محمدتقی فلسفی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
شیخ محمد تقی فلسفی

زادروز ۲۴ فروردین ۱۲۸۷ش
زادگاه تهران
درگذشت ۲۷ آذر ۱۳۷۷ش
محل زندگی تهران
استادان یونس قزوینی،علی رشتی،میرزا طاهر تنکابنی،میرزا محمود قمی،میرزا مهدی آشتیانی
شناخته‌شده برای سخنرانی، روضه خوانی
نقش‌های برجسته واعظ، روضه خوان

محمد تقی فلسفی (۱۲۸۶- ۱۳۷۷ش) سخنران و خطیب مذهبی. وی در تهران به دنیا آمد و در تهران و قم دروس حوزوی خواند. او پیام‌های آیت الله بروجردی را به محمدرضا پهلوی شاه وقت ایران می‌رساند. وی در نهضت امام خمینی حضور فعال داشت و بازداشت و ممنوع المنبر شد. وی در منبر و خطبه روشی نو پایه گذاری و شاگردان بسیاری تربیت کرد. خدمات دینی و اجتماعی او بسیار و مسافرت‌های تبلیغی او به کشورهای عربستان، عراق، پاکستان و همچنین به شهرهای مختلف ایران قابل توجه است. مدفن وی در شهرری و در کنار مرقد شاه عبدالعظیم قرار دارد. آیت الله میرزا علی فلسفی برادر او است.

زندگی

محمدتقی فلسفی در سال ۱۲۸۶ شمسی در تهران متولد شد.[۱] در۶ سالگی به دبستان توفیق رفت و به تحصیل صرف و نحو و مقدمات علوم دینی پرداخت[۲] و با پافشاری و اصرار مادر به منبر روی آورد.[۳] وی در طول هفته به تحصیل اشتغال داشت و ۲ روز آخر هفته را به منبر می‌رفت. وی برای اولین بار در سن ۱۶-­ ۱۵ سالگی در مسجد فیلسوف‌ها به منبر رفت و در وصف امام علی (ع) سخن گفت.[۴] فلسفی در ۲۴- ۲۳ سالگی با دخترعموی خود ازدواج کرد[۵] وی در دروس محمدرضا تنکابنی، شیخ یونس قزوینی و میرزا مهدی آشتیانی و شیخ عبدالکریم حائری یزدی حاضر شد.[۶]

تألیفات

آثار وی که تحت عنوان کلی «گفتار فلسفی» انتشار یافته عبارتند از:

  • «کودک»، از نظر وراثت و تربیت، دو جلد.
  • «جوان»، از نظرعقل و احساسات، دو جلد.
  • «بزرگسال و جوان» از نظر افکار و تمایلات، دو جلد.
  • «آیه الکرسی»، پیام آسمانی توحید.
  • «اخلاق»،از نظر همزیستی و ارزشهای انسانی، دو جلد.
  • «معاد»، از نظر روح و جسم، سه جلد.
  • «سخن و سخنوری»، از نظر بیان و فن خطابه.
  • «شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق»، از صحیفه سجادیه، سه جلد.[۷]

زمینه منبری شدن

وی از نوجوانی به منبری شدن علاقه‌مند بود. مادرش نیز اصرار داشت تا فرزندش منبری شود و در خدمت امام حسین(ع) باشد. وی در این باره می‌گوید:

محمد تقی فلسفی در حال سخنرانی

«مادرم مسئله منبر رفتن را پیش آورد، که در نتیجه خط من و برادرم از هم جدا شد. مادرم روی علاقه شدیدی که به حضرت امام حسین(ع) داشت، به پدرم گفت که فلانی باید منبری شود. پدرم می‌گفت: آن‌ها باید درس بخوانند و این با منبر جمع نمی‌شود. مادرم می‌گفت: نمی‌شود که یکی از بچه‌های من در خدمت حضرت امام حسین(ع) نباشد، پس باید حتماً منبری شود. خلاصه پدرم از یک طرف می‌گفت باید تحصیل من ادامه پیدا کند و مادرم از طرف دیگر اصرار داشت که باید منبری شوم. سرانجام توافق کردند که ما بچه‌ها به گفته پدرمان از روز شنبه تا غروب چهارشنبه‌ها در اختیار درس و بحث و مدرسه باشیم و از صبح پنج شنبه و شب و روز جمعه من در اختیار منبر باشم.» فلسفی از آن به بعد اساس فعالیت خود را منبر قرار داد و با مطالعات مستمر درباره آن و تشویق پدر و مادرش و مردم، منبر او از جذابیت و کیفیت بالایی برخوردار شد و عموم مردم نیز به منبرش توجه پیدا کردند.[۸]

