علی بن محمد بیاضی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۳ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۱۱:۵۸

زین‌الدین علی بن محمد بن یونس بَیاضی، (791-877ق/1389-1472م)، از متکلمان امامیه قرن نهم هجری قمری است که گاهی در منابع از او به عنوان نباطی یا عاملی یاد می شود.

ولادت و درگذشت

وی در نبطیه جبل‌ عامل به دنیا آمد و همان‌جا درگذشت ^[۱] شهرت او به نباطی و عاملی از همین‌جاست.

استادان

به علت ویرانیهای رخ داده در جبل‌عامل، و گسستن سنتها و مکاتب آموزش در پی آن، منابعی که به شرح‌حال عالمان این منطقه پرداخته‌اند، آگاهیهای چندانی دربارۀ استادان و شاگردان بیاضی به دست نداده‌اند ^[۲] با این حال در تاثیر پذیری وی از شهید اول تردیدی نیست ^[۳] برخی استادان وی عبارتند از:

جمال الدین احمد بن حسین بن مطهر

ابن دقماق

شاگردان

ناصر بن ابراهیم بویهی

محمد فرزند وی

شرف الدین بن جمال الدین

تقی الدین کفعمی

آرء شاخص کلامی

از شاخص‌ترین آراء کلامی او، مخلوق دانستن قرآن کریم ^[۴]اعتقاد به «صرفه» در اعجاز قرآن ^[۵]و قول به «نسبت و اضافه» در ماهیت علم است ^[۶]

آثار

بیش از 20 اثر درحوزۀ کلام، فقه، تفسیر و منطق به او نسبت داده شده که غالب آنها تلخیص، یا شرح آثار پیشینیان است.

ذخیرةالایمان

این کتاب که قدیم‌ترین اثر شناختۀ او در علم کلام است در سال 834 ق تألیف شده است ^[۷]

الصراط‌المستقیم الیٰ مستحقی‌التقدیم

مشهورترین اثر اوست که در اثبات امامت علی(ع) در سال 854ق نوشته شده است. خود او آن را از حیث کثرت استناد به کتب فریقین، از دیگر کتابها ممتاز می‌داند ^[۸] بیاضی از 280 اثر در این کتاب نام برده، و از حدود 50 اثر به‌طور مستقیم نقل کرده است ^[۹] برخی آن را بعد از الشافی سید مرتضی در امامت، مهم‌ترین کتاب، و حتیٰ از جهاتی مقدم برآن دانسته‌اند ^[۱۰] نه تنها این کتاب از همان آغاز نگارش توسط خود نویسنده^[۱۱] و شاگردان وی مورد استفاده قرار گرفته‌، بلکه در عصر حاضر نیز متکلمان شیعه بدان توجه دارند ^[۱۲]

عصرةالمنجود

وی در این اثر که دربردارندۀ موضوعات و باب های مختلف علم کلام است از شیوۀ نصیرالدین دوری گزیده، و به متکلمان امامی پیش از او نظر داشته است. در مقام مقایسه میان آنان با آثار کلامی نصیرالدین‌ طوسی، باید گفت: بیاضی در این کتاب، کلام خود را با سخن از ضرورت بحث عقلی آغاز می‌کند؛ و «مباحث وجود و احکام آن» در کتابهای نصیر الدین طوسی و پیروان او ^[۱۳] جای خود را در این کتاب به «وجوب معرفت و طرق آن» داده است. دیگر آنکه خلاف این آثار که به علت فلسفی شدن نظم مباحث، از موضوعاتی همچون «ضرورت شکر»، «معرفت حدوث اجسام»، «خَلق اعمال»، «استطاعت»، «خلق قرآن» و «مؤمن فاسق» در آنها سخنی نرفته است، بیاضی در کتاب خود به شیوۀ گذشتگان به تفصیل به این مباحث پرداخته است^[۱۴] از همین روست که به اقوال و آراء و ادله معتزله تمایل نشان می‌دهد(^[۱۵]. پیداست که این اختلاف روش، تنها در نگرش کلامی وی بوده، و در مسائلی چون «فلک» که صبغه فلسفی بحث بیشتر است، به آثار خواجه نصیر استناد می‌جوید^[۱۶] با توجه به یاد کرد بیاضی از الصراط المستقیم در عصرة المنجود، این کتاب ظاهراً در دو دهه پایانی عمر او نگاشته شده است.

