کاربر:H.ahmadi/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخهها
| خط ۱: | خط ۱: | ||
==مفهومشناسی== | ==مفهومشناسی== | ||
اصطلاح تقریر در علوم اسلامی در دو معنا به کار رفته است:<ref>دانشنامه جهان اسلام، تقریرات در فقه.</ref> | اصطلاح تقریر در علوم اسلامی در دو معنا به کار رفته است:<ref>دانشنامه جهان اسلام، تقریرات در فقه.</ref> | ||
*در علم [[اصول فقه]] با عنوان [[تقریر معصوم]] و عبارت است از سکوت معصوم در برابر گفتار و رفتاری که در حضور او مطرح میشود.<ref>اصغری، اصولالفقه با شرح فارسی، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۱۳۳.</ref> تقریر به همراه فعل و گفتار [[معصوم (ع)]] مجموعا [[سنت]] را تشکیل میدهند که از منابع استنباط | *در علم [[اصول فقه]] با عنوان [[تقریر معصوم]] و عبارت است از سکوت معصوم در برابر گفتار و رفتاری که در حضور او مطرح میشود.<ref>اصغری، اصولالفقه با شرح فارسی، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۱۳۳.</ref> تقریر به همراه فعل و گفتار [[معصوم (ع)]] مجموعا [[سنت]] را تشکیل میدهند که از منابع استنباط [[افقه|حکام فقهی]] نزد [[مجتهد|فقهای اسلام]] محسوب میشود.<ref>مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۴، ص۵۳۵.</ref> | ||
*سبکی در نظام آموزشی حوزههای علمیه و نوعی نوشتن بیانات و مطالب استاد در محفل درس و پیادهسازی روشمند این مطالب به همراه ثبت پژوهش و تحقیقات و دیدگاههای مقرر (تقریرنویس) است.<ref>[https://b2n.ir/u13297 «اولین دوره مجازی آموزش صحیح تقریر نویسی»، سایت ثقلین.]</ref> به آنچه از تقریرنویسی به دست میآید، تقریرات گفته میشود، تقریرات عنوان عامی برای برخی از کتابهایی است که به شیوه تقریرنویسی از اواخر قرن ۱۲ق و پس از آن تا به امروز تألیف شده است.<ref>تهرانی، الذّريعة إلى تصانيف الشّيعة، ج۴، ص۳۶۶.</ref> مرسوم است که شاگردان تقریرات خود را به استاد عرضه میکنند و غالبا استاد نظر خود را درباره آن به صورت تقریظ مینویسد و این تقریظ استاد باعث اعتبار این تقریرات میشود.<ref>ربانی، دانش تقریرنویسی، ص۲۸.</ref> تقریظ درآمدی ستایشآمیز بر یک کتاب، به همراه تایید آن و ستایش نویسنده است.<ref>دانشنامه بزرگ اسلامی، مقاله «تقریظ»</ref> | *سبکی در نظام آموزشی حوزههای علمیه و نوعی نوشتن بیانات و مطالب استاد در محفل درس و پیادهسازی روشمند این مطالب به همراه ثبت پژوهش و تحقیقات و دیدگاههای مقرر (تقریرنویس) است.<ref>[https://b2n.ir/u13297 «اولین دوره مجازی آموزش صحیح تقریر نویسی»، سایت ثقلین.]</ref> به آنچه از تقریرنویسی به دست میآید، تقریرات گفته میشود، تقریرات عنوان عامی برای برخی از کتابهایی است که به شیوه تقریرنویسی از اواخر قرن ۱۲ق و پس از آن تا به امروز تألیف شده است.<ref>تهرانی، الذّريعة إلى تصانيف الشّيعة، ج۴، ص۳۶۶.</ref> مرسوم است که شاگردان تقریرات خود را به استاد عرضه میکنند و غالبا استاد نظر خود را درباره آن به صورت تقریظ مینویسد و این تقریظ استاد باعث اعتبار این تقریرات میشود.<ref>ربانی، دانش تقریرنویسی، ص۲۸.</ref> تقریظ درآمدی ستایشآمیز بر یک کتاب، به همراه تایید آن و ستایش نویسنده است.<ref>دانشنامه بزرگ اسلامی، مقاله «تقریظ»</ref> | ||
