مقاله متوسط
رده ناقص

طبقات ارث

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

طَبَقاتِ ارث اولویت‌بندی نزدیکان نسبی متوفی را در ارث بردن، نشان می‌دهد. این نزدیکان در سه طبقه دسته‌بندی می‌شوند.

ارث طبقاتی

خویشاوندان سببی و نسبی طبق شرائطی که در فقه آمده از یکدیگر ارث می‌برند. خویشاوندان نسبی که برپایه زاد و ولد شکل می‌گیرند نسبت به میت در سه طبقه به ترتیب اولویت در ارث، دسته‌بندی می‌شوند.[۱] تا زمانی که یک وارث از طبقه پیشین وجود داشته باشد نوبت به ارث طبقه بعدی نمی‌رسد.[۲] سهم افراد موجود در هر طبقه نیز در فقه، مشخص شده است.

طبقه اول

جدول ارث طبقه اول

پدر و مادر و فرزندان میت، در طبقه اول ارث قرار دارند. [۳]

پدر و مادر و اولاد، درجه اول، اولادِ اولاد (نوه)،‌ درجه دوم و اولادِ اولادِ اولاد (نبیره) درجه سوم از طبقه اول هستند.[۴]

ارث طبقه اول را در چند مسئله می‌توان دسته‌بندی کرد:

  • پدر و مادر و یا یکی از آن‌ها بدون اولاد میت
  • اولاد بدون پدر و مادر
  • پدر و مادر با اولاد میت
  • اولادِ اولاد

همچنین زوج یا زوجه نیز با پدر و مادر یا اولاد در ارث شریک هستند. [۵]

طبقه دوم

جدول ارث طبقه دوم

پدربزرگ و مادربزرگ و خواهر و برادر و خواهرزادگان و برادرزادگان میت، در طبقه دوم ارث قرار دارند. [۶]

پدرِپدر، پدرِمادر،‌ مادرِمادر، مادرِپدر و برادر و خواهر میت، درجه اول؛ پدرِجد، مادرِجد، پدرِجده، مادرِجده، خواهرزادگان و برادرزادگان میت، درجه دوم طبقه دوم ارث هستند. [۷] وارثان طبقه دوم را می‌توان به چند دسته تقسیم کرد:

  • اجدات و جدات فقط (بدون اخوه)
  • برادرها و خواهرها فقط (بدون اجداد)
  • اجداد و اخوه [۸]

طبقه سوم

جدول ارث طبقه سوم

عموها، عمه‌ها، دایی‌ها و خاله‌ها و فرزندان آنان در طبقه سوم ارث قرار دارند. [۹]

عمو‌ها، عمه‌ها، دایی‌ها و خاله‌ها، درجه اول؛ اولاد آنان، درجه دوم طبقه سوم ارث هستند.[۱۰]

در طبقه سوم، سهم وارثان در چند مسئله قابل بررسی است:

  • وارثان، فقط عموها و عمه‌ها باشند و همه از یک جهت مثلا همه پدر و مادری یا همه پدری یا مادری
  • وارثان، فقط عموها و عمه‌ها باشند اما از جهت‌های مختلف
  • وارثان، فقط دایی‌ها و خاله‌ها باشند
  • وارثان، فقط عموها و دایی‌ها باشند
  • زوج یا زوجه میت با وارثان طبقه سوم
  • عمو و عمه و دایی و خاله پدر یا مادر (در جایی که عمو و عمه و دایی و خاله خود میت نباشند و فرزندی هم نداشته باشند)
  • اولاد عمو و عمه و اولاد دایی و خاله [۱۱]

حاجب ارث

نوشتار اصلی: حاجب ارث

طبقات و درجات ارث هرکدام که به میت نزدیک‌تر باشند حاجب ارث طبقه و درجه بعدی هستند. گاهی برای همه ارث و گاهی برای بخشی از آن، حاجب وجود دارد. مثلا زوجه در صورتی که میت اولاد داشته باشد یک‌هشتم ارث می‌برد و اگر نداشته باشد، یک‌چهارم.

پانویس

  1. طوسی، جواهر الفرایض، ۱۴۲۶ق‌، ج۱، ص۱۷؛ مسعودی، شرح کتاب ارث، ۱۳۷۸ش، ص۸.
  2. طوسی، جواهر الفرایض، ۱۴۲۶ق‌، ج۱، ص۱۹ و ماده ۸۶۳ قانون مدنی
  3. مسعودی، شرح کتاب ارث، ۱۳۷۸ش، ص۸.
  4. نجفی، جواهر الکلام، ج ۳۹، ص ۸-۹؛ قانون مدنی، ماده ۱۰۳۲
  5. مسعودی، شرح کتاب ارث، ۱۳۷۸ش، ص۳۸.
  6. مسعودی، شرح کتاب ارث، ۱۳۷۸ش، ص۸.
  7. نجفی، جواهر الکلام، ج ۳۹، ص ۸-۹؛ قانون مدنی، ماده ۱۰۳۲
  8. مسعودی، شرح کتاب ارث، ۱۳۷۸ش، ص۴۶.
  9. مسعودی، شرح کتاب ارث، ۱۳۷۸ش، ص۸.
  10. نجفی، جواهر الکلام، ج ۳۹، ص ۸-۹؛ قانون مدنی، ماده ۱۰۳۲
  11. مسعودی، شرح کتاب ارث، ۱۳۷۸ش، ص۵۹.

منابع

  • نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، جواهر الفرایض، موسسه دایره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم‌، ۱۴۲۶ق‌.
  • مسعودی، سید اسدالله، شرح کتاب ارث، انتشارات در راه حق، ۱۳۷۸ش.
  • نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام، تحقیق محمد قوچانی، دار احیاء التراث العربی، بیروت
  • قانون مدنی، تدوین جهانگیر مسئولیت مدنی، چاپ ۸۱، نشر دیدار، تهران ۱۳۹۱