الرسالة‌الیونسیة

این اثر در شرح الرسالة‌التکلیفیه شهید اول در سال 844ق نگاشته شده است.

الکلمات‌النافعات

در شرح الباقیات‌الصالحات شهید اول وی در این اثر موضوعاتی را که متعارف کتب ملل و نحل نبوده است، به دسته‌بندی آراء و مذاهب می‌پردازد خطای یادکرد: برچسب تمام‌کنندهٔ </ref> برای برچسب <ref> پیدا نشد. بیاضی خود با عنوان شرح‌ الاسماء در «الرساله الیونسیه» از آن نام برده، و بدان استناد کرده است ^[۱۷]آقابزرگ به کتابی با همین عنوان از کفعمی اشاره کرده، و می‌افزاید که کفعمی بخشهایی از نوشته استاد خود را در انتهای البلد الامین آورده است ^[۱۸]. اما باید گفت کفعمی تنها خلاصه‌ای از اثری با عنوان المقصد الاسنیٰ را بی‌آنکه از نسبت به بیاضی یا حتیٰ مؤلفی دیگر سخن گوید، آورده است ^[۱۹] نیز برپایه مقایسه میان متن منقول کفعمی با کتابی به همین نام از غزالی، نمی‌توان هیچ‌گونه اشتراک مفهومی سراغ داد.

الباب‌المفتوح‌الیٰ ماقیل فی النفس و الروح

علامه مجلسی از این اثر بهره برده، و متن کامل آن را در مباحث مربوط به کتاب «السماء و العالم» بحارالانوار آورده است ^[۲۰]. آثار دیگر و اشعاری نیز بدو منتسب شده که برخی از آنها برجای مانده است ^[۲۱]

پانویس

↑ افندی، 4/256؛ مرعشی، 1/6، 8)
↑ آقابزرگ ،مقدمه...، 2/14
↑ «الکلمات...»، 339)،
↑ عصره...، 148)،
↑ (همان، 171-172)
↑ «الکلمات»، 245
↑ آقابزرگ، همان، 10/14
↑ 1/2-3
↑ 1/4-11، عصرة، 253
↑ خوانساری، 4/340
↑ عصرة، 209، 252، 253، 257
↑ امینی، 4/130، 6/213، جم‌، نیز یزدی حائری، 2/125
↑ نصیرالدین، 15
↑ ص12، 19، 89، 108، 148، 185
↑ ص 44-45، 135-137، 152
↑ ص255، «الکلمات»، 277
↑ بیاضی، الرساله الیونسیه
↑ مقدمه، 2/27
↑ البلد...، 612 بب‌ ، المصباح، 481
↑ 58/91-104
↑ حرعاملی، 1/135؛ افندی، 4/256-259؛ آقابزرگ، طبقات...، 2/89، الذریعة، 1/494، 18/353؛ مرعشی، 1/8-9؛ الصراط، 1/230-231، 2/97، 3/156؛ برای نسخه‌های آثار، مرکزی، خطی، 11/2110؛ همان، میکروفیلمها، 1/563؛ دانش‌پژوه، 2/241-

