داعش خراسان
داعش خراسان نماینده و شاخهٔ گروه داعش در منطقهٔ خراسان بزرگ بود که در سال ۲۰۱۵م اعلام موجودیت کرد. این گروه از افراطیترین و خشنترین گروههای جهادی مسلح به شمار میرود. نام کامل آن «حکومت اسلامی عراق و شام - ولایت خراسان» بود. «خراسان بزرگ» بهعنوان بخشی مهم و تأثیرگذار از «تمدن اسلامی»، مناطقی از کشورهای امروزی مانند افغانستان، ایران و ترکمنستان را شامل میشود.
راهبرد کلی داعش خراسان شامل اهداف محلی و جهانی است. این گروه، همانند داعش، شیعیان را کافر و مشرک میداند. داعش خراسان دشمن سرسخت ایران توصیف شده است و در رسانههای خود ایران را به شیعه بودن، ارتداد و ارتباط با طالبان متهم میکند. افزون بر شیعیان، جوامع صوفی و مکانهایی که توسط سازمانهای بینالمللی اداره میشوند نیز از اهداف این گروه بودهاند.
داعش خراسان عملیاتهای تروریستی متعددی در مناطق مختلف انجام داده است. این گروه در ایران نیز دست به عملیاتهایی زده، از جمله حمله تروریستی به گلزار شهدای کرمان در مراسم چهارمین سالگرد قاسم سلیمانی در سال ۱۴۰۲ش که به شهادت ۹۴ تن انجامید. همچنین داعش خراسان در سالهای ۱۴۰۱ش و ۱۴۰۲ش به حرم شاهچراغ از زیارتگاههای شیعه در شیراز حمله کرد. در حملهٔ ۱۴۰۱ش سیزده تن و در حملهٔ ۱۴۰۲ش دو تن به شهادت رسیدند.
معرفی و شکلگیری
داعش خراسان در سال ۲۰۱۵م[۱] (مطابق با سال ۱۳۹۳ش)[۲] و در زمانی اعلام موجودیت کرد که داعش و خلافت خودخوانده آن در عراق و سوریه در اوج قدرت بودند.[۳] ابوبکر بغدادی، رهبر وقت داعش، پس از بیعت اعضای داعش خراسان، این گروه را به عنوان «دولت اسلامی ولایت خراسان» معرفی کرد.[۴] این گروه خود را نماینده و شاخه داعش مرکزی میدانست[۵] و نام کامل آن «حکومت اسلامی عراق و شام - ولایت خراسان» بود.[۶]
داعش خراسان را خطرناکترین،[۷] افراطیترین و خشنترین گروه در میان جهادیهای مسلح توصیف کردهاند.[۸] همچنین این گروه دشمن سرسخت ایران خوانده شده است[۹] و عملیاتهای تروریستی در خاک ایران انجام داده است.[۱۰]
داعش خراسان، همانند داعش مرکزی، برای مشروعیتبخشی به ایجاد یک حکومت اسلامی، به تاریخ دیرین سرزمینها تکیه میکند.[۱۱] بیشتر فعالیت این گروه در جغرافیای تاریخی خراسان بزرگ بود.[۱۲] «خراسان» نام منطقهای تاریخی است که مناطقی از کشورهای امروزی ایران، افغانستان، ترکمنستان، ازبکستان، قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان را در بر میگرفت و به آن «خراسان بزرگ» گفته میشود.[۱۳] خراسان بزرگ به عنوان بخشی مهم و تأثیرگذار از «تمدن اسلامی» دارای اهمیت بوده است.[۱۴]
گروه داعش خراسان ابتدا در بخشهای ننگرهار، زابل، خوست و کنر در افغانستان فعالیت داشت.[۱۵] این گروه در مناطق مرزی افغانستان و پاکستان نیز فعالیت میکرد.[۱۶] پس از تضعیف این گروه در برههای، داعش پاکستان اعلام موجودیت کرد اما بعداً دوباره زیر نظر داعش خراسان قرار گرفت.[۱۷]
اهداف و نگاه به شیعه
