقام الوهیت قائل بودند و معتقد بودند که ایشان در قالب انسان ظاهر شدهاند.[۳] و پیروان خود را از فرشتگان مقرب و حتی پیامبر اکرم(ص) بالاتر میدانستند.[۴]
بر اساس منابع فرقهشناسی، گروهی از پیروان ابوالخطاب، که خود غالیمذهب بودند، به پیروان بزیغ پیوستند. این گروه ادعا میکردند که امام صادق(ع) بزیغ را در مقام الوهیت خود، با ابوالخطاب شریک کرده است و این مشارکت را به مشارکت حضرت موسی(ع) و هارون(ع) در نبوت تشبیه میکردند.[۵] به همین دلیل، بزیغیه را از فرقههای خطابی بهشمار میآورند، در حالی که پیروان ابوالخطاب از بزیغ برائت میجستند.[۶] با اینکه بزیغ در محافل امامی کوفه حضور داشت، امام صادق(ع) از ادعاهای او بیزاری میجست[۷] و او را در کنار غالیانی چون بیان بن سمعان و مغیره بن سعد قرار میداد.
بزیغ، همچون مغیره بن سعید و بیان بن سمعان، علاوه بر اینکه امامان معصوم(ع) را خدا میدانست، خود را نبی و دروازه (باب) ایشان میشمرد.[۸] در میان غلات، افرادی چون ابوالخطاب و بزیغ خود را تجلی مقام بابیت سلمان فارسی میدانستند و به همین دلیل، بزیغ برای پیروان مخمسه مقدس بهنظر میرسید.[۹]
پژوهشگران معتقدند که بزیغ و پیروانش علاوه بر داشتن برخی اندیشههای مشابه غلات شیعی، مانند مفهوم تشبیه و استمرار تسلسل نبوت و بابیت، به تأویل قرآن نیز معتقد بودند. آنها آراء خود را براساس تفسیر تأویلی از قرآن استنباط میکردند و به همین دلیل، آنچه بر دلهایشان القا میشد، را وحی میپنداشتند.[۱۰]
پانویس
- ↑ کشی، اختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۴ق، ص۳۰۴؛ اشعری، المقالات و الفرق ، ۱۳۶۰ش، ص۵۲.
- ↑ سامرائی، الغلو و الفرق الغالیة، ۱۳۹۲ق، ص۱۱۲؛ خوارزمی، مفاتیح العلوم،، ۱۹۸۴م، ص۵۰.
- ↑ کشی، اختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۴ق، ص۳۰۴-۳۰۵.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: اشعری، المقالات و الفرق،۱۳۶۰ش، ص۱۲؛ سامرائی، الغلو و الفرق الغالیة، ۱۳۹۲ق، ص۲۹۵؛ عبدالقادر جیلانی، الغنیة لطالبی طریق الحق، ۱۴۲۰ق، ص۱۲۵؛ حمیری، الحور العین، ۱۹۸۵م، ص۲۲۱.
- ↑ ابنحزم، الفصل فی الملل و الأهواء و النحل، ۱۴۱۶ق، ج۴، ص۱۸۶.
- ↑ نوبختی، فرق الشیعه، ۱۹۳۱م، ص۳۸؛ اشعری، المقالات و الفرق ، ۱۳۶۰ش، ص۵۲.
- ↑ اشعری، المقالات و الفرق ، ۱۳۶۰ش، ص۵۲.
- ↑ اشعری، المقالات و الفرق ، ۱۳۶۰ش، ص۵۵.
- ↑ اشعری، المقالات و الفرق ، ۱۳۶۰ش، ص۵۶-۵۷؛ مقدسی، البدء و التاریخ، ۱۹۱۶م، ج۵، ص۱۳۰.
- ↑ اشعری، المقالات و الفرق ،۱۳۶۰ش، ص۱۲؛ حمیری، الحورالعین، ۱۹۸۵م ص۱۶۷.
منابع
- ابنحزم، علی بن احمد، الفصل فی الملل و الأهواء و النحل، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۱۶ق.
- اشعری، سعد بن عبد الله، المقالات و الفرق، تصحیح: محمدجواد مشکور، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، ۱۳۶۰ش.
- حمیری، نشوان بن سعید، الحورالعین، به کوشش کمال مصطفی، بیروت، ۱۹۸۵م.
- خوارزمی، محمد، مفاتیح العلوم، به کوشش ابراهیم ابیاری، بیروت، ۱۹۸۴م.
- سامرائی، عبدالله سلوم، الغلو و الفرق الغالیة فی الحضارة الاسلامیة، بغداد، دار الحریة، ۱۳۹۲ق.
- عبدالقادر جیلانی، عبدالقادر بن ابیصالح، الغنیة لطالبی طریق الحق، بیروت، دار الجیل، ۱۴۲۰ق.
- کشی، محمد بن عمر، اختیار معرفة الرجال المعروف برجال الکشی، تصحیح: محمد باقر میر داماد، قم، مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث، ۱۴۰۴ق.
- مقدسی، مطهر، البدء و التاریخ، به کوشش کلمان هوار، پاریس، ۱۹۱۶م.
- نوبختی، حسن، فرق الشیعه، به کوشش هلموت ریتر، استانبول، ۱۹۳۱م.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دایرة المعارف بزرگ اسلامی
- مطالعه بیشتر: دانشنامه جهان اسلام