منابع

آقابزرگ، الذریعه؛
همو، طبقات اعلام الشیعه(قرن نهم) به کوشش علینقی منزوی، تهران، 1362ش؛
همو، مقدمه برالصراط المستقیم.
افندی، عبدالله، ریاض‌العلماء، به کوشش محمود مرعشی و احمد حسینی، قم، 1401ق/1981م
امینی، عبدالحسین، الغدیر، بیروت، 1379ق
بیاضی، علی، «الرساله الیونسیه»، ضمن اربع رسائل کلامیه، قم، 1380ش
همو، الصراط المستقیم، به کوشش محمدباقر بهبودی، قم، 1384ق/1964م
همو، عصره المنجود، نسخۀ عکسی موجود در کتابخانۀ مرکز
همو، «الکلمات النافعات»، ضمن اربع رسائل کلامیه، قم، 1380ش
حر عاملی، محمد، امل‌الآمل، به کوشش احمد حسینی، نجف، 1385ق
حسون، فارس، مقدمه بر محاسبهالنفس‌کفعمی، قم، 1413ق؛
خوانساری، محمدباقر، روضات‌الجنات، بیروت، 1411ق/1991م؛
دانش‌پژوه، محمدتقی و بهاءالدین انواری، فهرست کتابهای خطی کتابخانۀ مجلس سنا، تهران، 1356ش؛
کفعمی، ابراهیم، البلدالامین، چ سنگی، تهران، 1383ق؛
همو، المصباح، به کوشش حسین اعلمی، بیروت، 1414ق/1994م؛
مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، 1403ق/1983م؛
مرعشی، شهاب‌الدین، مقدمه بر الصراط المستقیم(نک‌: هم‌ ، بیاضی) مرکزی، خطی؛ همان، میکروفیلمها؛
نصیرالدین طوسی، محمد، «تجرید الاعتقاد»، ضمن کشف المراد علامۀ حلی، به کوشش حسن حسن‌زادۀ آملی، قم، 1413ق؛
یزدی حائری، علی، الزام الناصب، قم، 1362ش.

پیوند به بیرون

مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات

دانشنامه بزرگ اسلامی

دانشنامه جهان اسلام

[1] افندی، 4/256؛ مرعشی، 1/6، 8)

[2] آقابزرگ ،مقدمه...، 2/14

[3] «الکلمات...»، 339)،

[4] عصره...، 148)،

[5] (همان، 171-172)

[6] «الکلمات»، 245

[7] آقابزرگ، همان، 10/14

[8] 1/2-3

[9] 1/4-11، عصرة، 253

[10] خوانساری، 4/340

[11] عصرة، 209، 252، 253، 257

[12] امینی، 4/130، 6/213، جم‌، نیز یزدی حائری، 2/125

[13] نصیرالدین، 15

[14] ص12، 19، 89، 108، 148، 185

[15] ص 44-45، 135-137، 152

[16] ص255، «الکلمات»، 277

[17] بیاضی، الرساله الیونسیه

[18] مقدمه، 2/27

[19] البلد...، 612 بب‌ ، المصباح، 481

[20] 58/91-104

[21] حرعاملی، 1/135؛ افندی، 4/256-259؛ آقابزرگ، طبقات...، 2/89، الذریعة، 1/494، 18/353؛ مرعشی، 1/8-9؛ الصراط، 1/230-231، 2/97، 3/156؛ برای نسخه‌های آثار، مرکزی، خطی، 11/2110؛ همان، میکروفیلمها، 1/563؛ دانش‌پژوه، 2/241-