راهبرد کلی داعش خراسان شامل اهداف محلی و جهانی است. این گروه در ویدئویی که در سال ۱۳۹۴ش منتشر کرد، اذعان داشت که اهدافی فراتر از مسائل منطقهای دارد.[۱۸] داعش خراسان نیز همانند داعش، شیعیان را گروهی کافر و مشرک میداند[۱۹] و برخلاف طالبان، اقلیتهای شیعه از جمله هزارهها را اهداف اولویتدار معرفی میکند.[۲۰] این گروه در رسانههای خود، ایران را با اتهاماتی نظیر شیعهبودن، ارتداد و ارتباط با طالبان مورد هجمه قرار میدهد[۲۱] و همین افکار را در نشریات خود نیز دنبال میکند.[۲۲]
علاوه بر شیعیان، جوامع صوفی و مکانهایی که توسط سازمانهای بینالمللی اداره میشوند نیز از اهداف این گروه بودهاند.[۲۳] داعش خراسان به دنبال بیثباتسازی و سرنگونی حکومتهای منطقه است تا بتواند ولایت خراسان یا همان «خلافت اسلامی» مورد نظر خود را ایجاد کند.[۲۴] طالبان و داعش خراسان، دو جنبش اسلامگرا و بنیادگرا، دارای اختلافات اعتقادی هستند.[۲۵] سابقه درگیری طالبان با گروه داعش خراسان نشاندهنده تقابل خونین این دو گروه است.[۲۶]
نیروها و فرماندهان
نخستین امیر داعش خراسان، حافظ سعید خان، از سرکردگان طالبان پاکستان بود.[۲۷] او در حمله پهپادی نیروهای آمریکایی کشته شد.[۲۸] پس از کشته شدن حافظ سعید خان، معاونش «عبدالحسیب» رهبری گروه را بر عهده گرفت و تا سال ۲۰۱۷م این گروه را رهبری کرد. مهمترین اقدام داعش خراسان در زمان عبدالحسیب، حمله به بیمارستان نظامی در کابل بود که بیش از ۵۰ کشته و صدها زخمی بر جای گذاشت. عبدالحسیب پس از این واقعه در ولایت ننگرهار کشته شد.[۲۹]
جانشین وی، فردی به نام «ابوسید» بود و پس از او افرادی کمترشناختهشده ریاست داعش خراسان را بر عهده گرفتند که همگی کشته شدند. سپس فردی به نام «اسلم فاروقی» فرمانده این گروه شد، اما مدتی بعد توسط طالبان بازداشت گردید. امروزه از سرنوشت او اطلاعی در دست نیست.[۳۰] پس از بازداشت اسلم، جوانی به نام «شهاب المهاجر» (ثناءالله غفاری) رهبر داعش خراسان شد[۳۱]؛ برخی گزارشها نیز از کشته شدن وی حکایت دارند.[۳۲]
اعضای اولیه داعش خراسان را مجموعهای از نیروهای فراری طالبان پاکستان،[۳۳] طالبان ناراضی در افغانستان، برخی از اعضای گروههای تکفیری آسیای مرکزی و همچنین شماری از نیروهای داعش مرکزی تشکیل میدادند.[۳۴] پس از نابودی داعش مرکزی در عراق و سوریه، بخشی از نیروهای آن به داعش خراسان پیوستند.[۳۵] این گروه در اوج قدرت خود حدود ۳۰۰۰ عضو داشت، اما در درگیریهای مختلف تلفات قابل توجهی متحمل شده است.[۳۶]
عملیاتهای تروریستی
شاخه خراسانِ داعش مسئولیت دهها حمله مرگبار به غیرنظامیان، بهویژه شیعیان، را بر عهده گرفته است. از جمله اهداف این حملات، مدارس، کلینیکها و بازارهایی هستند که با شیعیان ارتباط دارند. طالبان این حملات را به شدت محکوم کرده است.[۳۷] داعش خراسان همچنین برای برانگیختن بدنه متنوع جنگجویان و حامیان خود و بسیج نیروهای بالقوه، حملاتی را در خارج از افغانستان انجام داده است.[۳۸] برخی از مهمترین و بزرگترین عملیاتهای تروریستی داعش خراسان عبارتند از:
- حمله تروریستی به گلزار شهدای کرمان: حمله به شرکتکنندگان مراسم چهارمین سالگرد قاسم سلیمانی در گلزار شهدای کرمان در ۱۳ دی سال ۱۴۰۲ش.[۳۹] در این حمله، ۹۴ تن شهید شدند که ۵۶ تن از آنها زن بودند.[۴۰] وزارت اطلاعات ایران در بیانیهای دو عامل انتحاری را داعشی خواند.[۴۱]
- حمله به حرم شاهچراغ (۱۴۰۱ش): حمله تروریستی به زائران حرم شاهچراغ، از زیارتگاههای شیعه در شیراز، که در ۴ آبان ۱۴۰۱ش رخ داد[۴۲] و گروه تکفیری داعش مسئولیت آن را بر عهده گرفت.[۴۳] در این حمله سیزده تن شهید و سی تن زخمی شدند.[۴۴]
- حمله به حرم شاهچراغ (۱۴۰۲ش): حملهای تروریستی از سوی داعش[۴۵] در ۲۲ مرداد ۱۴۰۲ش در حرم شاهچراغ[۴۶] که طی آن مهاجمان مسلح به سوی زائران و نیروهای حراست حرم شلیک کردند. این حمله منجر به شهادت دو نفر[۴۷] و زخمی شدن شش تن گردید.[۴۸]
- انفجار در مسجد شیعیان در مزارشریف افغانستان در اردیبهشت ۱۴۰۱ش با ۴۰ شهید و ۱۰۰ زخمی.[۴۹]
- حمله تروریستی به مراسم بیستوپنجمین سالگرد شهید عبدالعلی مزاری در کابل که حدود ۳۲ نفر شهید و ۵۸ نفر دیگر زخمی شدند.[۵۰]
- حمله مسلحانه به سالن کنسرت در نزدیکی مسکو در سال ۱۴۰۳ش[۵۱] که حدود ۱۳۳ نفر کشته شدند.[۵۲]
- حمله انتحاری در فرودگاه کابل در سال ۲۰۲۱م در جریان تخلیه پرآشوب، که منجر به کشتهشدن ۱۷۰ افغان و ۱۳ نظامی آمریکایی شد.[۵۳]
پانویس
- ↑ قاسمی، «نگاهی به اهداف رسانهای داعش خراسان»، ص۲۶.
- ↑ «تهديدهای داعش برای پاكستان»، ایرنا.
- ↑ گاردنر، «داعش خراسان» چه کسانی هستند و چرا به سالن کنسرت مسکو حمله کردند؟؛ «داعش خراسان» و تحریف مفهوم تاریخی- تمدنی «خراسان»، مطالعات راهبردی شرق.
- ↑ «شاخه خراسان داعش بعد از دستگیری رهبرشان چه میشود؟»، بی بی سی.
- ↑ قاسمی، «نگاهی به اهداف رسانهای داعش خراسان»، ص۲۶؛ «داعش خراسان» و تحریف مفهوم تاریخی- تمدنی «خراسان»، مطالعات راهبردی شرق.
- ↑ گاردنر، «داعش خراسان» چه کسانی هستند و چرا به سالن کنسرت مسکو حمله کردند؟»، بیبیسی فارسی.
- ↑ احمدی، «ترکیب گروه داعش خراسان را بشناسیم»، تابناک.
- ↑ گاردنر، «داعش خراسان» چه کسانی هستند و چرا به سالن کنسرت مسکو حمله کردند؟»، بیبیسی فارسی.
- ↑ احمدی، «ترکیب گروه داعش خراسان را بشناسیم»، تابناک.
- ↑ «اخبار لحظه به لحظه از حادثه تروریستی کرمان/ بازداشت برخی عوامل مرتبط با انفجارها + تصاویر»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «"دولت اسلامی ولایت خراسان" چه میدانیم؟»، دویچه وله.
- ↑ «داعش خراسان» و تحریف مفهوم تاریخی- تمدنی «خراسان»، مطالعات راهبردی شرق.
- ↑ «درباره "دولت اسلامی ولایت خراسان" چه میدانیم؟»، دویچه وله.
- ↑ «داعش خراسان» و تحریف مفهوم تاریخی- تمدنی «خراسان»، مطالعات راهبردی شرق.
- ↑ «شاخه خراسان داعش بعد از دستگیری رهبرشان چه میشود؟»، بیبیسی.