نسخهٔ ۱ مهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۲۱
مفهومشناسی
اصطلاح تقریر در علوم اسلامی در دو معنا به کار رفته است:[۱]
- در علم اصول فقه با عنوان تقریر معصوم و عبارت است از سکوت معصوم در برابر گفتار و رفتاری که در حضور او مطرح میشود.[۲] تقریر به همراه فعل و گفتار معصوم (ع) مجموعا سنت را تشکیل میدهند که از منابع استنباط حکام فقهی نزد فقهای اسلام محسوب میشود.[۳]
- سبکی در نظام آموزشی حوزههای علمیه و نوعی نوشتن بیانات و مطالب استاد در محفل درس و پیادهسازی روشمند این مطالب به همراه ثبت پژوهش و تحقیقات و دیدگاههای مقرر (تقریرنویس) است.[۴] به آنچه از تقریرنویسی به دست میآید، تقریرات گفته میشود، تقریرات عنوان عامی برای برخی از کتابهایی است که به شیوه تقریرنویسی از اواخر قرن ۱۲ق و پس از آن تا به امروز تألیف شده است.[۵] مرسوم است که شاگردان تقریرات خود را به استاد عرضه میکنند و غالبا استاد نظر خود را درباره آن به صورت تقریظ مینویسد و این تقریظ استاد باعث اعتبار این تقریرات میشود.[۶] تقریظ درآمدی ستایشآمیز بر یک کتاب، به همراه تایید آن و ستایش نویسنده است.[۷]
سنت تقریرنویسی اگرچه بیشتر در درسهای خارجِ اصول فقه و فقه جا افتاده است؛ اما در علوم دیگری نظیر منطق، فلسفه، تفسیر و عرفان نیز رواج داشته و تقریراتی از این دروس موجود است.[۸]
تاریخچه
آقا بزرگ تهرانی در کتاب الذریعه الی تصانیف الشیعه اواخر قرن ۱۲ قمری را شروع اولین دورههای سنت تقریرنویسی دانسته است.[۹] سید محسن امین در کتاب اعیان الشیعه، سید محمدجواد عاملی، مؤلف مفتاحالکرامة (متوفی ۱۲۲۶ق) را اولین تقریرنویسی دانسته که تقریرات درس استادش سید مهدی بحرالعلوم را نوشته است.[۱۰] محمدحسن ربانی بیرجندی پژوهشگر و مدرس حوزه علمیه مشهد، معتقد است که تقریرنویسی از دوره محمدحسین اصفهانی معروف به صاحبفصول آغاز شده است.[۱۱]
برخی نیز با استناد به روایتی که در آن پیامبر (ص) به یکی از انصار که نزد او مینشست و گفتار پیامبر را میشنید اما از حفظ آن عاجز بود، دستور داد تا سخنان او را بنویسد،[۱۲] پیشینه تقریرنویسی را به عصر پیامبر برمیگردانند.[۱۳]
تقریرنویسی و رشد علمی
درباره تقریرنویسی دیدگاههایی مطرح شده است:
- برخی از اساتید فقه و اصول، روش تقریرنویسی را موجب فهم عمیق مطالب دانسته و طلبهها را به انجام این روش آموزشی تشویق و ترغیب میکنند.[۱۴] بنا به نقل، میرزای شیرازی به تقریرات و نوشتههای شاگردان اهمیت داده و در حضور دیگران بهترین تقریر را معرفی میکرده است.[۱۵] آیتالله بروجردی تقریرنویسی را موجب رشد علمی و فهم عمیقتر مباحث میدانسته و طلبههایی را که تقریرات درس او را مینوشتهاند، تحسین و تشویق میکرده است.[۱۶]