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 {{در دست ویرایش ۲|ماه=اسفند|روز=12|سال=1392|چند = 2}}
-'''زین‌الدین علی بن محمد بن یونس بَیاضی'''، (791-877ق/1389-1472م)، از متکلمان امامیه است.
+'''زین‌الدین علی بن محمد بن یونس بَیاضی'''، (791-877ق/1389-1472م)، از متکلمان [[امامیه]] [[قرن نهم]] [[هجری قمری]] است که گاهی در منابع از او به عنوان نباطی یا عاملی یاد می شود.
+==ولادت و درگذشت==
+وی در [[نبطیه]] [[جبل‌ عامل]] به دنیا آمد و همان‌جا درگذشت <ref>افندی، 4/256؛ مرعشی، 1/6، 8)</ref> شهرت او به نباطی و عاملی از همین‌جاست.
+==استادان==
+به علت ویرانیهای رخ داده در جبل‌عامل، و گسستن سنتها و مکاتب آموزش در پی آن، منابعی که به شرح‌حال عالمان این منطقه پرداخته‌اند، آگاهیهای چندانی دربارۀ استادان و شاگردان بیاضی به دست نداده‌اند <ref>آقابزرگ ،مقدمه...، 2/14</ref> با این حال در تاثیر پذیری وی از [[شهید اول]] تردیدی نیست <ref> «الکلمات...»، 339)، </ref> برخی استادان وی عبارتند از:
-==استادان==
 [[جمال الدین احمد بن حسین بن مطهر]]
@@ خط ۱۳: / خط ۱۶: @@
 ناصر بن ابراهیم بویهی
-فرزندش محمد
+محمد فرزند وی
 شرف الدین بن جمال الدین
@@ خط ۳۲: / خط ۳۵: @@
 ===عصرةالمنجود===
-وی در این اثر که دربردارندۀ موضوعات و باب های مختلف [[علم کلام]] است از شیوۀ [[خواجه نصیر الدین طوسی |نصیرالدین]] دوری گزیده، و به [[متکلمان]] [[امامیه|امامی]] پیش از او نظر داشته است. در مقام مقایسه میان آنان با آثار کلامی [[نصیرالدین‌ طوسی]]، باید گفت: بیاضی در این کتاب، کلام خود را با سخن از ضرورت بحث عقلی آغاز می‌کند؛ و «مباحث وجود و احکام آن» در کتابهای نصیر الدین طوسی و پیروان او <ref>نصیرالدین، 15 </ref> جای خود را در این کتاب به «وجوب معرفت و طرق آن» داده است. دیگر آنکه خلاف این آثار که به علت فلسفی شدن نظم مباحث، از موضوعاتی همچون «ضرورت شکر»، «معرفت حدوث اجسام»، «خَلق اعمال»، «استطاعت»، «[[خلق قرآن]]» و «[[مؤمن]] [[فاسق]]» در آنها سخنی نرفته است، بیاضی در کتاب خود به شیوۀ گذشتگان به تفصیل به این مباحث پرداخته است<ref>ص12، 19، 89، 108، 148، 185</ref> از همین روست که به اقوال و آراء و ادله [[معتزله]] تمایل نشان می‌دهد(<ref> ص 44-45، 135-137، 152</ref>. پیداست که این اختلاف روش، تنها در نگرش کلامی وی بوده، و در مسائلی چون «فلک» که صبغه فلسفی بحث بیشتر است، به آثار [[خواجه نصیر]] استناد می‌جوید<ref> ص255، «الکلمات»، 277</ref> با توجه به یاد کرد بیاضی از [[الصراط المستقیم]] در [[عصرة المنجود]]، این کتاب ظاهراً در دو دهه پایانی عمر او نگاشته شده است.