- ↑ «شاخه خراسان داعش را بشناسید»، دویچه وله؛ «تهديدهاي داعش براي پاكستان»، ایرنا.
- ↑ قاسمی، «نگاهی به اهداف رسانهای داعش خراسان»، ص۲۶.
- ↑ محمودی، «بازشناسی داعش خراسان؛ وضعیت کنونی و راهبرد ج.ا.ایران»، ص۱۰۴.
- ↑ هاشمی، «بررسی گروه تروریستی داعش خراسان به عنوان تهدیدی مشترک برای ایران و افغانستان»، ص۳۱.
- ↑ ونسیان، «پدیده خطرناک داعش خراسان»، دیپلماسی ایرانی.
- ↑ قاسمی، «نگاهی به اهداف رسانهای داعش خراسان»، ص۲۹.
- ↑ قاسمی، «نگاهی به اهداف رسانهای داعش خراسان»، ص۲۹.
- ↑ ونسیان، «پدیده خطرناک داعش خراسان»، دیپلماسی ایرانی.
- ↑ ««داعش خراسان» و تحریف مفهوم تاریخی- تمدنی «خراسان»، مطالعات راهبردی شرق.
- ↑ ونسیان، «پدیده خطرناک داعش خراسان»، دیپلماسی ایرانی.
- ↑ احمدی، «ترکیب گروه داعش خراسان را بشناسیم» تابناک.
- ↑ لیون، «داعش استان خراسان چه کسانی هستند؟»، دیپلماسی ایرانی.
- ↑ احمدی، «ترکیب گروه داعش خراسان را بشناسیم»، تابناک.
- ↑ احمدی، «ترکیب گروه داعش خراسان را بشناسیم»، تابناک.
- ↑ احمدی، «ترکیب گروه داعش خراسان را بشناسیم»، تابناک.
- ↑ محمودی، «بازشناسی داعش خراسان؛ وضعیت کنونی و راهبرد ج.ا.ایران»، ص۱۰۵.
- ↑ «رهبر داعش خراسان کشته شد»، مشرقنیوز.
- ↑ «دولت اسلامی در خراسان چگونه آغاز شد و اکنون در چه موقعیتی در ننگرهار قرار دارد»، شبکه تحلیلگران افغانستان.
- ↑ قاسمی، «نگاهی به اهداف رسانهای داعش خراسان»، ص۲۶.
- ↑ لیون، «اعش استان خراسان چه کسانی هستند؟»، دیپلماسی ایرانی.
- ↑ گاردنر، ««داعش خراسان» چه کسانی هستند و چرا به سالن کنسرت مسکو حمله کردند؟»، بیبیسی فارسی.
- ↑ لیون، «داعش استان خراسان چه کسانی هستند؟»، دیپلماسی ایرانی.
- ↑ محمودی، «بازشناسی داعش خراسان؛ وضعیت کنونی و راهبرد ج.ا.ایران»، ص۱۱۴.
- ↑ «اخبار لحظه به لحظه از حادثه تروریستی کرمان/ بازداشت برخی عوامل مرتبط با انفجارها + تصاویر»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «اسامی شهدای حمله تروریستی کرمان تا امروز»، ایسنا.
- ↑ «اطلاعیه اول وزارت اطلاعات پیرامون حادثه تروریستی کرمان»، کیهان.
- ↑ «خبرگزاری فرانسه: داعش حمله تروریستی در شاهچراغ را به عهده گرفت»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «حمله به شاهچراغ؛ داعش مسئولیت حمله را پذیرفت»، بیبیسی فارسی.
- ↑ «جدیدترین آمار رسمی شهدای حادثه تروریستی شاهچراغ تا ظهر امروز»، همشهری آنلاین.
- ↑ «داعش مسئولیت حمله به حرم شاهچراغ را به عهده گرفت»، خبر آنلاین.
- ↑ «حادثه تروریستی در حرم شاهچراغ با یک شهید و ۷ مجروح»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «تعداد شهدای حادثه تروریستی شیراز به ۲ نفر رسید»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «جزئیات حمله به حرم مطهر شاهچراغ»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «انفجار در مسجد شیعیان در مزار شریف افغانستان با ۴۰ شهید و ۱۰۰زخمی»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «حمله بر مصلی شهید مزاری؛ ۳۲ نفر کشته و ۵۸ نفر زخمی شدند»، دیلی افغانستان.
