تعویض پرچم

تعویض پرچم (آیین)

تعویض پرچم حرم امام حسین(ع)
زمان‌برگزاری	در ایام عزاداری و مناسبت‌های خاص مذهبی
اشیاء و نمادها	پرچم روی گنبد
وجه نمادین	نشانی برای اعلام وضعیت تقویمی و معنوی حرم
آیین‌های مهم
سینه‌زنی • افطاری • تشییع جنازه • تعزیه خوانی سایر آیین‌ها

آیین تعویض پرچم از مناسک مذهبی در برخی حرم‌های شیعی است که در آن، پرچمِ برافراشته بر فراز گنبد یا ایوان، متناسب با مناسبت‌های مذهبی تعویض یا به اهتزاز درمی‌آید. این آیین معمولاً در آغازِ دوره‌های سوگواری (به‌ویژه ماه محرم) یا ایام سرور و ولادت برگزار می‌شود و افزون بر کارکرد نمادین، نشانی برای اعلام وضعیت تقویمی و معنوی حرم برای زائران و جامعه است.

معنا و کارکرد

در فرهنگ آستان‌های شیعی، آیین تعویض پرچم وضعیت تقویمی و فضای معنویِ حاکم بر حرم را به زائران و جامعه اعلام می‌دارد و به عنوان نشانه‌ای برای آغاز فصل‌های مختلفِ شعائر دینی (مانند سوگواری یا سرور) عمل می‌کند.

تغییر در رنگ پرچم، بخشی از این زبانِ نمادین است؛ چنان‌که جایگزینی پرچم معمولی با پرچم سیاه، نشان‌دهنده ورود حرم به ایام حزن و سوگواری است. در برخی آستان‌ها، این فرایند با تشریفات خاصی همراه است تا اهمیت آن را دوچندان کند؛ برای نمونه آستان قدس رضوی از این آیین با عنوان «آیین اذن عزا» یاد می‌کند که نشان‌دهنده آمادگی رسمیِ مجموعه برای آغاز سوگواری‌های مذهبی است.

تعویض پرچم در اماکن مقدس

این آیین در شماری از حرم‌ها و اماکن مقدس شیعه به صورت رسمی برگزار می‌شود:

• حرم امام حسین(ع): طبق گزارش آستان قدس حسینی، پرچم گنبد، اول هر ماه قمری (سالی ۱۲ بار) تعویض می‌شود. در آستانه ماه محرم، پرچم سرخ با پرچم سیاه عزا جایگزین شده و صحن‌های حرم و بین‌الحرمین نیز سیاهپوش می‌شوند.
• حرم امام رضا(ع): آیین تعویض پوش ضریح و پرچم گنبد با حضور خادمان و پیرغلامان اهل‌بیت، تحت عنوان «آیین اذن عزا» برگزار می‌شود که نماد آغاز رسمی سوگواری‌های ماه محرم در حرم رضوی است.
• حرم حضرت معصومه(س): در قم، تعویض پرچم گنبد در مناسبت‌هایی مانند دهه کرامت با حضور خادمان، همراه با برنامه‌هایی نظیر نقاره‌زنی، سخنرانی و مداحی برگزار می‌شود.
• حرم حضرت عبدالعظیم حسنی(ع): این آیین در شب‌های رحلت یا شهادت برگزار شده و شامل تلاوت قرآن، جمع‌خوانی خدام و مرثیه‌سرایی است.
• مسجد جمکران: در این مکان در برخی مناسبت‌های مذهبی از جمله آغاز ماه محرم، پرچم‌های منقش به شعارهای آیینی (مانند «یا لثارات الحسین») طی آیینی بر فراز گنبد به اهتزاز درمی‌آیند.

شیوه برگزاری

اگرچه جزئیات این آیین در اماکن مختلف متفاوت است، اما هسته اصلی آن شامل تلاوت آیات قرآن، جمع‌خوانی خادمان، مرثیه‌سرایی یا مدیحه‌سرایی ذاکران اهل‌بیت و در نهایت تعویض فیزیکی پرچم یا برافراشتن آن است. در برخی مراکز، استفاده از نمادهایی نظیر نقاره‌زنی نیز رایج است.

گالری تصاویر

• تعویض پرچم حرم امام حسین(ع)/فیلم
• 
  تعویض پرچم گننبد حرم امام رضا(ع)
• 
  تعویض پرچم حرم امام رضا(ع)
• 
  تعویض پرچم حرم حضرت معصومه(س)۱
• 
  تعویض پرچم حرم حضرت معصومه(س)۲
• 
  آیین اذن عزا حرم رضوی
• 
  آیین تعویض پرچم حرم عبدالعظیم حسنی