- بنا به نقل آیتالله منتظری، سید محمد محقق داماد با تقریرنویسی مخالف بوده و به سبب این که طلبه فقط به نوشتههای خودش اتکا میکند، آن را موجب افت علمی او میدانسته است.[۱۷]
تفاوت با امالینویسی
برخی تفاوتهای تقریرنویسی با امالینویسی به قرار زیر است:
- در امالینویسی استاد مطالب را از روی نوشته و یا از حافظه خود برای شاگردان حاضر در مجلس، ارائه میدهد و آنها همه این مطالب را بدون کم و کاست یادداشت میکنند.[۱۸] در تقریرنویسی، استاد مطالب را از روی حافظه یا نوشته برای شاگردان بیان میکند و آنان در هنگام پیادهسازی مطالب استاد برخلاف امالینویسی، میتوانند در مطالب استاد دخل و تصرف کنند.[۱۹]
- امالی علم استاد است و در نتیجه کتاب به نام او تمام میشود[۲۰] ولی در تقریرات، ماده و محتوای درسی از استاد است و شرح و بسط و سبک ارائه مطالب استاد به سلیقه و اختیار تقریرنویس است و از این رو کتاب به نام او تمام میشود.[۲۱]
شیوههای تقریرنویسی
تقریرنویسی به طور کلی به دو شیوه مکتوب و شفاهی صورت میگرفته است:
- تقریر شفاهی: در تقریر شفاهی، بلافاصله پس از پایان جلسه درس استاد، برخی از شاگردان ارشد و باسابقه با اتکاء به حافظه خود، درس همان روز را برای شاگردانی که سابقه کمتری داشتند و یا درس را خوب فهم نکرده بودند، تکرار میکردند.[۲۲] بنا به نقل، محمدحسن آشتیانی از شاگردان شیخ انصاری یکی از کسانی بوده که درس شیخ را برای عدهای از شاگردان، به این شیوه تقریر میکرده است.[۲۳]
- تقریر کتبی: تقریرنویسی کتبی به شیوههای زیر انجام میشود:
- تقریرنویس مطالب استاد را در محفل درس مو به مو یادداشت و یا ضبط میکند و بعد از درس همان مطالب را اگر نیازمند به اصلاح باشد به نحو جزئی اصلاح میکند.[۲۴]
- تقریرنویس مطالب استاد را در مجلس درس به خوبی گوش میکند و بعد از جلسه درس در منزل یا در کتابخانه، مطالب مربوط به درس استاد را به طور خلاصه مینویسد.[۲۵]
- تقریرنویس پیش از درس استاد، مباحث مورد نظر را مطالعه میکند و در جلسه درس فقط نکات اضافی که استاد به آنها اشاره کرده را یادداشت میکند.[۲۶]
- از جمله شیوههای تقریرنویسی این است که استاد اصل فکر و بحث را مطرح میکند و شاگرد آن را شرح و بسط میدهد.[۲۷]
- تقریرنویس، سرفصلهای مطالب در جلسه درس را فقط یادداشت می کند؛ حال برخی این سرفصلها را شرح و بسط میدهند و برخی نیز به همین مطالب مهم و کلیدی اکتفا میکنند.[۲۸]
سایتهای تقریرات
برخی از سایتهایی که تقریرات دروس گروهی از اساتید در آن بارگذاری شده عبارتند از:
- سایت درسگفتار: این سایت شامل فایلهای درسی صوت و متن اساتید سطوح عالی حوزههای علمیه قم و مشهد است که بین متن تقریر و صوت ارتباطسازی شده است و نیز بستهها و ابزارهای پیش مطالعه آن مبحث نیز ارائه گردیده است.[۲۹]
- سایت مدرسه فقاهت: مدرسه فقاهت با «پخش زنده درسها» ارتباط حوزههای علمیه قم، مشهد، نجف و سایر مراکز حوزوی را برقرار و با ارائه «تقریر دروس حوزوی با قابلیت دسترسی به مستندات آن در کتابخانه» زمینه مستندسازی مفاهیم دینی را فراهم میکند.[۳۰]