فعالیت‌های سیاسی-اجتماعی

نماینده آیت الله بروجردی

فلسفی پس از سکونت آیت الله بروجردی در قم به حضور وی فراخوانده شد. وی از فلسفی خواست که نمایندگی او را برای رساندن پیام‌های مرجعیت به مقامات دولتی و شاه بپذیرد. وی پذیرفت به شرط آن که از مسائل مهم و مربوط به امور دینی و مذهبی باشد.[۹] پیام‌های آیه الله بروجردی یا به طور مستقیم و به صورت شفاهی و یا به وسیله حاج احمد خادمی ـ خادم آیه الله بروجردی ـ و یا از طریق نامه (با مهر و امضاء) به فلسفی می‌رسید.[۱۰] بنا به دعوت آیه الله بروجردی، فلسفی در دهه آخر صفر در منزل ایشان منبر می‌رفت. بعد از درگذشت آیه الله بروجردی، فلسفی حدود بیست بار در مجالس ترحیم و فاتحه در تهران و قم به ایراد خطابه پرداخت و خدمات دینی و فرهنگی آن مرجع بزرگ را تشریح کرد.[۱۱]

محمد تقی فلسفی و تعدادی از واعظین تهرانی در راهپیمایی تاسوعای ۱۳۵۷.

مقابله با بهاییان

گسترش و نفوذ بهاییان در دوره پهلوی باعث شد فلسفی از رژیم انتقاد کند. آیت‌الله سیدحسین بروجردی طی نامه‌ای به فلسفی اظهار داشته که نفوذ و تقویت این فرقه از روی عمد و قصد است و مذاکره و بحث درباره آنها عبث و بیهوده قلمداد می‌کند.[۱۲] محمدتقی فلسفی زمانی که گله‌مندی آیت‌الله بروجردی را در خصوص گسترش دامنه فعالیت بهاییان به گوش شاه و مقامات دولتی می‌رساند. فلسفی با کسب اجازه از آیت‌الله بروجردی تصمیم گرفت موضوع بهاییان را از رادیو دنبال کند و آنان را در برابر افکار عمومی مطرح کند.[۱۳] با سخنرانی های فلسفی افکار عمومی تحریک شده و بر حکومت وقت فشار وارد کرد بدستور شاه حظیره القدس عبادتگاه بهایی ها در تهران اشغال و تخریب شد.[۱۴]

مبارزه با حزب توده

بعد از شهریور ۲۰ و فعالیت حزب توده در ایران، فلسفی در منبرهای خود از حزب توده انتقاد می‌کرد. در گزارش ساواک در خصوص فعالیت‌ فلسفی علیه حزب توده آمده است: "... ایشان در لفاف و گوشه و کنایه حرف نمی‌زند صاف و پوست کنده علیه حزب توده صحبت نمود بدون تردید این تبلیغ اثر خوبی در مردم خواهد گذاشت."[۱۵]

انتقاد از فساد اجتماعی

یکی از فعالیت‌های فلسفی انتقاد از مراکز فساد بوده است. بنابر گزارش ساواک فلسفی در انتقاد از نقش دولت در افزایش مراکز فساد بیان می‌کند که دولت شبانه‌روز بر تعداد سینماها و مناظر شهوت‌انگیز می‌افزاید و می‌خواهد خودش را در ردیف ممالک مترقی در بیاورد ولی غافل از اینکه اشتباه می‌کند زیرا با تشکیل این قبیل اماکن بر تعداد جنایات و فحشا افزوده می‌گردد. در گزارشی دیگر آمده که فلسفی اظهار داشته در پایتخت دو هزار فاحشه به سر می‌برد و ۲۸ هزار دیوانه در تیمارستان‌ها هستند و مملکتی که در سال چهارصد میلیون تومان مشروبات الکلی وارد می‌کند، آن مملکت دین را از دست داده است. فلسفی در یکی از سخنرانی‌ها ضمن انتقاد از تقلید کورکورانه از مدل اروپایی، متصدیان امور مملکت را مورد انتقاد قرار می‌دهد.[۱۶]

حمایت از نهضت امام خمینی

بنا بر گزارش ساواک تهران فلسفی در اظهارات خود در خصوص مخالفت روحانیون و عده‌ای از مردم با شرکت زنان در انتخابات چنین عنوان می‌کند: "کلیه زنانی که برای فعالیت‌های سیاسی، فعالیت می‌کنند از پنجاه نفر تجاوز نمی‌نمایند و این عده ناقابل هرگز نمی‌توانند به جای ۵ میلیون نفر زن ایراد صحبت کنند. اگر مقامات مسئول کشور هم بخواهند به ادعای این عده ترتیب اثر دهند معلوم است که تحریکات پشت پرده از ناحیه خود دولتی‌ها انجام می‌شود... توده مردم ایران هم زن و مرد با این سر و صداها با نظر تمسخر می‌نگرند." [۱۷]