+وی در این اثر که دربردارندۀ موضوعات و باب های مختلف [[علم کلام]] است از شیوۀ [[خواجه نصیر الدین طوسی |نصیرالدین]] دوری گزیده، و به متکلمان [[امامیه|امامی]] پیش از او نظر داشته است. در مقام مقایسه میان آنان با آثار کلامی [[خواجه نصیر الدین طوسی |نصیرالدین‌ طوسی]]، باید گفت: بیاضی در این کتاب، کلام خود را با سخن از ضرورت بحث عقلی آغاز می‌کند؛ و «مباحث وجود و احکام آن» در کتابهای نصیر الدین طوسی و پیروان او <ref>نصیرالدین، 15 </ref> جای خود را در این کتاب به «وجوب معرفت و طرق آن» داده است. دیگر آنکه خلاف این آثار که به علت فلسفی شدن نظم مباحث، از موضوعاتی همچون «ضرورت شکر»، «معرفت حدوث اجسام»، «خَلق اعمال»، «استطاعت»، «[[خلق قرآن]]» و «[[مؤمن]] [[فاسق]]» در آنها سخنی نرفته است، بیاضی در کتاب خود به شیوۀ گذشتگان به تفصیل به این مباحث پرداخته است<ref>ص12، 19، 89، 108، 148، 185</ref> از همین روست که به اقوال و آراء و ادله [[معتزله]] تمایل نشان می‌دهد(<ref> ص 44-45، 135-137، 152</ref>. پیداست که این اختلاف روش، تنها در نگرش کلامی وی بوده، و در مسائلی چون «فلک» که صبغه فلسفی بحث بیشتر است، به آثار [[خواجه نصdر الدین طوسی | خواجه نصیر]] استناد می‌جوید<ref> ص255، «الکلمات»، 277</ref> با توجه به یاد کرد بیاضی از [[الصراط المستقیم]] در [[عصرة المنجود]]، این کتاب ظاهراً در دو دهه پایانی عمر او نگاشته شده است.
 ===الرسالة‌الیونسیة===
@@ خط ۳۸: / خط ۴۱: @@
 ===الکلمات‌النافعات===
 در شرح [[الباقیات‌الصالحات]] [[شهید اول]]
-شرح او براین دو اثر، متضمن تشریح نکات بلاغی و معانی کلمات، ذکر شواهدی از [[آیه|آیات]] و [[حدیث|روایات]] و اشاراتی به اقوال و عقاید [[مذاهب]] و فرقه‌های مختلف است. این دو اثر در [[مجموعه اربع رسائل کلامیة]] به چاپ رسیده است.
+وی در این اثر موضوعاتی را که متعارف کتب [[ملل و نحل]] نبوده است، به دسته‌بندی آراء و [[مذاهب]] می‌پردازد <ref> ص274،  ref/> 277>
+شرح او براین دو اثر، متضمن تشریح نکات بلاغی و معانی کلمات، ذکر شواهدی از [[آیه|آیات]] و [[حدیث|روایات]] و اشاراتی به اقوال و عقاید [[مذاهب]] و فرقه‌های مختلف است. این دو اثر در [[مجموعه اربع رسائل کلامیه]] به چاپ رسیده است.
 ===المقام‌الاسنیٰ فی تفسیر اسماء الله الحسنیٰ===
-در شرح دعای جوشن کبیر<ref> افندی، 4/259 آقابزرگ، همان، 2/66-67</ref>. بیاضی خود با عنوان [[شرح‌الاسماء]] در «[[الرسالةالیونسیة]]» از آن نام برده، و بدان استناد کرده است <ref> بیاضی، الرساله الیونسیه </ref>آقابزرگ به کتابی با همین عنوان از کفعمی اشاره کرده، و می‌افزاید که کفعمی بخشهایی از نوشته استاد خود را در انتهای [[البلدالامین]] آورده است <ref>مقدمه، 2/27</ref>. اما باید گفت [[کفعمی]] تنها خلاصه‌ای از اثری با عنوان [[المقصدالاسنیٰ]] را بی‌آنکه از نسبت به بیاضی یا حتیٰ مؤلفی دیگر سخن گوید، آورده است <ref> البلد...، 612 بب‌ ، المصباح، 481</ref> نیز برپایه مقایسه میان متن منقول کفعمی با کتابی به همین نام از [[غزالی]]، نمی‌توان هیچ‌گونه اشتراک مفهومی سراغ داد.