- سامانه تقریرات دروس خارج: حوزه علمیه قم در جهت دسترسی آسان به تقریرات دروس خارج اساتید حوزه و ترویج سنت تقریرنویسی این سامانه را ایجاد کرده است. سامانه تقریرات دروس خارج، سامانهای آموزشی، پژوهشی و اطلاعرسانی است که وظیفه گردآوری، غنیسازی، طبقهبندی، ارزیابی و فراهم کردن زمینه گفتگو پیرامون تقریرات علمی طلاب سطح خارج حوزه را در فضای مجازی بر عهده دارد.[۳۱]
تقریر خوب
برای نوشتن یک تقریر مطلوب و پذیرفتهشده، رعایت امور زیر لازم است:
- تقریرنویس، نسبت به درسی که قرار است در کلاس درس ارائه شود، پیشمطالعه داشته باشد.[۳۲]
- تقریرنویس دفتر یا هر ابزاری که برای نوشتن و ثبت درس لازم است، به همراه داشته باشد و همه مطالب استاد را ثبت کند و اگر نمیتواند دست کم مطالب مهم و سرفصلها را یادداشت کند.[۳۳]
- شایسه است که تقریرنویس، کتابهایی را که استاد در بیان مطالب از آنها استفاده کرده یا به آنها اشاره کرده است را ببیند و مطالعه کند.[۳۴]
- مطالب استاد را استنادسازی کند. گاهی ممکن است استاد در محفل درس، اقوال علما، آیات یا روایتی را بدون ذکر منابع، مطرح کند، بر تقریرنویس لازم است برای بهتر شدن کار، با رجوع به منابع، این گفتهها را استنادسازی کند.[۳۵]
- مطالبی که در مجلس درس از استاد ثبت و ضبط کرده است را پاکنویسی کرده و در صورت نیاز، کم و زیاد و پس و پیش کند.[۳۶]
- مطالب استاد را به نحو واضح و شیوا تقریر کرده و عبارتپردازیها به اندازهای باشد که برای فهم مطلب توسط فرد غائب در کلاس نیز کافی باشد.[۳۷]
برخی تقریرات فقه و اصول فقه
برخی از تقریرات مشهور در حوزه درس فقه:
- التنقیح فی شرح العروة الوثقی نوشته میرزا علی غروی، تقریرات درس سیدابوالقاسم خویی[۳۸]
- فقه الشیعة نوشته محمدمهدی موسوی خلخالی، تقریرات درس فقه سیدابوالقاسم خویی[۳۹]
- نهایة التقریر فی مباحث الصلواة نوشته محمد فاضل لنکرانی، تقریرات درس فقه آیتالله بروجردی.[۴۰]
برخی از تقریرات مشهور در حوزه درس اصول فقه:
- مطارح الانظار نوشته میرزا ابوالقاسم کلانتر تهرانی، تقریرات درس اصول شیخ انصاری[۴۱]
- اجودالتقریرات نوشته سید ابوالقاسم خویی، تقریرات درس اصول محمدحسین غروی نائینی[۴۲]
- نهایةالافکار نوشته محمدتقی بروجردی، تقریرات درس اصول آقاضیاء عراقی[۴۳]
- مصباحالاصول نوشته محمدسرور واعظ حسينى بهسودى، تقریرات درس سیدابوالقاسم خویی[۴۴]
- تهذیبالاصول نوشته جعفر سبحانی، تقریرات درس امام خمینی.[۴۵]
تکنگاری
کتاب «دانش تقریرنویسی: به ضمیمه روش حل مسأله فقهی» به قلم محمدحسن ربانی بیرجندی، عضو هیئت علمی مرکز تخصصی آخوند خراسانی گردآوری و توسط شرکت چاپ و نشر بین الملل در تابستان ۱۳۹۸ش چاپ و منتشر شده است.[۴۶]
پانویس
الگوی پانویس غیرفعال شده است. لطفا از الگوی پانوشت استفاده شود
- ↑ دانشنامه جهان اسلام، تقریرات در فقه.
- ↑ اصغری، اصولالفقه با شرح فارسی، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۱۳۳.
- ↑ مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۴، ص۵۳۵.
- ↑ «اولین دوره مجازی آموزش صحیح تقریر نویسی»، سایت ثقلین.