- ↑ «جزئیات حمله تروریستی مسکو»، فرارو.
- ↑ «درباره "دولت اسلامی ولایت خراسان" چه میدانیم؟»، دویچه وله.
- ↑ گاردنر، «داعش خراسان» چه کسانی هستند و چرا به سالن کنسرت مسکو حمله کردند؟»، بیبیسی فارسی.
منابع
- احمدی، نعمت، «ترکیب گروه داعش خراسان را بشناسیم» تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۰ شهریور ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «اخبار لحظه به لحظه از حادثه تروریستی کرمان/ بازداشت برخی عوامل مرتبط با انفجارها + تصاویر»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ دی ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «اسامی شهدای حمله تروریستی کرمان تا امروز»، ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دی ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «اطلاعیهی اول وزارت اطلاعات پیرامون حادثهی تروریستی کرمان»، کیهان، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «انفجار در مسجد شیعیان در مزار شریف افغانستان با ۴۰ شهید و ۱۰۰زخمی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «تعداد شهدای حادثه تروریستی شیراز به ۲ نفر رسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مرداد ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «تهديدهای داعش برای پاكستان»، ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳ تیر ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «جدیدترین آمار رسمی شهدای حادثه تروریستی شاهچراغ تا ظهر امروز»، سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۵ آبان ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «جزئیات حمله به حرم مطهر شاهچراغ»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مرداد ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «جزئیات حمله تروریستی مسکو»، فرارو، تاریخ درج مطلب: ۴ فروردین ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «حادثه تروریستی در حرم شاهچراغ»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مرداد ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «حمله بر مصلی شهید مزاری؛ ۳۲ نفر کشته و ۵۸ نفر زخمی شدند»، دیلی افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۱۷ حوت ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «حمله به بخش زایمان بیمارستان دشت برچی؛ «به دنیا آوردن نوزادان با وجود کشتار ادامه داشت»، یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۴ می ۲۰۲۰م، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «حمله به شاهچراغ؛ داعش مسئولیت حمله را پذیرفت»، خبرگزاری BBC، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «خبرگزاری فرانسه: داعش حمله تروریستی در شاهچراغ را به عهده گرفت»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۴ آبان ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- ««داعش خراسان» و تحریف مفهوم تاریخی- تمدنی «خراسان»»، مطالعات راهبردی شرق، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «داعش مسئولیت حمله به حرم شاهچراغ را به عهده گرفت»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۴ آبان ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «درباره "دولت اسلامی ولایت خراسان" چه میدانیم؟»، دویچه وله، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «دولت اسلامی در خراسان چگونه آغاز شد و اکنون در چه موقعیتی در ننگرهار قرار دارد»، شبکه تحلیلگران افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۱۰ عقرب ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «رهبر داعش خراسان کشته شد»، مشرقنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۸ خرداد ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- «شاخه خراسان داعش بعد از دستگیری رهبرشان چه میشود؟»، بی بی سی، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- قاسمی، فائزه، «نگاهی به اهداف رسانهای داعش خراسان»، نامه هویت، شماره ۸۶، اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- گاردنر، ««داعش خراسان» چه کسانی هستند و چرا به سالن کنسرت مسکو حمله کردند؟»، بی بی سی فارسی، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- لیون، «داعش استان خراسان چه کسانی هستند؟»، دیپلماسی ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۱۴ شهریور ۱۴۰۰ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- محمودی، زهرا، «بازشناسی داعش خراسان؛ وضعیت کنونی و راهبرد ج.ا.ایران»، مطالعات راهبردی جهان اسلام، شماره ۹۸، تابستان ۱۴۰۳ش.
- ونسیان، «پدیده خطرناک داعش خراسان»، دیپلماسی ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۵ خرداد ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- هاشمی، امیرحسام، «بررسی گروه تروریستی داعش خراسان به عنوان تهدیدی مشترک برای ایران و افغانستان»، مجله دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، سال هفتم، شماره ۷۶، شهریور ۱۴۰۳ش.