تعصیب
تَعصیب در فقه اهل سنت، اگر مجموع سهام وارثان مشخص شده از کل میراث کمتر باشد، مقدار اضافه شده بدون در نظر گرفتن طبقه و درجه خویشاوندی، به عصبه متوفی (خویشان پدری) داده میشود.[۱] بهعنوان مثال، اگر وارثان یک فرد متوفی، پدر، مادر و یک دختر باشند، سهم پدر و مادر هر کدام یکششم و سهم دختر یکدوم (نصف) است. مجموع این سهام پنجششم میراث میشود و یکششم باقی میماند.[۲] تعصیب از ریشه عصب و همخانواده عُصْبَه بهمعنای خویشان پدری است.[۳]
در فقه شیعه، اصل تعصیب پذیرفته شده نیست.[۴] بر این اساس، اگر مجموع سهم افراد تعیین شده، کمتر از کل میراث باشد، باقیمانده ارث به همان نسبتی که سهام اولیه تقسیم شده است، میان همان وارثان تقسیم میشود و به طبقه دیگر یا خویشان پدری (عصبه) تعلق نمیگیرد.[۵] این دیدگاه براساس قاعده «اَلاقْرَبُ یَمْنَعُ الاَبْعَدَ”؛ به فارسی؛ نزدیکتر، دورتری را منع میکند» استوار است که هم از قرآن[یادداشت ۱] و هم از احادیث[۶] استنباط میشود.[۷]
پانویس
یادداشت
منابع
- ابنمنظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۴ق.
- حر عاملی، محمد بن حسن، وسایل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسة آلالبیت علیهمالسلام لإحیاء التراث، ۱۴۱۶ق.
- مسعودی، سید اسدالله، شرح کتاب ارث، قم، انتشارات در راه حق، ۱۳۷۸ش.
- نجفی، محمدحسن، جَواهر الکلام فی شرحِ شرائعِ الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دارُ اِحیاء التُّراثِ العربی، چاپ هفتم، ۱۹۸۱م.