- ↑ تهرانی، الذّريعة إلى تصانيف الشّيعة، ج۴، ص۳۶۶.
- ↑ ربانی، دانش تقریرنویسی، ص۲۸.
- ↑ دانشنامه بزرگ اسلامی، مقاله «تقریظ»
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به، امین، اعیانالشیعه، ج۶، ص۱۳۲ و ص۲۳۸.
- ↑ تهرانی، الذّريعة إلى تصانيف الشّيعة، ج۴، ص۳۶۶.
- ↑ امین، اعیانالشیعه، ج۵، ص۳۰۸.
- ↑ ربانی، دانش تقریرنویسی، ص۱۵.
- ↑ شهیدثانی، منیةالمرید، ص۲۶۷-۲۶۸.
- ↑ شیرازی، «ضرورت و ماهیتشناسی درس خارج و تقریرنویسی آن»، ص۹۳.
- ↑ شیرازی، «ضرورت و ماهیتشناسی درس خارج و تقریرنویسی آن»، ص۱۰۴.
- ↑ شیرازی، «ضرورت و ماهیتشناسی درس خارج و تقریرنویسی آن»، ص۱۰۴.
- ↑ «خاطرات آیت الله منتظری از دوران آیت الله العظمی بروجردی»، سایت شفقنا.
- ↑ «خاطرات آیت الله منتظری از دوران آیت الله العظمی بروجردی»، سایت شفقنا.
- ↑ تهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۲، ص۳۰۵.
- ↑ ربانی، دانش تقریرنویسی، ص۱۳.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به، تهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۲، ص۳۰۸.
- ↑ ربانی، دانش تقریرنویسی، ص۱۳.
- ↑ «مصاحبه باآیت اللّه سید محمدجعفر مروّج»، سایت پرتال جامع علوم اسلامی.
- ↑ دانشنامه جهان اسلام، تقریرات در فقه.
- ↑ ربانی، دانش تقریرنویسی، ص۱۶.
- ↑ ربانی، دانش تقریرنویسی، ص۱۶.
- ↑ ربانی، دانش تقریرنویسی، ص۱۶.
- ↑ شیرازی، «ضرورت و ماهیتشناسی درس خارج و تقریرنویسی آن»، ص۱۰۷.
- ↑ «بهترین روش های تقریر نویسی کدامند؟»، سایت معالم: پورتال جامع اطلاعات و خدمات آموزشی مرکز تخصصی آخوند خراسانی.
- ↑ «سامانه آموزشی درسگفتار رونمایی شد»، سایت خبری اجتهاد.
- ↑ «پخش زنده دروس خارج»، سایت مدرسه فقاهت.
- ↑ «تقریرات دروس خارج حوزه علمیه قم»، سامانه تقریرات دروس خارج.
- ↑ جوادیآملی، کتابالحج، ج۱، ص۱۶.
- ↑ ربانی، دانش تقریرنویسی، ص۲۲.
- ↑ ربانی، دانش تقریرنویسی، ص۲۳.
- ↑ ربانی، دانش تقریرنویسی، ص۲۴.
- ↑ ربانی، دانش تقریرنویسی، ص۲۳.
- ↑ «اولین دوره مجازی آموزش صحیح تقریر نویسی»، سایت ثقلین.
- ↑ ربانی، دانش تقریرنویسی، ص۱۶.
- ↑ خلخالی، فقهالشیعه، ج۱، ص۷.
- ↑ لنکرانی، نهایة التقریر فی مباحث الصلواة، ج۱، ص۳۰.
- ↑ ربانی، دانش تقریرنویسی، ص۱۷.
- ↑ خویی، اجودالتقریرات، ج۱، ص۲.
- ↑ بروجردی، نهایةالافکار، ج۱، ص۳.
- ↑ بهسودی، مصباحالاصول، ج۱، ص۷.
- ↑ سبحانی، تهذیبالاصول، ج۱، ص۴.
- ↑ «کتاب «دانش تقریرنویسی» منتشر شد»، خبرگذاری مهر.