وعید

وعید تهدید و ترساندن به عذاب. یکی از راه‌های دین برای هوشیار نمودن و هدایت به خیر است. با وعده تفاوت دارد. تخلف از وعید برای خداوند ممکن است و تحقّق وعیدها بر اساس استحقاق بندگان است که در میان متکلمان موافق ومخالف دارد.

چیستی

تهدید وترساندن به عذاب این کلمه در قرآن شش مرتبه تکرار شده و افراد را از تحقّق وعیدهای الهی انذار داده و عاقبت کسانی که وعیدهای الهی را اهمیت داده و همچنین عاقبت کفار که وعیدهای الهی را دروغ پنداشتند را ذکر نموده است.

این افراد یا گروه‌ها در قرآن به خلود در آتش وعید داده شده‌اند: کافران، مشرکان، و منافقان

تفاوت وعد و وعید

بین این دوکلمه بر اساس استفاده در جملات، سه فرق عمده وجود دارد:

1. وعيد فقط در وعده به عذاب استفاده می‌شود ولی وعد هم در وعدۀ به پاداش و هم در وعدۀ به عذاب به كار می‌رود.
2. برای خداوند متعال تخلّف از وعید جایزاست .چه بسا خداوند بنده گنهکار را ببخشد وعذاب نکند. اما خُلف وعده قبیح وصورت نمی‌پذیرد. از پیامبر نقل شده:وقتی خداوند به کسی وعده پاداشی دهد آن وعده حتمی خواهد بود و اگر به کسی وعده عذاب دهد در اختیار خود اوست که انجام بدهد یا انجام ندهد.
3. وعده تفضّل خداوند بر بندگان است نه استحقاق بندگان، ولی وعيد استحقاق بندگان است و خداوند زیادتر بر استحقاق، کسی را عذاب نمی‌‏كند.

جایگاه در علم کلام

یكی از مباحث جنجالی در بین فرقه‌های اسلامی، مسئله «وعد و وعید» بوده است. مباحث مربوط به این دو در بحث پیرامون عدل الهی، استحقاق پاداش و عذاب، خلود در جهنم، مرتكب كبیره، احباط و تكفیر، توبه، عفو ، شفاعت و ... مطرح می‌شود.

به نظر عبدالقاهر بغدادی، علی بن ابی طالب(ع)از میان صحابه اولین کسی است که در مسئله «وعد و وعید» مناظره کرده است.

در فهرست آثار شیخ طوسی کتابی با عنوان المسائل الرازیة دیده می شود که در باب وعید است و ۱۵ مسأله بوده که از ری به استادش سید مرتضی فرستاده شده بوده و سید بده آنها پاسخ داده است اما شیخ طوسی باز بدانها پاسخ می‌دهد.

دیدگاه معتزله

یکی از اصول خمسه در مذهب کلامی معتزله وعید است. در این مطلب که اصل وعده (قول به پاداش) و وعید (قول به عذاب) از مصادیق قاعده لطف است، میان معتزله و امامیه اختلافی وجود ندارد. وجوب عقلی وفای خداوند به وعده‌های پاداش، مورد قبول هر دو مذهب است ولی اکثریت معتزله بر خلاف امامیه معتقدند که عمل به وعید نیز بر خداوند واجب است. به سبب این اعتقاد، این گروه از معتزله را «‌وعیدیه‌» نیز می‌نامند. ولی آن دسته از معتزله که مانند امامیه عمل به وعید را بر خداوند واجب نمی‌دانند، «‌تفضیلیه‌» خوانده می‌شود. ‍

حکمت وعید

خداوند بشیر ونذیر است. لذا وعده (بشارت به پاداش ) و وعید( ترساندن از عذاب) دارد.از آنجایی که در وعید، نوعی هشدار نهفته شده وانسان را از خطر دور می‌کند و یا می فهماند احتیاط بیشتری داشته باشد، در دین شاهد وعیدهای متفاوتی هستیم . خداوند متعال در قرآن می فرماید:« وَكَذَٰلِكَ أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا وَصَرَّفْنَا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْرًا» «و اين گونه آن را [به صورت‌] قرآنى عربى نازل كرديم، و در آن از انواع هشدارها سخن آورديم، شايد آنان راه تقوا در پيش گيرند، يا [اين كتاب‌] پندى تازه براى آنان بياورد.»

جستار وابسته

وعد

پانویس‌

الگوی پانویس غیرفعال شده است. لطفا از الگوی پانوشت استفاده شود

منابع

• قرآن کریم
• ابن بابویه، التوحید، چاپ هاشم حسینی طهرانی، قم، ۱۳۵۷ ش.
• احمد محمود صبحی، فی علم الکلام، دارالنهضة العربیه، بیروت، ۱۴۱۱ق.
• امین، سیّده نصرت؛ مخزن العرفان فی تفسير قرآن، تهران، نهضت زنان مسلمان،۱۳۶۱ش.
• ربانى گلپایگانى، علی، فرق و مذاهب کلامى، قم ،مرکز جهانی علوم اسلامی ، ۱۳۹۳ش.
• طيّب، سيد عبد الحسين؛ أطيب البيان في تفسير القرآن، تهران، انتشارات اسلام، ۱۳۷۸ش،
• عظیمی کلیانی،اعظم، مقایسه جایگاه وعد و وعید در نزد امامیه با معتزله و اشاعره، پایان نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه قرآن و حدیث،۱۳۹۲ش.

پیوند به بیرون

وعيدهای خدا،محمد مؤذنی دانشنامه موضوعی قرآن کریم