کاربر:M.motahhari/صفحه تمرین
 | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| بنيانگذار | مأمون بطائحی |
| تأسیس | قرن۶ق |
| کاربری | مسجد |
| مکان | قاهره |
| مشخصات | |
| وضعیت | فعال |
مسجد الاقمر یعنی مسجد روشن شده به نور ماه، یکی از بناهای دوره فاطمی در قاهره، در سال ۵۱۹ق به دستور مأمون بطائحی، وزیر خلیفه فاطمی بنا شد. این مسجد از دیگر مساجد فاطمی مانند الازهر کوچکتر است، اما از نظر معماری و نمادپردازی شیعی، یکی از مهمترین بناهای برجای مانده از دوره فاطمیان مصر به شمار میآید.
نمادپردازی شیعی مسجد الاقمر
گفته شده است که تزئینات برجای مانده از سردر مسجد الاقمر، نقوش و ساختارهای تزیینی، همگی بر محور تجلیل اهلبیت(ع) شکل گرفتهاند.[۱] در ترنجِ بالای سردر، سه دایره وجود دارد که نامهای پیامبر(ص) و امیرالمؤمنین علی(ع) با خط کوفی در کنار هم آمدهاند.[۲]
همچنین نقل شده است آیۀ تطهیر در سردر این مسجد به خط کوفی نقش بسته است.[۳] به گفته کارولین ویلیامز محقق و پژوهشگر در زمینه هنر اسلامی، به دلیل اینکه شیعه، آیهی تطهیر را بر اساس «حدیث کساء» در شأن پنج تن آلعبا میداند، نقش آن آیه بر سردر مسجد الاقمر، مؤید رویکرد شیعی معمار میباشد. [۴]
به گفته محققان معماری اسلامی، در هر دو طرف طاقنمای اصلی، طاقنماهای کوچکتری دیده میشود که در داخل و مرکز این دایره نام حضرت علی(ع) نقش بسته و نام حضرت محمد(ص) به صورت دایرهوار آن را در بر گرفته است.[۵] هیلِن براند(زاده ۱۹۴۳م)، خاورشناس و محقق اسلامی اهل انگلیس، معتقد است این نقش شاید برگرفته از حدیث مشهور پیامبر اسلام باشد که ایشان خود را شهر علم و امام علی(ع) را دروازه آن شهر نامید.[۶]
گزارش شده است در این مسجد، مُقَرنَسکاریهایی وجود دارد که در آن آیه ۱۲۸ سوره نحل همراه با نامهای محمد(ص) و علی(ع) کندهکاری شده است.[۷] به گفته ویلیامز ترکیب قسمتی از آیه إنّ الله مع با نام محمد و علی میتواند چنین خوانده شود« خدا با محمد و علی است».[۸] این جملهپردازی، بار معنایی شیعی پررنگی دارد.[۹]
در دو سوی سردر، تزیینات نمادینی وجود دارد که از نظر برخی پژوهشگران اشارههایی شیعیاند. گفته شده است که چراغ آویخته در یکی از قابها، برگرفته از آیۀ نور و حدیث پیامبر(ص) درباره اهلبیت(ع) است[۱۰] که آنان را به ستارگان راهنما تشبیه کرده است.[۱۱] همچنین نقل شده است که نقش گل و گلدان یادآور امام حسن(ع) و امام حسین(ع) است.[۱۲] همچنین نقل شده است حضور پنج طاقچه در ترکیب سردر، میتواند اشارهای نمادین به پنج تن باشد.[۱۳]
معماری مسجد
گفته شده است مسجد الاقمر در سال ۵۱۹ق / ۱۱۲۵م به دستور مأمون بطائحی، وزیر الآمر باحکام الله خلیفۀ فاطمی،[۱۴] در قطعه زمینی به ابعاد ۲۴ در ۳۸ متر و رو به خیابان اصلی قاهره بنا شده است.[۱۵] نمای بیرونی مسجد همراستای خیابان است اما بنای داخلی آن درست در جهت قبله ساخته شده است که باعث به وجود آمدن پیچشی در نقشه مسجد شده است.[۱۶]
پانویس
- ↑ برنس-ابوسیف، معماری اسلامی در قاهره، ۱۳۹۱ش، ص۱۱۴؛ بلوم، هنر و معماری اسلامی در آفریقای شمالی، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۱.
- ↑ فرجالحسینی، کتیبههای فاطمیان بر ابنیههایی درمصر، ۱۳۹۳ش، ص۲۶۴.
- ↑ فرجالحسینی، کتیبههای فاطمیان بر ابنیههایی درمصر، ۱۳۹۳ش، ص۲۶۴.
- ↑ عنایتی، ۱۳۹۸ش، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۱.
- ↑ عنایتی، ۱۳۹۸ش، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۲.
- ↑ عنایتی، ۱۳۹۸ش، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۲.
- ↑ عنایتی، ۱۳۹۸ش، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۲.
- ↑ عبدالوهاب، ۱۹۴۶م، ج۱، ص۷۰، ۱۰۰، ۱۳۷، عنایتی، ۱۳۹۸ش، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۲.
- ↑ عنایتی، ۱۳۹۸ش، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۲.
- ↑ صدوق، عیون اخبار الرضا(ع)، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۷؛ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۲۵۹ و ۳۷۹.
- ↑ عنایتی، ۱۳۹۸ش، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۳.
- ↑ عنایتی، ۱۳۹۸ش، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۳.
- ↑ عنایتی، ۱۳۹۸ش، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۳.
- ↑ مقریزی، ۱۲۷۰ق، الخطط، ج۲، ص۲۹۰، حسینی، ۲۰۰۷م، ص۲۵۶-۲۵۷.
- ↑ برنس-ابوسیف، معماری اسلامی در قاهره، ۱۳۹۱ش، ص۱۱۴؛ بلوم، هنر و معماری اسلامی در آفریقای شمالی، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۱.
- ↑ برنس-ابوسیف، معماری اسلامی در قاهره، ۱۳۹۱ش، ص۱۱۴؛ بلوم، هنر و معماری اسلامی در آفریقای شمالی، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۱.
منابع
- برنس- ابوسیف، دوریس، معماری اسلامی در قاهره، ترجمه ادشیر اشراقی، تهران، مؤسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری متن، 1391ش.
- بلوم، جاناتان ام.، هنر و معماری اسلامی در آفریقای شمالی، ترجمه محمدتقی فرامرزی، تهران، پژوهشکده هنر، 1393ش.
- حسینی، فرج حسین فرج، النقوش الکتابیة الفاطمیة، قاهره، بینا، ۲۰۰۷م.
- صدوق، محمد بن علی بن بابویه، عیون اخبار الرضا(ع)، تحقیق مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، چاپ اول، ۱۳۷۸ق.
- طوسی، محمد بن حسن، الامالی، قم، دار الثقافة، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- عبدالوهاب، حسن، تاریخ المساجد الاثریة، قاهره، بینا، ۱۹۴۶م.
- عنایتی، نازنین، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، نشر مطالعات عالی هنر، دوره اول، شماره ۲، زمستان ۱۳۹۸ش.
- فرجالحسینی، کتیبههای فاطمیان بر ابنیههایی درمصر، ترجمه سیدمحمد فدوی، تهران، فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی، پژوهشکده هنر، ۱۳۹۳ش.
- مقریزی، احمد، الخطط، بولاق، بیجا، ۱۲۷۰ق.