+در شرح دعای [[جوشن کبیر]] <ref> افندی، 4/259 آقابزرگ، همان، 2/66-67</ref>. بیاضی خود با عنوان [[شرح‌ الاسماء]] در «[[الرساله الیونسیه]]» از آن نام برده، و بدان استناد کرده است <ref> بیاضی، الرساله الیونسیه </ref>آقابزرگ به کتابی با همین عنوان از کفعمی اشاره کرده، و می‌افزاید که کفعمی بخشهایی از نوشته استاد خود را در انتهای [[البلد الامین]] آورده است <ref>مقدمه، 2/27</ref>. اما باید گفت [[کفعمی]] تنها خلاصه‌ای از اثری با عنوان [[المقصد الاسنیٰ]] را بی‌آنکه از نسبت به بیاضی یا حتیٰ مؤلفی دیگر سخن گوید، آورده است <ref> البلد...، 612 بب‌ ، المصباح، 481</ref> نیز برپایه مقایسه میان متن منقول [[کفعمی]] با کتابی به همین نام از [[غزالی]]، نمی‌توان هیچ‌گونه اشتراک مفهومی سراغ داد.
 ===الباب‌المفتوح‌الیٰ ماقیل فی النفس و الروح===
-[[مجلسی]]از این اثر بهره برده، و متن کامل آن را در مباحث مربوط به کتاب «[[السماء و العالم]]» [[بحارالانوار]] آورده است <ref> 58/91-104</ref>.
+[[علامه مجلسی]] از این اثر بهره برده، و متن کامل آن را در مباحث مربوط به کتاب «[[السماء و العالم]]» [[بحارالانوار]] آورده است <ref> 58/91-104</ref>.
 آثار دیگر و اشعاری نیز بدو منتسب شده که برخی از آنها برجای مانده است <ref>حرعاملی، 1/135؛ افندی، 4/256-259؛ آقابزرگ، طبقات...، 2/89، الذریعة، 1/494، 18/353؛ مرعشی، 1/8-9؛ الصراط، 1/230-231، 2/97، 3/156؛ برای نسخه‌های آثار، مرکزی، خطی، 11/2110؛ همان، میکروفیلمها، 1/563؛ دانش‌پژوه، 2/241- </ref>
@@ خط ۵۰: / خط ۵۵: @@
 <references/>
 {{پایان}}
 ==منابع==
 {{ستون-شروع|3}}
+*آقابزرگ، الذریعه؛
+*همو، طبقات اعلام الشیعه(قرن نهم) به کوشش علینقی منزوی، تهران، 1362ش؛
+*همو، مقدمه برالصراط المستقیم.
+*افندی، عبدالله، ریاض‌العلماء، به کوشش محمود مرعشی و احمد حسینی، قم، 1401ق/1981م
+*امینی، عبدالحسین، الغدیر، بیروت، 1379ق
+*بیاضی، علی، «الرساله الیونسیه»، ضمن اربع رسائل کلامیه، قم، 1380ش
+*همو، الصراط المستقیم، به کوشش محمدباقر بهبودی، قم، 1384ق/1964م
+*همو، عصره المنجود، نسخۀ عکسی موجود در کتابخانۀ مرکز
+*همو، «الکلمات النافعات»، ضمن اربع رسائل کلامیه، قم، 1380ش
+*حر عاملی، محمد، امل‌الآمل، به کوشش احمد حسینی، نجف، 1385ق
+*حسون، فارس، مقدمه بر محاسبهالنفس‌کفعمی، قم، 1413ق؛
+*خوانساری، محمدباقر، روضات‌الجنات، بیروت، 1411ق/1991م؛
+*دانش‌پژوه، محمدتقی و بهاءالدین انواری، فهرست کتابهای خطی کتابخانۀ مجلس سنا، تهران، 1356ش؛
+*کفعمی، ابراهیم، البلدالامین، چ سنگی، تهران، 1383ق؛
+*همو، المصباح، به کوشش حسین اعلمی، بیروت، 1414ق/1994م؛
+*مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، 1403ق/1983م؛
+*مرعشی، شهاب‌الدین، مقدمه بر الصراط المستقیم(نک‌: هم‌ ، بیاضی) مرکزی، خطی؛ همان، میکروفیلمها؛
+*نصیرالدین طوسی، محمد، «تجرید الاعتقاد»، ضمن کشف المراد علامۀ حلی، به کوشش حسن حسن‌زادۀ آملی، قم، 1413ق؛
+*یزدی حائری، علی، الزام الناصب، قم، 1362ش.
 {{پایان}}