تشییع جنازه محمد تقی فلسفی
سنگ قبر اقای فلسفی در حرم عبدالعظیم

بنا بر گزارش ساواک منزل وی محل رفت و آمد و اجتماع وعاظ و طلاب علوم دینی جهت مذاکره علیه قانون انجمن‌های ایالتی و ولایتی بود و خود فلسفی هم با علم مذاکره و مخالفت و نارضایتی وعاظ و روحانیون را در موضوع فوق به اطلاع وی رسانده و حتی علم را تهدید کرده که پافشاری در اجرای قانون انجمن‌های ایالتی و ولایتی موجب انقلابی در ایران خواهد شد. سرانجام بر اثر موضع‌گیری‌های علما دولت ناچار شد که تصویب‌نامه را لغو کند.[۱۸] محمدتقی فلسفی پس از آگاهی از واقعه فیضیه در یکی از منبرهای خود بیان نمود: "این واقعه ثابت می‌کند که اخبار وقایع کربلا و صدماتی که بر اهل بیت و رسول اکرم(ص)‌ و جوانان و بچه‌های آنان وارد ساختند کاملا درست است و آنچه بر فیضیه گذشت شاهدی بر این مدعی است". محمدتقی چهار روز قبل از قیام ۱۵ خرداد به افشاگری علیه دولت پرداخت.[۱۹]

ترور نافرجام

در محرم سال ۱۳۴۴ش جوانی بسیار قوی و با پنجه بوکس به حجت الاسلام فلسفی حمله کرد اما با تلاش راننده و خدمتگزار منزل، شکست خورد و دستگیر شد و به کلانتری محل تحویل گردید. بر اثر این حادثه، منبر فلسفی تعطیل شد.[۲۰] سید ابوالقاسم خویی، مرعشی نجفی، سید کاظم شریعتمداری، سید محمدهادی میلانی و سید علی بهبهانی با ارسال تلگراف از این واقع ابراز تأسف کردند.[۲۱]

ترور شخصیت فلسفی

در سالهای پیش از انقلاب و همزنان با سخنرانی های انتقادی فلسفی، عکسهایی از او در بین برخی از نخبگان و بانفوذ پخش شد که او را بصورت برهنه همراه زنی نشان می داد فلسفی این کار را توطئه ساواک دانست.[۲۲]

درگذشت

محمد تقی فلسفی در ۲۷ آذر سال ۱۳۷۷ش در سن ۹۳ سالگی درگذشت.[۲۳] وی در حرم عبدالعظیم در شهرری مدفون شد.[۲۴]

پانویس

  1. فلسفی، محمدتقی، ۱۳۷۶، ص ۴۷.
  2. فلسفی، محمدتقی، ۱۳۷۶، ص۵۳.
  3. فلسفی، محمدتقی، ۱۳۷۶، ص۵۵.
  4. فلسفی، محمدتقی، ۱۳۷۶، ص۵۶.
  5. فلسفی، محمدتقی، ۱۳۷۶، ص۶۵.
  6. فلسفی، محمدتقی، ۱۳۷۶، ص۶۰.
  7. فلسفی، محمدتقی، ۱۳۷۶، ص۳۴۴، ۳۴۵.
  8. فلسفی، محمدتقی، ۱۳۷۶، ص۵۵.
  9. فلسفی، محمدتقی، ۱۳۷۶، ص۱۷۲.
  10. فلسفی، محمدتقی، ۱۳۷۶، ص۱۷۳.
  11. فلسفی، محمدتقی، ۱۳۷۶، ص۲۰۸
  12. فلسفی، محمدتقی، ۱۳۷۶، ص۱۹۰.
  13. فلسفی، محمدتقی، ۱۳۷۶، ص۱۹۱.
  14. فلسفی، محمدتقی، ۱۳۷۶، ص۱۹۳
  15. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  16. تمری، محمدرضا، ۱۳۸۶، پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید ۱۳۹۶/۵/۱۸.
  17. تمری، محمدرضا، ۱۳۸۶، پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید ۱۳۹۶/۵/۱۸.
  18. تمری، محمدرضا، ۱۳۸۶، پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید ۱۳۹۶/۵/۱۸.
  19. تمری، محمدرضا، ۱۳۸۶، پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید ۱۳۹۶/۵/۱۸.
  20. فلسفی، محمدتقی، ۱۳۷۶، ص۲۹۵.
  21. فلسفی، محمدتقی، ۱۳۷۶، ص۲۹۷، ۲۹۸.
  22. تمری، محمدرضا، ۱۳۸۶، پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید ۱۳۹۶/۵/۱۸.
  23. حسین خادمی، یاران امام به روایت اسناد، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ج ۱۹، ص۱۸۵
  24. سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

منابع